Uzasadnienie
SA/Rz 1516/03
G. B. ubiegał się o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w wojnie obronnej w 1939r., wywozu na przymusowe roboty, osadzenia w więzieniu oraz w organizacji niepodległościowej. Rozpoznając ten wniosek Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dn. [...].06.2000r. Nr [...] przyznał wnioskodawcy uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w podziemnej organizacji niepodległościowej w okresie 1 miesiąca, a rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy kolejną decyzją z dn. [...].08.2000r. Nr [...] utrzymał własną decyzję w mocy. Powyższą decyzję zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie Niezależny Krajowy Związek Zawodowy [...] Zarząd Główny w W. na rzecz G. B., który także tę skargę podpisał.
Sąd wyrokiem z dn.6.03.2003r. SA/Rz 1894/00 uchylił decyzję organu z dn. [...].08.2000r. uznając że decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o postępowaniu, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że G. B. ubiegał się o przyznanie uprawnień kombatanckich z trzech tytułów: z tytułu działu w wojnie obronnej w 1939r., w której miał uczestniczyć jako nieletni ochotnik, z tytułu członkostwa w organizacji podziemnej "[...]" i udziału w akcjach przerzutowych żołnierzy [...] oraz z tytułu aresztowania przed wywiezieniem do pracy przymusowej.
Sąd wskazał, że organ winien wypowiedzieć się w rozstrzygnięciu decyzji w przedmiocie wszystkich żądań strony. Rozstrzygnięcie to winno więc, zdaniem sądu, potwierdzać fakty lub działalność skarżącego, albo odmówić ich potwierdzenia. Sąd zakwestionował takie postępowanie organu, który w rozstrzygnięciu potwierdził tylko jeden z tytułów działalności kombatanckiej, pomijając pozostałe (s.8 uzasadnienia wyroku SA/Rz 1894/00). W wyroku wskazano ponadto, że decyzja zapadła z naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu administracyjnym w odniesieniu do uchybień postępowania wyjaśniającego w aspekcie czasookresu działalności skarżącego w organizacji niepodległościowej. Sąd wskazał, że nietrafnym było wywodzenie przez organ, że dowodem odbywania służby wojskowej i udziału w wojnie obronnej w 1939r. mogłaby być jedynie ewidencja wojskowa.
Rozpoznając ponownie sprawę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dn. [...].09.2003r. Nr [...] orzekł w ten sposób, że uchylił decyzję własną z dn. [...].06.2000r. Nr [...] i orzekł o przyznaniu G. B. uprawnień kombatanckich z tytułu służby w organizacji [...] od października 1939r. do września 1941r. i od maja 1942r. do lutego 1943r., oraz z tytułu pobytu w hitlerowskim więzieniu w październiku 1941r. i w marcu 1943r., razem za okres 3 lat. W podstawie prawnej powołano się na art.127 § 3 w zw. z art.138 § 1 pkt 2 ustawy z dn.14.06.1960r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednol. Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm., zwany dalej k.p.a.) oraz art.22 ust.1, art.1 ust.2 pkt 1, art.4 ust.1 pkt 1 lit. a, art.1 ust.2 pkt 3 ustawy z dn.24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U.
Nr 42 z 2002r., poz.371 ze zm., zwana dalej "ustawą o kombatantach"). W uzasadnieniu organ wskazał, że po uchyleniu wyroku uzupełniono postępowanie wyjaśniające, dokonując m.in. przesłuchania świadków oraz strony. W wyniku oceny tych dowodów organ doszedł do przekonania, że G. B. udowodnił, iż spełnia warunki do uznania swej działalności w okresie wojennych za działalność kombatancką z tytułu służby w organizacji [...] oraz z tytułu pobytu w hitlerowskim więzieniu. Odnośnie przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu udziału strony w wojnie obronnej w 1939r., w której G. B. miał 15 lat i w zastępstwie chorego ojca przewoził konno żołnierzy oraz był ranny, organ jedynie w uzasadnieniu swej decyzji wyraził stanowisko negatywne. Powołano treść ustawy z dn.9.04.1938r. o powszechnym obowiązku obrony (Dz.U. RP Nr 25, poz.220) wywodząc w jej aspekcie, że osoba 15-letnia, a taką był skarżący w 1939r., nie mogła podlegać powszechnemu obowiązkowi obrony ani być powołaną do odbycia służby ochotniczej.
Organ uznał, że zarówno z zeznań skarżącego jak i z oświadczenia świadka D. B. wynika, że G. B. nie pełnił służby wojskowej i nie brał udziału w kampanii wrześniowej w 1939r. jako żołnierz, nie wykluczając natomiast by brał wówczas udział w przewożeniu żołnierzy i policjantów. Organ wykluczył w uzasadnieniu swej decyzji, by taką działalność skarżącego zakwalifikować jako działalność kombatancką w rozumieniu art.1 ust.2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Przywołano także opinię prawną Departamentu Prawnego Ministra Obrony Narodowej Nr 407/30/97 z dn.30.09.1997r. wedle której wykonywanie osobistych świadczeń wojennych na podstawie przepisów z okresu II Rzeczypospolitej Polskiej normujących kwestię obowiązku wykonywania takich świadczeń nie stanowi pojęcia tożsamego z wykonywaniem służby wojskowej lub pomocniczej służby wojskowej. Wykluczono zatem, by działalność skarżącego mogła być uznana za działalność kombatancką w rozumieniu art.1 ust.2 pkt 1 ustawy o kombatantach.
