Uzasadnienie
SA/Rz 1877/01
UZASANIENIE
Decyzją z dnia [...] lipca 2001 r. Nr [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania W. P. od decyzji Starosty z dnia [...] maja 2001 r. Nr [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Jako podstawę prawną powołał art. 6 c ust. 2 pkt 2, art. 37 j ust. 1, art.37 l ust.1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2001 r., Nr 6, poz. 56).
Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że W. P. była zarejestrowana jako bezrobotna od dnia 22 grudnia 1999 r. z prawem do zasiłku od dnia 1 lutego 2000 r. przez okres 12 miesięcy. W dniu 25 kwietnia 2001 r. zwróciła się o przyznanie prawa do zasiłku przedemerytalnego, z uwagi na przepracowanie 25 lat, w tym 15 lat w warunkach szkodliwych, przedkładając świadectwo pracy z dnia 20 kwietnia 2001 r.
Decyzją z dnia [...] maja 2001 r. organ I instancji odmówił przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego.
W uzasadnieniu wskazał, że W. P. legitymuje się okresem uprawniającym do zasiłku wynoszącym:25 lat, 3 miesiące i 26 dni, w tym w warunkach szkodliwych 7 lat, 8 miesięcy i 27 dni. Z dołączonego świadectwa pracy wydanego przez Spółdzielnię "J." w upadłości w J. wynika, że w okresie od 1.05.1978 do 18.11.1980 r. i od 9.10.1985 r. do 27.05.1998 r. wykonywała ona prace przy wypieku pieczywa jako podawacz i odbieracz pieczywa na blachach z pieca i odbieracz listków waflowych z pieca (odbiór ręczny) - zgodnie z Wykazem A Dział X, poz.11 stanowiącym załącznik do Zarządzenia Nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988 r. w sprawie stanowisk pracy, a których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Natomiast z dokumentu potwierdzającego okres zatrudnienia wynika, że W. P. w okresie 2.05.1977 r. – 31.08.1990 r. była zatrudniona na stanowisku pakowacza, a w okresie 1.09.1990 r – 30.11.1999 r. na stanowisku piekarza. Pracę w warunkach szczególnych można uznać wówczas, jeżeli nazwa zajmowanego stanowiska pracy ściśle odpowiada nazwie stanowiska określonego w resortowym akcie prawnym. W związku z tym, że stwierdzono rozbieżność pomiędzy podanymi stanowiskami pracy, na których W. P. była zatrudniona a stanowiskami figurującymi w akcie resortowym, organ I instancji nie znalazł podstaw do zaliczenia okresu pracy od 1.05.1978 do 31.08.1990 do prac wykonywanych w warunkach szczególnych i tym samym odmówił przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego.
W odwołaniu od tej decyzji W. P. zakwestionowała niezaliczenie jej pełnego okresu pracy w warunkach szkodliwych, tj. 15 lat, 1 miesiąca i 7 dni i powołała się w tym zakresie na świadectwo pracy z dnia 20 kwietnia 2001 r.
Wydaną w dniu [...] lipca 2001 r. decyzją Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W jej motywach odwołał się do przepisów art. 37 j i 37 l ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, wskazując, iż odwołująca się nie spełnia przesłanek wynikających z tych przepisów, albowiem wniosek złożyła po upływie okresu pobierania zasiłku, nie spełniając w dniu złożenia wniosku warunków nabycia nowego prawa do zasiłku.
Organ odwoławczy podkreślił także sprzeczność pomiędzy świadectwami pracy W. P. w zakresie różnego określenia stanowisk zajmowanych przez odwołującą się w tym samym czasie. Podczas gdy świadectwo z 20.04.2001 r. stanowi, ze w okresach tych wykonywała ona pracę na stanowiskach podawacz i odbieracz pieczywa na blachach z pieca i odbieracz listków waflowych z pieca (odbiór ręczny), świadectwo z 30.11.1999 r. tym samym okresom przyporządkowuje stanowiska pakowaczki i piekarza.
