Uzasadnienie
SA/Rz 151/03
Uzasadnienie
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. /[...]/ odmówił przyznania A. J. gwarantowanego zasiłku okresowego. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił że rodzina A. J. składa się z 5 osób, dochód rodzinny wynosi 1.246,38 zł, natomiast kryterium dochodowe wynosi 1.510 zł, zaś dochód na osobę w rodzinie wynosi 249,27 zł. A. J. nie spełnia warunku samotnego wychowywania dziecka, gdyż mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo z rodzicami oraz warunku złożenia wniosku o przyznanie gwarantowanego zasiłku okresowego w terminie 30 dni od dnia otrzymania decyzji urzędu pracy o ustaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych – decyzję tę otrzymała w dniu 8 sierpnia 2002 r., zaś wniosek o wypłatę zasiłku złożyła w dniu 14 listopada 2002 r. Zatem nie przysługuje jej gwarantowany zasiłek okresowy /art. 31 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej/.
W odwołaniu od tej decyzji A. J. podała, że w dniu 13 lipca 2002r. utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, nie została poinformowana o możliwości ubiegania się o gwarantowany zasiłek okresowy, gdyż w karcie rejestracyjnej bezrobotnego figurował zapis, iż jest "zamężna", podczas gdy jej małżeństwo w dniu 26 czerwca 2002 r. zostało rozwiązane przez rozwód. Z prasy dowiedziała się o możliwości ubiegania się o taką formę pomocy i dopiero w listopadzie złożyła stosowne podanie o jej przyznanie. Nadto odwołująca się opisała swoją sytuację rodzinną i dołączyła do akt sprawy oświadczenia rodziców oraz siostry, negując na tej podstawie ustalenia organu dotyczące wspólnego gospodarstwa domowego i niespełnienia przesłanki w postaci samotnego wychowywania dziecka.
Rozpoznając odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. /[...]/ uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że skoro A. J. w dniu 8 sierpnia 2002 r. otrzymała decyzję urzędu pracy o ustaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych a wniosek o przyznanie świadczenia złożyła w dniu 14 listopada 2002 r. – czyli po upływie terminu określonego art. 31 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej – organ I instancji winien był umorzyć postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Dalsze więc rozważania dotyczące kwestii dochodu, czy samotnego wychowywania dziecka są w sprawie bez znaczenia. W konkluzji uznano, że należy umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.
Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła A. J., ponawiając w niej argumentację zawartą w odwołaniu i uznając, że zaskarżona decyzja jest "bardzo krzywdząca" – ją i jej dziecko. Wniosła też o przywrócenie terminu i przyznanie prawa do zasiłku gwarantowanego, który umożliwiłby jej powrót do "w miarę normalnego życia", nie musiałaby martwić się o pieniądze na podstawowe jedzenie i lekarstwa, czy też zabawkę dla dziecka.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższa reguła intertemporalna ma zastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem skarga A. J. została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie przed dniem 1 stycznia 2004 r. i do tego dnia przez ten Sąd nie została rozpoznana.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej /§ 1/, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej /§ 2/. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, a więc zarówno z przepisami prawa materialnego, jak też procesowego. Stąd też żądanie skarżącej o przyznanie gwarantowanego zasiłku okresowego nie może być uwzględnione, gdyż takie rozstrzygnięcie nie mieści się w kompetencjach tego Sądu. Z tych też przyczyn Sąd nie mógł rozważać zarzut skarżącej, jakoby zaskarżona decyzja była dla niej i jej dziecka krzywdząca, bowiem zarzut ten odnosi się do merytorycznej słuszności tej decyzji, nie zaś do jej zgodności z prawem. W ocenie Sądu, przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego i dlatego – mimo nietrafności argumentacji skarżącej skarga została uwzględniona.
Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2003 r. wydana została w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.; jej mocą uchylona została decyzja wydana przez organ I instancji o odmowie przyznania skarżącej gwarantowanego zasiłku okresowego i jednocześnie umorzone zostało postępowanie w powyższej sprawie.
Zgodnie z brzmieniem art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której (...) uchylając tę decyzję /czyli zaskarżoną decyzję/ - umarza postępowanie pierwszej instancji. Istota tego rodzaju decyzji polega na tym, że organ odwoławczy uchyla decyzję organu I instancji, nie rozstrzygając sprawy in merito. Taki sposób zakończenia postępowania odwoławczego dopuszczalny jest jednak tylko w przypadku, gdy postępowanie I instancji było bezprzedmiotowe. Gdy nie wystąpi przesłanka bezprzedmiotowości postępowania przed I instancją organ odwoławczy obowiązany jest rozstrzygnąć merytorycznie sprawę, chyba że są podstawy do wydania decyzji kasacyjnej połączonej z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji /art. 138 § 2 k.p.a./.
Przesłanka bezprzedmiotowości wystąpi, gdy brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do rozpoznania jej w drodze postępowania administracyjnego, czy też tylko w drodze postępowania administracyjnego prowadzonego przed tym organem I instancji /B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Wyd. C.H. Beck, Warszawa 1996 r., str. 590/. Będą to więc przykładowo sytuacje, gdy decyzja organu I instancji została wydana bez podstawy prawnej, gdy dotyczy sprawy rozstrzygniętej już decyzją ostateczną, jeżeli skierowano ją do osoby, która nie jest stroną w sprawie.
W świetle tego, co wyżej powiedziano, niewątpliwe jest, że zakończenie postępowania odwoławczego – w warunkach rozpoznawanej sprawy – w sposób przewidziany w art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. nie było prawidłowe, a tym samym nie zasługuje na akceptację Sądu. Brak bowiem spełnienia przez stronę przesłanki materialnoprawnej do przyznania określonego w ustawie o pomocy społecznej świadczenia – za taką uznano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji fakt bezskutecznego upływu terminu prawa materialnego do złożenia przez skarżącą podania o przyznanie gwarantowanego zasiłku okresowego – nie stanowi o bezprzedmiotowości postępowania wszczętego na wniosek strony. Wprost przeciwnie, skarżąca zainteresowana jest uzyskaniem merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i organ odwoławczy obowiązany był ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę pod względem merytorycznym. Dlatego też wydanie przez ten organ decyzji w myśl art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. było wadliwym procesowo, co w rezultacie stanowiło podstawę do usunięcia zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Zawarty w skardze wniosek o przywrócenie terminu jest bezprzedmiotowy, gdyż Sąd nie może zastępować organu administracji publicznej. Należy też podkreślić, że prawo nie przewiduje przywrócenia terminu prawa materialnego, a taki jest charakter terminu przewidzianego w przepisie art. 31 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej /vide wyrok NSA z dnia 21.12.1998 r. sygn. akt I SA 1463/98/.
Z tych względów zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Po uchyleniu zaskarżonej decyzji w obrocie prawnym pozostaje decyzja organu I instancji, która nie podlega wykonaniu i z tej przyczyny bezprzedmiotowym było stosowanie klauzuli z art. 152 powyższej ustawy.