Uzasadnienie
SA/Rz 1968/03
Przedmiotem skargi K. P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) [...] z dn. [...].11.2003r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego z pomocy społecznej. W sprawie tej decyzję w I instancji wydał Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...] w dn. [...].09.2003r. Nr [...]. Powyższą decyzją odmówiono K. P. zasiłku stałego. W podstawie prawnej decyzji organ I instancji powołał m.in. art.27 ust.3a ustawy z dn.29.11.1990r. o pomocy społecznej (tekst jednol. Dz.U. Nr 64 z 1998r., poz.414 ze zm., zwana dalej ustawą o pomocy społecznej). W uzasadnieniu wskazano, że wnioskująca o przyznanie zasiłku stałego K. P. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z córką i trójką wnuków. W stosunku do dwóch wnuczek: M. i S.i R. wnioskodawczyni pełni opiekę, albowiem jej córka ma ograniczoną władzę rodzicielską. Córka jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. K. P. pobiera rentę inwalidzką z ZUS-u.
Organ przeanalizował dochody rodziny dochodząc do wniosku, iż nie przekraczają one 150% kryterium dochodowego wyznaczonego na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej. Nadto wskazano, że w świetle art.27 ust.3a ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały nie może być przyznany wnioskodawczyni – K. P. z powodu pobierania renty inwalidzkiej.
Od powyższej decyzji odwołanie do SKO [...] wniosła K. P. kwestionująca odmowę przyznania zasiłku stałego, zaznaczając iż o zasiłek stały ubiega się nie dla siebie, lecz dla chorych dzieci córki. Odwołująca się wskazała, że obie jej wnuczki wymagają leczenia, na które rodzina przeznacza spore kwoty, co powoduje iż na bieżące utrzymanie pozostają minimalne środki. Do odwołania K. P. dołączyła różne kopie dokumentów, w tym orzeczenia o niepełnosprawności wnuczek, z których wynika m.in. konieczność sprawowania nad nimi stałej opieki.
Opisaną na wstępie decyzją SKO [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wywiódł, iż rodzina wnioskodawczyni spełnia kryterium dochodowe uprawniające do otrzymywania świadczeń z pomocy społecznej. Organ wskazał na treść art.27 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, wedle którego zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającej stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza póltorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art.4 ustawy o pomocy społecznej. Wnuczki K. P. posiadają orzeczenia o niepełnosprawności, nadto M. R. posiada orzeczenie Poradni Pedagogiczno-Psychologicznej o potrzebie indywidualnego nauczania w domu.
Organ odwoławczy naprowadzał, że K. P. nie pracuje z powodu inwalidztwa, a w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i stałego wyrównawczego, emerytury, renty, z wyłączeniem renty rodzinnej, w myśl art.27 ust.3a ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały nie przysługuje. Organ wskazał w końcu uzasadnienia swego rozstrzygnięcia, iż "Pani K.P. posiada swoje świadczenie rentowe, dlatego brak podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji".
Skargę na powyższą decyzję wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie K. P. Skarżąca nie precyzując kierunku weryfikacji decyzji SKO [...] przedstawia trudną sytuację materialną rodziny, wskazując na fakt sprawowania opieki nad wnuczkami, które legitymują się orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności, jedna z nich przebyła operację kręgosłupa, druga zaś musi nosić gorset. Skarżąca sarkastycznie wskazuje, że kwota jej renty inwalidzkiej w wysokości 425,09 zł pozwala jej rodzinie "żyć godnie". K. P. wywodzi, że norma art.27 ust.3 ustawy o pomocy społecznej nie dotyczy przypadku jej wnuczek, albowiem nie otrzymują one żadnych świadczeń. Skarżąca kwestionuje także stwierdzenie, iż otrzymywana dotychczas pomoc w postaci zasiłków celowych stanowi dowód znajomości przez organ jej trudności i rzeczywistego udzielania pomocy. W odpowiedzi na skargę SKO [...] wniosło o jej oddalenie.
Organ wywodzi, że skarżąca nie spełniła warunków ustawy o pomocy społecznej, aby otrzymać zasiłek stały. Wyeksponowano fakt pobierania przez K. P. renty inwalidzkiej, a ponadto wskazano, iż błędnie skarżąca upatruje możliwość przyznania zasiłku stałego dziecku, podczas gdy przysługiwać może on osobie sprawującej nad nim opiekę.