Wątpliwości w tym zakresie nie usunęło, zdaniem organu trzecie, sprostowane świadectwo z dnia 5.06.2001 r., które wymienia w okresie 2.05.1977 – 30.11.1999 r. pracę na stanowisku pakowaczki i piekarza, w tym w okresach takich jak wskazane w świadectwie z 20.04.2001 r. pracę w szczególnych warunkach – prace przy wypieku pieczywa – Wykaz A, Dział X, poz.11. Organ odwoławczy uznał ponadto, że przez zmodyfikowane zamieszczenie tych wszystkich informacji w sprostowanym świadectwie, traci aktualność, nie tylko jak przyjął syndyk i odwołująca się, świadectwo pracy z 30.11.1999 r., ale i z 20.04.2001 r. W odniesieniu do sprostowanego świadectwa z 5.06.2001 r. nie można uznać okresów pracy w szczególnych warunkach, ponieważ zakwalifikowanie stanowiska jak "prace przy wypieku pieczywa" jest zbyt ogólne względem rozporządzenia, z kolei żaden z aktów resortowych nie zawiera w swoich wykazach stanowisk pakowaczki lub piekarza, co oznacza, ze okresy pracy na tych stanowiskach nie mogą zostać uznane za okresy wykonywania prac w szczególnych warunkach.
Organ odwoławczy odniósł się też do zarzutów nieudzielenia mocy dowodowej świadectwu z 20.04. 2001 r., wskazując, iż podstawą stwierdzenia wykonywania prac w szczególnych warunkach przez zakład pracy powinna być stosowna ewidencja lub akta osobowe pracownika, tymczasem syndyk ustalił wykonywanie takich prac przez W. P. na podstawie oświadczeń dwóch byłych pracownic Spółdzielni. W ocenie organu ustalenia takich okoliczności nie można dokonać na podstawie oświadczeń świadków; w tym zakresie Wojewoda powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1985 r., sygn. III UZP 5/85.
W złożonej na tę decyzję skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. P. podniosła, że jeszcze w trakcie pobierania zasiłku wystąpiła do Sądu Rejonowego w J. Wydział Pracy o sprostowanie świadectwa pracy z dnia 30.11.1999 r. Pomimo oddalenia przez Sąd jej wniosku o przywrócenie terminu do sprostowania świadectwa pracy, wystąpiła do syndyka o sprostowanie świadectwa pracy i stosowny dokument przedłożyła w toku postępowania o przyznanie zasiłku. Jednocześnie podkreśliła, że organ odwoławczy po raz pierwszy w postępowaniu podniósł, iż komplet dokumentów należy złożyć w okresie pobierania zasiłku, gdyż złożenie dokumentów w późniejszym terminie jest bezskuteczne.
Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w zaskarżonej decyzji. Ustosunkował się ponownie do zarzutów skarżącej, uznając je za chybione w przedmiocie kwestionowania świadectwa pracy przez organy zatrudnienia. Organ uznał, iż nie jest związany treścią przedstawionego świadectwa pracy i jest uprawniony do jego oceny i na tej podstawie przyjął, że skarżąca nie legitymuje się 15 letnim okresem pracy uznanej za zatrudnienie w szczególnych warunkach, a zatem nie spełnia wymogów z art. 37 j ust. 1 pkt 2 ustawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 37 j ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2001 r., Nr 6, poz. 56, ze zm.) zasiłek przedemerytalny przysługuje osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli:
- 1) posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn lub
- 2) posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 25 lat dla kobiet i 30 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Skarżąca legitymuje się okresem uprawniającym do zasiłku wynoszącym 25 lat, 3 miesiące i 26 dni i faktu tego nie kwestionuje organ w zaskarżonej decyzji. Spór dotyczy jedynie okresu wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Skarżąca wywodzi, że okres ten wynosi 15 lat, 1 miesiąc i 7 dni, a udokumentowany został świadectwem pracy wystawionym w dniu 20.04.2001 r. przez syndyka Spółdzielni "J." w upadłości w J., z którego wynika, że w okresie od 1.05.1978 do 18.11.1980 r. i od 9.10.1985 r. do 27.05.1998 r. wykonywała ona prace przy wypieku pieczywa jako podawacz i odbieracz pieczywa na blachach z pieca i odbieracz listków waflowych z pieca (odbiór ręczny) - zgodnie z Wykazem A Dział X, poz.11 stanowiącym załącznik do Zarządzenia Nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Jednocześnie składając wniosek o przyznanie prawa do zasiłku skarżąca wyjaśniła, że rejestrując się w Powiatowym Urzędzie Pracy w J. okazała świadectwo pracy z dnia 30.11.1999 r., które nie wyszczególnia w ogóle pracy w warunkach szkodliwych. Skoro więc dowiedziała się, że po zaliczeniu okresu pracy w takich warunkach może otrzymać zasiłek, zwróciła się do syndyka o wydanie świadectwa, które uwzględniałoby ten okres.
