Uzasadnienie
SA/Rz 1765/03
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi K. C. jest postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. z dnia [...].10.2003 r., Nr [...] – utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] z dnia [...].08.2003 r., Nr [...] zawieszające z urzędu postępowanie w związku ze śmiercią A. W. – strony postępowania dotyczącego "budowy w miesiącu listopadzie 2002 r. dwóch drewnianych budynków gospodarczych, na podstawie zgłoszeń z 24.05.2002 r. i 7.06.2002 r. złożonych do Starostwa Powiatowego [...] przez A. W.".
Wskazane postanowienie organ odwoławczy wydał na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a.
Postanowienie organu I instancji zaskarżył zażaleniem K. C. i zarzucił, że organ I instancji wydając przedmiotowe postanowienie nie wykazał, że nie zachodzą okoliczności o których mowa w art. 30 § 5 k.p.a. i nie poczynił działań wynikających z treści art. 99 k.p.a.
Odnosząc się do tego zarzutu organ odwoławczy wyjaśnił, że organ I instancji na podstawie notatki sporządzonej w dniu 18.08.2003 r. ustalił fakt zgonu A. W. i w związku z tym na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. zawiesił wszczęte postępowanie administracyjne. Organ dopiero po wydaniu postanowienia o zawieszeniu postępowania, stosownie do art. 99 k.p.a., jest zobowiązany poczynić niezbędne kroki w celu usunięcia przeszkody do dalszego prowadzenia postępowania.
Ustalenie spadkobierców zmarłej strony wszczętego postępowania stanowi odrębny zakres w prowadzeniu czynności związanych z usunięciem przeszkody do dalszego prowadzenia postępowania i związane jest z prowadzeniem przez sąd postępowania spadkowego.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie, skarżący K. C. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zarzucił, że organ odwoławczy nie odniósł się bezpośrednio do jego zarzutu podniesionego w zażaleniu związanego z art. 30 § 5 k.p.a.
Jednocześnie w prowadzonym równolegle postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] z dnia [...].04.2003 r., Nr [...] zobowiązującego A. W. do dostarczenia oceny technicznej zgodności z art. 10 prawa budowlanego i przepisami przeciwpożarowymi wybudowanych budynków gospodarczych, uznał za stronę działającą w imieniu zmarłego wdowę, zamieszkującą wraz z córką i zięciem posesję, na której posadowiono sporne obiekty, czyli pośrednio uznał, że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 k.p.a. Jeśliby uznać, że wdowa nie sprawuje zarządu majątkiem masy spadkowej po zmarłym, to na organie ciąży obowiązek wystąpienia do sądu o wyznaczenie kuratora tej masy.
Nota bene Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego [...] w postanowieniu o zawieszeniu postępowania uczynił to samo, tj. powiadomił żonę zmarłego. Art. 99 k.p.a. nakazuje jednoczesne wraz z zawieszeniem podjęcie niezbędnych kroków do usunięcia przeszkody w dalszym prowadzeniu postępowania, a art. 35 k.p.a. ściśle określa terminy załatwiania spraw. Do chwili obecnej organ I instancji nie poczynił żadnych kroków w celu usunięcia zaistniałej przeszkody.
[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w R. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Dodał, że zarzuty podniesione w skardze nie wnoszą nowej argumentacji mogącej mieć wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga K. C. zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] z dnia [...].08.2003 r., Nr [...] zapadły na tle n/w stanu faktycznego.
Pismem z dnia 21.02.2003 r., wydanym na podstawie art. 61 § 4 k.p.a., organ I instancji zawiadomił A. W., K. C. i Gminę [...] o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie: "budowy w m-cu listopadzie 2002 dwóch drewnianych budynków gospodarczych na podstawie zgłoszeń z 24.05. i 7.06.2002 r. złożonych do Starostwa Powiatowego [...] przez Pana A. W. zam.: I., gmina [...] na trenie nieruchomości obejmującej działkę nr ewid. 7402 położonej w I. gmina [...] powiat [...], stanowiącej własność Pana A. W....".
Z notatki służbowej z dnia 18.08.2003 r., sporządzonej przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] wynika, że w dniu 5.08.2003 r., syn A. W. powiadomił sporządzającego notatkę o śmierci ojca.
Na podstawie rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w dniu 12.08.2003 r. z Urzędem Gminy [...] ustalono, że A. W. zmarł w dniu 4.07.2003 r.
Na marginesie należy nadmienić, iż w notatce nie wskazano imiennie pracownika Urzędu Gminy, który udzielił takiej informacji.
Na podstawie uzyskanej informacji Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego [...] – postanowieniem z dnia [...].08.2003 r., zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne określone wyżej /art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a./.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...].10.2003 r. – organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. brzmi następująco: "Organ administracji publicznej zawiesza postępowanie: w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe /art. 105/".
Z przywołanego przepisu wynika, że zawieszenie postępowania uzależnione jest od łącznego wystąpienia czterech przesłanek:
1/ przesłanki – śmierci strony postępowania po wszczęciu postępowania, lub w jego toku, 2/ postępowanie, ze względu na śmierć strony lub jednej ze stron, nie podlega obligatoryjnemu umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., 3/ nie jest możliwe wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu, 4/ nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 k.p.a.
/por. Glosa Barbary Adamiak do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu z dnia 11.02.1999 r., sygn. akt II SA/Po 750/98 – OSP Nr 4/2000, poz. 61 oraz Grzegorz Łaszczyca – Postępowanie administracyjne ogólne, Wydawnictwo C.H.Beck, W-wa 2003 r., str. 593-600/.