Na żądanie sądu pełnomocnik organu uzupełnił akta sprawy o dokumentację Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...], zawierającą pełny wywiad środowiskowy oraz wydawane uprzednio decyzje tego organu wobec K. P. w przedmiocie zasiłku stałego. Kolegium w piśmie z dn.5.09.2005r. na żądanie Sądu przyznało, że decyzja Dyrektora MOPR [...] z dn. [...].11.2001r. Nr [...] była przedmiotem kontroli instancyjnej SKO, które decyzją z dn. [...].12.2001r. Nr [...] utrzymało ją w mocy. Natomiast kolegium nie kontrolowało decyzji Dyrektora MOPR [...] z dn. [...].04.2003r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem.
Wojewódzki sąd administracyjny zważył, co następuje
W niniejszej sprawie skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r., dlatego też z mocy art.97 § 1 ustawy z dn.30.08.2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 § 1 ustawy z dn.30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwana dalej Ppsa), zaś podstawowym kryterium kontroli jest zgodność zaskarżonego aktu z prawem.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości lub w części, jeśli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 Ppsa). Sąd stwierdza ponadto nieważność decyzji lub jej niezgodność z prawem, jeżeli zachodzą odpowiednie przesłanki, przewidziane w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja są dotknięte wadami kwalifikowanymi, nakazującemu stwierdzić ich nieważność. Bezspornym jest, że skarżąca ubiegała się w przedmiotowej sprawie o przyznanie zasiłku stałego z pomocy społecznej. Podstawą materialnoprawną przyznania takiego świadczenia był przepis art.27 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, stanowiący iż zasiłek ten przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art.4 ustawy o pomocy społecznej. Aby więc można ubiegać się o zasiłek stały należy przede wszystkim być "osobą zdolną do pracy".
Zasiłek taki miał stanowić swoistą rekompensatę dla osoby, która mogłaby podjąć zatrudnienie, lecz z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem, wymagającym określonej pielęgnacji i współdziałaniu w jego rehabilitacji, leczeniu i edukacji, tego uczynić nie może. Z tego względu argumentacja skarżącej, iż zasiłek stały miał przysługiwać wnuczkom, a nie jej, jest oczywiście nietrafna. Bezspornym z kolei jest, że skarżąca pobierając rentę inwalidzką nie może być zaliczona do osób "zdolnych do podjęcia pracy". Przesądza o tym art.57 ust.1 ustawy z dn.17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz.1118 ze zm.), wedle którego jednym z warunków prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy jest fakt, iż ubezpieczony jest "niezdolny do pracy". Pojęcie tej niezdolności definiuje art.12 ust.1 cyt. wyżej ustawy – "niezdolnym do pracy w rozumieniu ustawy, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu".
Tak więc tak długo, jak K. P. pobiera rentę inwalidzką nie spełnia podstawowej przesłanki do przyznania zasiłku stałego. Kwestia dochodowa oraz stanu zdrowia wnuczek pozostających pod jej opieką nie ma w tym przypadku żadnego znaczenia.
Sprawą, którą Sąd uwzględnia z urzędu jest to, że w obrocie prawnym pozostają decyzje Dyrektora MOPR [...] z dn. [...].11.2001r. NR [...] oraz z dn. [...].04.2003r. Nr [...] odmawiające K. P. zasiłku stałego z tytułu sprawowania opieki nad dziećmi. W dacie wydania tych decyzji K. P. także pobierała rentę inwalidzką. Zdaniem Sądu wydanie w tej sytuacji kolejnej decyzji przez organ I instancji w dn. [...].09.2003r. oznacza, iż rozstrzygano merytorycznie w sprawie już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Tożsamość spraw wynika, że decyzję wydał ten sam organ, wobec tej samej strony, która ubiegała się o ten sam zasiłek i była w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej, jeśli chodzi o przesłankę do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. Decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem zakazu rei iudicatae (zakaz orzekania dwukrotnego w tej samej sprawie), o jakim mowa w art.156 § 1 pkt 3 k.p.a..
Utrzymując w mocy zaskarżoną odwołaniem decyzję organ odwoławczy dopuścił się z kolei rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art.156 § 1 pkt 2 k.p.a.. Z tych przyczyn Sąd zobowiązany był wyeliminować z obrotu prawnego obie zaskarżone decyzje, działając na podstawie art.145 § 1 pkt 2 Ppsa. O kosztach postępowania orzeczono, biorąc pod uwagę treść art.97 § 2 Pwsa i art.200 Ppsa.