Dysponując dwoma świadectwami pracy – z dnia 30.11.1999 r. i z 20.04.2001 r. organ I instancji wydał decyzję odmawiającą przyznania prawa do zasiłku, nie zaliczając okresu pomiędzy 1.05.1978 r. a 31.08.1990 r. do okresu prac wykonywanych w szczególnych warunkach z uwagi na to, iż świadectwo pracy z 30.11.1999 r. wykazuje zatrudnienie skarżącej od 2.05.1977 r. do 31.08.1990 r. na stanowisku pakowaczki, a taka nazwa stanowiska nie odpowiada nazwie użytej w wykazie resortowym.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym organ II instancji dysponował jeszcze jednym świadectwem pracy, datowanym 5 czerwca 2001 r. – wydanym jak dwa poprzednie przez syndyka masy upadłości Spółdzielni "J.".
W dokumencie tym stwierdza się, że W. P. była zatrudniona w Spółdzielni "J." w J. od 1.09.1974 r. do 26.04.1977 r. – nauka zawodu i od 2.05.1977 r. do 30.11.1999 r. w pełnym wymiarze czasu pracy. W pierwszym okresie zatrudnienia jako uczeń praktycznej nauki zawodu – ciastkarz –cukiernik, w drugim okresie zatrudnienia – pakowaczka, piekarz. Jednocześnie w rubryce "wykonywał(a) prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze" wpisano – 01.05.1978 r. – 18.11.1980 i 09.10.1985 r. – 27.05.1998 r. – Wykaz A, dz. X. poz. 11 – prace przy wypieku pieczywa. W końcowej części syndyk zamieścił uwagę, że niniejsze świadectwo pracy anuluje świadectwo pracy z dn. 30.11.1999 r.
Dokonawszy analizy wszystkich przedstawionych dowodów organ odwoławczy stwierdził, że pomiędzy świadectwami z 30.11.1999 r. i 20.04.2001 r. zachodzi sprzeczność polegająca na przyporządkowaniu temu samemu okresowi zatrudnienia różnych stanowisk – odpowiednio: wymienionych w Wykazie A (świadectwo z 20.04.2001 r.) oraz pakowaczki i piekarza (świadectwo z 30.11.1990 r.)
Organ uznał też, że skoro świadectwo z 5.06.2001 r. nosi datę najpóźniejszą i kumuluje wszystkie informacje z poprzednich, to traci aktualność nie tylko świadectwo z 30.11.1999 r., jak wyraźnie zaznaczył syndyk, ale i również to z 20.04.2001 r.. W takiej sytuacji dokumentować zatrudnienie skarżącej może jedynie świadectwo ostatnie, które nie daje podstawy do uwzględnienia okresu pracy w szczególnych warunkach, albowiem posługuje się ogólnym stwierdzeniem z Wykazu A Dział X poz. 11 "prace przy wypieku pieczywa".
Przypomnieć należy, że wspomniany wykaz w części dotyczącej przemysłu cukierniczego w Dziale X poz. 11 wymienia następujące prace przy wypieku pieczywa:
- 1) podawacz i odbieracz pieczywa na blachach z pieca
- 2) odbieracz listków waflowych z pieca (odbiór ręczny)
Wyliczenie to ma charakter enumeratywny, a zatem tylko takie jak wymienione prace przy wypieku pieczywa mogą być uznane za pracę w warunkach szkodliwych.
Oceniając świadectwo pracy z 5.06.2001 r. organ powinien był zatem odnieść się do dokumentu z 20.04.2001 r., który niewątpliwie uszczegóławia zapis dotyczący pracy w warunkach szkodliwych i z uwagi na swoją treść nie ma cech świadectwa pracy, stanowi natomiast zaświadczenie o pracy w szczególnych warunkach..