W uzasadnieniu decyzji wskazano ponadto, że brak jest podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu deportacji na roboty przymusowe.
Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie na powyższą decyzję wniósł G. B., uznając ją za krzywdzącą w aspekcie nie przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w kampanii wrześniowej 1939r. Skarżący szczegółowo opisał swą działalność w 1939r. wskazując iż w zastępstwie chorego ojca woził podwodą żołnierzy "Wojskowej Policji" pełniąc równocześnie służbę obserwacyjną przeciwlotniczą. W związku z działaniami wojennymi wycofywał się wraz z przewożonymi żołnierzami, w czasie odwrotu był dwukrotnie ranny, pełnił służbę taborową, stracił jednego konia z zaprzęgu, ale w zamian przydzielono mu konia wojskowego. Służbę pełnił w mundurze po złożeniu przysięgi. Oddział wojskowy, w którym służył został rozformowany w okolicach T., a G. B. wraz z nieznanym mu oficerem w cywilnych ubraniach wrócił w rodzinne strony. W petitum skargi wniesiono o przyznanie uprawnień kombatanckich także z tytułu udziału w kampanii wrześniowej 1939r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, iż G. B. miał nie pełnić w 1939r. służby wojskowej, ale jedynie wykonywać osobiste świadczenia wojenne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
W niniejszej sprawie skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r., dlatego też z mocy art.97 § 1 ustawy z dn.30.08.2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm., zwana dalej Pwsa) podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn.30.08.2002r., Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwana dalej Ppsa). Ta reguła intertemporalna ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zdaniem sądu skarga jest uzasadniona z przyczyn, które sąd uwzględnić musiał z urzędu. Punktem wyjścia do oceny legalności wydanej decyzji musi być ocena wyrażona w wyroku SA/Rz 1894/00 z dn.6.03.2003r., który zapadł w tej sprawie. W myśl art.30 ustawy z dn.11.05.1994r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz.368 ze zm.), który miał zastosowanie w przedmiotowej sprawie "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia". Wyraźnie w uzasadnieniu wyroku SA/Rz 1894/00 NSA OZ w Rzeszowie wskazał, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych musi w rozstrzygnięciu decyzji odnieść się do wszystkich tytułów przyznania świadczeń kombatanckich, o jakie ubiega się G. B. Zaskarżona decyzja nie czyni zadość tym zaleceniom sądu, nie jest wystarczające, iż organ czyni uwagi na temat uprawnień kombatanckich skarżącego z tytułu uczestnictwa w wojnie obronnej 1939r. czy deportacji na roboty przymusowe w uzasadnieniu decyzji.
Winien to uczynić w rozstrzygnięciu. Skoro organ nie wykonał w tym względzie wyroku sądu, tym samym rażąco naruszył cyt. przepis art.30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, co uprawnia i zobowiązuje sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, po myśli art.145 § 1 pkt 2 Ppsa.
Brak rozstrzygnięcia w kwestii zasadności uznania uprawnień kombatanckich G. B. z tytułu udziału w wojnie obronnej w 1939r. w zasadzie wyklucza możliwość odniesienia się do argumentacji zawartej w tym względzie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Niemniej jednak sąd zwraca uwagę organu na pogląd wyrażony w wyroku NSA z dn.13.02.2002r. V SA 1538/2001, opubl. Palestra Nr 3-4/2003, s.223, w którym sąd zajął stanowisko, iż ustawa o kombatantach nie wprowadza ograniczeń w uznaniu działalności kombatanckiej z powodu wieku, w którym tę działalność prowadzono. W cyt. wyroku wskazano także, że interpretacja przepisu art.1 ust.2 ustawy o kombatantach zawierającego wykaz rodzajów działalności uznawanej za kombatancką musi być dokonywana w związku z postanowieniami, mającego charakter normatywny, wstępu do ustawy.
Reasumując, organ rozpoznając ponownie sprawę winien w rozstrzygnięciu wypowiedzieć się nie tylko w odniesieniu do tych tytułów działalności kombatanckiej, o uznanie których wnosi G. B., a które organ uznaje, ale także w odniesieniu do tych, które organ nie przyjmuje za wyczerpujące przesłanki z ustawy o kombatantach.
Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono jak na wstępie. Zwrot kosztów postępowania znajduje uzasadnienie w dyspozycji art.97 § 2 Pwsa. Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji uzasadnia brzmienie art.152 Ppsa.