Uzasadnienie
SA/Rz 2044/01
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] grudnia 2000r. nr [...] działając na podstawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1996r. nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawił H. H. uprawnień kombatanckich, które przysługiwały jej jako wdowie po zmarłym kombatancie. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że uprawnienia przysługujące wdowie po zmarłym kombatancie, Z. H. zostały przyznane przez były ZBoWiD w P., który posiadał uprawnienia z tytułu udziału w walce zbrojnej o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej od 14 września 1944r. do 11 grudnia 1944r. W zaświadczeniu Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w R. potwierdzono, że zmarły był zatrudniony w organach Milicji Obywatelskiej od 14 września 1944r. do 18 sierpnia 1945r.
W sytuacji tej zastosowano art. 25 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy. Zgodnie z tym przepisem, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ustawy. Za działalność kombatancką stosownie do przepisów ustawy uznane zostało między innymi uczestnictwo w walkach w ramach jednostek Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służb państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Zadania wykonywane podczas zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej, bez względu na zajmowane stanowisko służbowe nie mogły być uznane za działalność kombatancką.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżącą H. H. wyjaśniła, że jej mąż nie był uczestnikiem walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej. Ludność polska zamieszkująca okolice L., była mniejszością narodową, która ratowała swoje życie ucieczkami za rzekę S. w okolice R. i J.. W każdej większej wsi powstawały oddziały samoobrony pod kierownictwem Milicji Obywatelskiej, w której służby wartownicze pełnili wszyscy mężczyźni, gdyż w inny sposób nie było możliwości przeżycia. W czasie walk z bandami mąż stracił oko i był długo leczony w klinice w K..
Mąż zawsze twierdził, że należał do Batalionów Chłopskich, ale nie można było tego udokumentować, gdyż zmarł. Z tych też względów oraz zły stan zdrowia, skarżąca wniosła o uwzględnienie wniosku.
Decyzją z [...] sierpnia 2001r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatanckich i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję, przywołując argumenty zawarte we wcześniejszej decyzji.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca H. H. nie wskazała kierunków weryfikacji zaskarżonej decyzji. Raz jeszcze opisała sytuację, która panowała na terenie l. po wojnie i walkę ludności cywilnej z bandami UPA. Dodatkowo podkreśliła, że mąż gdyby żył, to na pewno udokumentowałby swój udział w walce w szeregach Batalionów Chłopskich. Urząd do Spraw Kombatantów błędnie posłużył się uchwałą NSA, w której stwierdzono, że MO nie była zmilitaryzowaną służbą państwową i nie wziął pod uwagę ofiar i zasług jakie poniosła ludność na terenie ściany wschodniej, gdzie działały bandy UPA. Jednocześnie skarżąca powołała się na uchwałę NSA we Wrocławiu (bez podania sygnatury i publikatora), w której stwierdzono, że nie można prowadzić postępowań weryfikacyjnych w stosunku do zmarłych kombatantów.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi wskazując na ustalenia faktyczne i prawne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz stwierdził, że zarzuty zawarte w skardze do NSA odnośnie przebiegu postępowania i działalności kombatanckiej nie miały wpływu na wynik rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Skarga jest nieuzasadniona.
Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 97 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, zwana dalej P.p.s.a.). W sprawach tych stosuje się dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych.
Zgodnie natomiast z art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, którą pozbawiono H. H. - wdowę po kombatancie - uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. nr 142, poz. 950 ze zm., zwana dalej ustawą o kombatantach). Z brzmienia tego przepisu wynika, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż te, które są wymienione w art. 1 ust.2, art. 2 oraz art., 4 ustawy o kombatantach, natomiast zachowują te uprawnienia osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947r.
Z przepisów rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. nr 116, poz. 745) wynika, że przed wydaniem decyzji w sprawie pozbawienia uprawnień Urząd przeprowadza postępowanie weryfikacyjne (§ 2 ust. 1). Stosownie zaś do przepisu § 4 tego rozporządzenia po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego Urząd wzywa osobę, której uprawnień dotyczy to postępowanie do przedstawienia związanych z przedmiotem postępowania wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów. W wypadku osoby, która uzyskała uprawnienia wyłącznie jako uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, wyjaśnienia te i dowody mogą dotyczyć okoliczności wskazujących na zachowanie uprawnień z innych tytułów określonych w ustawie.
W zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z 10.10.2000r.skarżąca została poinformowana o możliwości złożenia wszelkich posiadanych dokumentów mających wpływ na uzyskane uprawnienia. Skarżąca żadnych dokumentów nie przedłożyła, a w odwołaniu jak i w skardze do Sądu ograniczyła się tylko do stwierdzenia, że gdyby mąż żył, to udowodniłby, że należał do Batalionów Chłopskich.
W aktach sprawy znajduje się deklaracja członkowska Z.H. o przyjęcie do ZBoWiD-u z 21 czerwca 1976r., w której wskazał na przynależność do Batalionów Chłopskich. Jednakże wezwany w (nie można odczytać dnia i miesiąca) 1976r. przez Komisję Przeglądu Akt przy Zarządzie Wojewódzkim ZBoWiD w P. o dołączenie do deklaracji oświadczeń dwóch świadków z BCh na drukach ZBoWiD, Z.H. złożył oświadczenie (bez daty), z którego wynika, że fakty podane w ankiecie dotyczące działalności w BCh są prawdziwe, ale nie mogło to zostać potwierdzone, ze względu na trudności z odnalezieniem znanych mu świadków. Sprawę tę uznał za zamkniętą i poprosił o niewliczenie tej działalności. W następstwie tego oświadczenia zostało wydane zaświadczenie przez ZBoWiD w P. nr [...] z3.04.1979r., w którym do działalności kombatanckiej zaliczono tylko walkę zbrojną o utrwalanie władzy ludowej w okresie od 14.09.1944r. do 11.12.1944r. pełniąc służbę w organach Milicji Obywatelskiej.
W tej sytuacji organy prawidłowo uznały, że uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów zostały przyznane wyłącznie z tytułu walki o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Skarżąca nie wykazała też, że zostały spełnione warunki do zachowania nabytych uprawnień z tytułów określonych w ustawie. Trafnie zatem organ uznał, że zaistniały uzasadnione podstawy do pozbawienia skarżącej uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach.
Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena uprawnień pochodnych nabytych przez wdowę po kombatancie. Analiza ustawy o kombatantach przemawia za przyjęciem poglądu, że przy uprawnieniach pochodnych niezbędne jest ustalenie, iż zmarły kombatant zachowałby uprawnienia gdyby żył. W rozpoznawanej sprawie zaistniała taka sytuacja, że za życia kombatant nie udokumentował przynależności do BCh. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na fakt, że poprzednio obowiązująca ustawa i aktualnie obowiązująca ustawa o kombatantach z 1991r., kwalifikują taką przynależności do działalności kombatanckiej. Skarżąca nie przedstawiła na tę okoliczność żadnych dowodów, co mogłoby skutkować zachowaniem uprawnień z innego tytułu wskazanego w ustawie, niż za walkę o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej, który to tytuł w obecnie obowiązującej ustawie nie stanowi podstawy do przyznania takich uprawnień. Zgłoszone bowiem wnioski przez osobę weryfikowaną dotyczące zachowania uprawnień kombatanckich mogą być rozpatrywane i rozstrzygane w postępowaniu o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust.2 pkt 2 cytowanej ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów (OPS 13/01 ONSA 2002/4/132) stwierdził, że na podstawie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy można zrekonstruować normę prawną, że "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" zachowuje uprawnienia kombatanckie, jeżeli ma te uprawnienia z innych tytułów określonych w ustawie. W rozpoznawanej sprawie nie zaistniała taka sytuacja, gdyż uprawnienia kombatanckie zostały przyznane wyłącznie za "ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej".
Nie może również zostać uwzględniony zarzut dotyczący wyroku NSA we Wrocławiu (bez podania sygnatury), na który powołuje się skarżąca, iż nie prowadzi się postępowań weryfikacyjnych w stosunku do osób nieżyjących. Otóż Sąd Najwyższy w uchwale z 25.01.1996r. wyraził pogląd, że na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 25 ust. 4 i ust. 5 ustawy o kombatantach można pozbawić uprawnień określonych w art. 20 ust. 2 w związku z ust. 3 tej ustawy, wdowy lub wdowców - emerytów lub rencistów pozostałych po osobach, które uzyskałyby uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" (uchwała SN z 25.01.1996r., III AZP 32/95 OSNP 1996/15/206). O tym, że Milicja Obywatelska nie jest zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach wypowiedział się również Sąd Najwyższy w wyroku z 9.02. 2001r., III RN 59/00 (OSNP 2001/19/572).
W tym stanie rzeczy, uwzględniając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującym prawem, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.