Pominięcie w świadectwie pracy z 5.06.2001 r. precyzyjnych określeń "podawacz i odbieracz pieczywa na blachach z pieca i odbieracz listków waflowych z pieca (odbiór ręczny)", przy wskazaniu, że chodzi o prace przy wypieku pieczywa z powołaniem aktu resortowego, gdzie są one wymienione, nie może prowadzić do dyskwalifikacji tego dowodu. Tak dalece formalistyczna ocena dowodu nie da się pogodzić z zasadą praworządności i słusznym interesem strony. W tym zakresie wypowiedział się zresztą Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lipca 1997 r. sygn. akt III RN 25/99 OSNP 2000/12/453, stwierdzając, że " dla uznania konkretnego rodzaju lub stanowiska pracy za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze istotne jest bowiem jedynie to, czy jest to praca wymieniona w § 4 – 15 rozporządzenia [chodzi o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43, ze zm.) – przypis Sądu] oraz w wykazach stanowiących załącznik do tego rozporządzenia, natomiast wykazy stanowisk ustalane przez właściwe podmioty w odniesieniu do podległych zakładów pracy mają jedynie charakter techniczno – porządkujący".
Należy zatem przyjąć tezę, zgodnie z którą nie można przypisywać decydującego znaczenia wymienieniu w aktach osobowych nazwy stanowiska odpowiadającej zapisowi w akcie resortowym, a istota rzeczy sprowadza się do tego, czy rodzaj pracy odpowiada określonemu w Wykazie.
Przekładając te rozważania na stan faktyczny sprawy stwierdzić należy, że decydujące znaczenie dla jej rozstrzygnięcia ma ustalenie, czy skarżąca istotnie przez okres wymagany prawem wykonywała w swoim zakładzie prace przy wypieku pieczywa jako podawacz i odbieracz pieczywa na blachach z pieca i odbieracz listków waflowych z pieca (odbiór ręczny).
W tym kontekście na uwagę zasługują też informacje, jakie podała skarżąca w toku rozprawy przed Sądem, wyjaśniając, że w okresie pracy pobierała dodatek do wynagrodzenia za warunki szkodliwe i mimo, że w angażu miała zapisane "pakowacz", to pracowała na stanowisku piekarza. Stosowna dokumentacja płacowa potwierdzająca fakt pobierania dodatku za warunki szkodliwe musi być w posiadaniu syndyka.
W postępowaniu ponownym rzeczą organu będzie wyjaśnienie wszystkich wątpliwości w tym zakresie, a następnie dokonanie oceny materiału dowodowego ze wskazaniem tych dowodów, na których się oparł i przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności.
Na uwzględnienie zasługuje również zarzut skarżącej odnoszący się do stwierdzenia organu, iż nie spełnia ona przesłanek do uzyskania zasiłku przedemerytalnego, albowiem wniosek o przyznanie takiego zasiłku złożyła po upływie okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych.
W tym aspekcie wskazać należy, że po myśli art. 37 l ust. 1 prawo do zasiłku przedemerytalnego przysługuje osobie, która w dniu rejestracji w powiatowym urzędzie pracy lub pobierania zasiłku posiadała lub spełniała warunki do jego nabycia. Istotne jest zatem spełnianie przesłanek w sensie materialnoprawnym w dniu rejestracji lub pobierania zasiłku. Nie ma natomiast znaczenia niemożność udowodnienia swoich uprawnień w tej dacie, co miało miejsce w wypadku skarżącej.
Taki pogląd ukształtował się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jeszcze w dacie wydania zaskarżonej decyzji (wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2001 r. sygn. akt. SA/Rz 2358/00), znajdując potwierdzenie w późniejszym czasie w Uchwale tegoż Sądu składu siedmiu sędziów z dnia 11 marca 2002 r. OPS 14/01 ONSA 2002/4/133.
Mając na uwadze przytoczone wyżej względy, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.
Z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji, odmawiającej przyznania zasiłku, Sąd odstąpił od określenia czy i w jakim zakresie decyzja ta nie może być wykonana (art. 152 cyt. ustawy).