Ad 1/ Takie zdarzenia prawne jak: urodzenie, zawarcie związku małżeńskiego, zgon – mogą być wykazywana tylko za pomocą odpisów z aktów stanu cywilnego, które są dokumentami urzędowymi w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. i wynika to ze stosownych przepisów prawa o aktach stanu cywilnego. W przedmiotowej sprawy datę zgonu A. W. orzekające organy ustaliły na podstawie telefonicznej informacji bezimiennego pracownika Urzędu Gminy [...]. W notatce z dnia 18.08.2003 r. nie podano jaki konkretny pracownik w/w Gminy udzielił takiej informacji.
W takiej sytuacji i tylko przy założeniu, że rzeczywiście A. W. zmarł w dniu 4.07.2003 r., można by powiedzieć, że skoro zmarł po wszczęciu postępowania przesłanka pierwsza została spełniona.
Ubocznie należy zasygnalizować, że skarżący nie kwestionował omawianego zdarzenia.
Ad 2/ Śmierć strony postępowania jest podstawą do przyjęcia bezprzedmiotowości postępowania i tym samym do wydania decyzji o umorzeniu postępowania /art. 105 § 1 k.p.a./ tylko wtedy, gdy przedmiot sprawy dotyczy wyłącznie osobistych uprawnień i obowiązków, które nie przechodzą na spadkobierców /por. W. Hybiak – Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, Poznań 1983 r., str. 13/.
Obowiązki inwestora i jednocześnie właściciela nieruchomości, na której jest realizowana określona inwestycja, m. innymi w zakresie istotnych odstępstw od warunków pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, w razie jego śmierci przechodzą na spadkobierców, przeto spełniona jest również druga przesłanka w postaci braku podstaw prawnych do umorzenia postępowania administracyjnego.
Z rejestru gruntów dotyczącego jednostki ewidencyjnej [...], obrębu I., pozycja rejestrowa 1791 wynika, że A. W. był właścicielem działki nr 7402, na której była realizowana przedmiotowa inwestycja.
Ad 3/ Niemożność wezwania spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu zachodzi wtedy, gdy spadkobiercy nie są ustaleni /nie było wydane przez sąd powszechny postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku – art. 1025 k.c./, a także i wtedy, gdy są ustaleni, ale nie są znani organowi. Przed zawieszeniem postępowania orzekające organy nie poczyniły stosownych ustaleń czy toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po A. W. /nie zwracały się o taką informację do sądu spadku/. Dopiero po zawieszeniu postępowania, K. W. /wdowa/ w piśmie z dnia 3.12.2003 r. poinformowała [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R., że sprawa spadkowa po jej mężu nie jest uregulowana.
Ad 4/ art. 30 § 5 k.p.a. stanowi, że w sprawach dotyczących spadków nieobjętych jako strony działają osoby sprawujące zarząd majątkiem masy spadkowej, a w ich braku – kurator wyznaczony przez sąd na wniosek organu administracji publicznej.
Chodzi tu o faktyczne sprawowanie zarządu majątkiem masy spadkowej. Orzekające organy w tej kwestii nie poczyniły żadnych ustaleń, chociaż miały taką możliwość, bowiem znały miejsce zamieszkania wdowy po A. W., z którą zamieszkuje także córka spadkodawcy. Mogły także ustalić miejsce zamieszkania syna spadkodawcy, który poinformował organ I instancji o śmierci ojca. Mogły również zasięgnąć informacji na ten temat od Gminy [...].
Skoro nie sprawdzono okoliczności o jakich mowa w Ad 3 i Ad 4, zatem zawieszenie postępowania było przedwczesne i tym samym niezgodne z art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a.
W związku z tym i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c, art. 135 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, nazwanej dalej skrótem p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./, Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach postępowania sądowego, Sąd orzekł po myśli art. 200 p.p.s.a., w zw. z art. 97 § 2 w/w przepisów wprowadzających.
Sąd nie stosował art. 152 p.p.s.a. bowiem zaskarżone postanowienie nie nadaje się do wykonania.
Odnosząc się do dalszych zarzutów podniesionych w skardze należy wyjaśnić, iż przedmiotem kontroli Sądu była kwestia zasadności zawieszenia postępowania administracyjnego.
Art. 99 k.p.a. zobowiązuje organ, który zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne /art. 97 § 1 pkt 1-3 k.p.a./ do podjęcia stosownych czynności zmierzających do podjęcia zawieszonego postępowania, zatem zarzut oparty na tym przepisie mógłby być brany pod uwagę w skardze na postanowienie organu odmawiające podjęcia zawieszonego postępowania.
Ma rację skarżący, że w przypadku niemożności wezwania spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu i braku osoby faktycznie sprawującej zarząd majątkiem masy spadkowej, organ stosownie do art. 30 § 5 k.p.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. powinien wystąpić do sądu spadku o ustalenie kuratora /art. 667 k.p.c./ i z chwilą wystąpienia z takim wnioskiem powinien jednak zawiesić postępowanie administracyjne, ale na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., czyli do czasu ustanowienia kuratora spadku /por. powołana wyżej glosa Barbary Adamiak/.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy uwzględnią wskazówki Sądu zamieszczone w uzasadnieniu, a w szczególności sprawdzą czy toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po A. W., a jeżeli tak jakie osoby są spadkobiercami, a jeżeli nie zbadają jaka osoba lub osoby zarządzają faktycznie masą spadkową, a jeżeli nie ma takich osób wystąpią do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku.