Uzasadnienie
Ryszarda i Zbigniew G. zwrócili się do Urzędu Skarbowego w P. z wnioskiem z dnia 22 września 1995 r. o zaniechanie poboru, począwszy od października 1995 r., zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych po 50 procent od każdego z nich, ponieważ na wspólnie budowany budynek mieszkalny wydali 2.536,60 zł. Do wniosku dołączyli kserokopie rachunków.
Urząd Skarbowy w P. w dniu 10 października 1995 r. wydał dwie odrębne decyzje - na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ i par. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 stycznia 1995 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 7 poz. 33/ w związku z art. 26 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./, w których zarządził zaniechanie poboru zaliczek na podatek dochodowy w 1995 r. po 146,60 zł od dochodu Ryszardy G. i Zbigniewa G. wskazując, że poniesione przez podatników wydatki na budowę domu w kwocie po 698 zł będą stanowić podstawę do odliczeń od dochodu podlegającego opodatkowaniu.
W odwołaniu od tych decyzji Ryszarda i Zbigniew G. wyjaśnili, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił im wydatków na zakup betoniarki wraz z transportem na kwotę 1.134,29 zł, która była niezbędna do budowy domu i wydatku na zakup paliwa na kwotę 5,90 zł zatankowanego do samochodu marki "żuk" /stanowiącego własność teścia/ w celu przewiezienia materiałów budowlanych. Ponadto zarzucili zaskarżonym decyzjom naruszenie art. 107 par. 3 Kpa, ponieważ nie zawierały uzasadnienia faktyczna-prawnego poprzez brak wskazania, których rachunków nie uwzględniono i dlaczego.
Izba Skarbowa w P. decyzjami z dnia 24 stycznia 1996 r. nr (...) utrzymała w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że urząd skarbowy wydając decyzje przychylił się do wniosku podatników tylko w części i słusznie nie uznał dwóch rachunków na zakup betoniarki i paliwa, ponieważ zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 5 lit. "b" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podatnik może odliczyć od dochodu wyłącznie te wydatki, które poniósł na budowę własnego budynku mieszkalnego, czyli wydatki poniesione na zakup niezbędnych materiałów i wykonanie robót budowlanych.
Nie można do nich zaliczyć wydatków na zakup narzędzi, które nie są trwale związane z budową konkretnego budynku i mogą służyć do innych celów. Nie uwzględniono również wydatku na zakup paliwa, ponieważ samochód nie był własnością podatników. Organ odwoławczy przyznał słuszność podatnikom co do braku wyszczególnienia w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji odrzuconych rachunków, jednakże byli oni o tym fakcie poinformowani, o czym świadczy notatka służbowa sporządzona w dniu 27 listopada 1995 r. w obecności podatnika i notatka z rozmowy telefonicznej odbytej w dniu 25 października 1995 r.
Na opisane decyzje Ryszarda i Zbigniew G. złożyli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego i wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu powtórzyli zarzuty zawarte w odwołaniu co do zakwestionowania dwóch rachunków /na zakup betoniarki i paliwa/, przytoczyli treść stosownych ustępów art. 26 ustawy o podatku dochodowym i stwierdzili, że wszystkie warunki określone w tym przepisie spełnili. Podkreślili, że wydatki objęte spornymi rachunkami dotyczyły konkretnej budowy, której prowadzenie bez betoniarki byłoby prawie niemożliwe, zaś przewożenie materiałów budowlanych własnym samochodem osobowym byłoby znacznie droższe.
W odpowiedziach na skargę /o tej samej treści/ Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi argumentując jak w zaskarżonych decyzjach.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych powodów niż wskazane w zaskarżonej decyzji.
Z wniosku skarżących jednoznacznie wynika, że wnosili oni o zaniechanie poboru zaliczek na podatek dochodowy i odliczenie od dochodów łącznej kwoty 2.536,60 zł wydatkowanej na budowę budynku mieszkalnego, co potwierdzili załączonymi do wniosku kserokopiami rachunków. Organy podatkowe przyjęły, że zaniechanie poboru zaliczek może dotyczyć tylko kwoty po 146,60 zł każdemu z podatników, jako odpowiadającej wysokości podatku, jaki przypadałby od dochodu po 698 zł - równego wysokości poniesionych wydatków, bowiem nie uznały dwóch rachunków na zakup betoniarki i paliwa.
Zatem spór między stronami dotyczył kwalifikacji wydatków poniesionych na budowę budynku mieszkalnego i prawa do odliczeń, przy czym stanowiska stron były całkowicie rozbieżne.
W tej sytuacji przede wszystkim należy stwierdzić, że sprawa zaniechania poboru zaliczek może być rozpatrywana na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, określającym przesłanki jego zastosowania. Zgodnie z tym przepisem organy podatkowe mogą zaniechać w całości lub części ustalania zobowiązań podatkowych i poboru podatków w wypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych, a także gdy wymagają tego inne szczególne okoliczności, a zwłaszcza gdy pobranie podatku mogłoby zagrozić zdolności gospodarczej zakładu lub egzystencji podatnika. Wystąpienie tych przesłanek nie stanowi automatycznej podstawy do zaniechania poboru podatku /zaliczek/, ponieważ decyzja w tym zakresie została pozostawiona uznaniu organu podatkowego, który po rozważeniu wszystkich okoliczności konkretnej sprawy - w tym interesu wierzyciela Skarbu Państwa i słusznego interesu obywateli - w granicach zakreślonych przez art. 7 Kpa, podejmuje stosowną decyzję.
Skarżący nie powoływali się na istnienie wymienionych przesłanek ani we wniosku, ani w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.
Podana wyżej podstawa prawna rozstrzygnięcia /art. 8 ust. 2/ wskazuje, że do decyzji tego rodzaju stosuje się wszystkie reguły w niej określone, co oznacza, iż w postępowaniu o zaniechanie poboru zaliczek nie może być rozstrzygana kwestia związana z ustalaniem prawa do dokonania odliczeń od podatku,. ustalanie prawa do dokonania odliczeń ma decydujący wpływ na wymiar podatku i dlatego może być przesądzone jedynie w sprawie dotyczącej rozliczenia /ostatecznego/ rocznego - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 1994 r. III SA 1615/93.
Z tych przyczyn, w postępowaniu z wniosku o zaniechanie naliczania i poboru zaliczek uwzględnienie żądania podatników może dotyczyć tylko takich wydatków które w sposób nie budzący wątpliwości wskazują na to, że obowiązek podatkowy nie wystąpi w ogóle albo wystąpi w wysokości mniejszej niż suma pobranych zaliczek. Jeżeli zaś w tym postępowaniu jest sporne, czy określony rodzaj wydatków będzie miał znaczenie przy obliczeniu podatku, czyli jest sporny charakter wydatków poniesionych przez podatników, zagadnienie to nie może być przedmiotem oceny w tej sprawie.
Organy podatkowe orzekające w niniejszej sprawie, wobec spornego charakteru wydatków na zakup betoniarki i paliwa, uwzględniły taką część żądania skarżących, która z całą pewnością przy rozliczeniu rocznym mogła mieć wpływ na wysokość podatku. Nie naruszając zatem zakresu orzekania w sprawach o zaniechanie naliczania i poboru zaliczek uwzględniły także interes skarżących nie odmawiając w całości uwzględnienia żądania. Należy przy tym jeszcze raz podkreślić, że sprawy rozpoznawane na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych opierają się na uznaniu administracyjnym. Dlatego też uwzględnienie żądania tylko w części, jeżeli nie jest oczywiście nielogiczne lub sprzeczne z podstawowymi zasadami oceny, nie może być skutecznie kwestionowane.
Organy podatkowe nie miały jednak podstaw do wypowiadania się i ustalania istnienia lub nieistnienia w części zobowiązania podatkowego w zakresie w jakim nie przyjęły wydatków w zaoferowanych przez skarżących rachunkach, w sytuacji gdy stanowiska stron w tym przedmiocie były sporne, bowiem orzekając w sprawie wynikającej z art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych w istocie podjęły próbę ustalenia, czy i w jakim zakresie istnieje zobowiązanie podatkowe. W sprawie opartej na tym przepisie organy nie mogą badać istnienia zobowiązania podatkowego, zaś podatnik w tym trybie nie może domagać się ustalenia nieistnienia zobowiązania podatkowego w całości lub części /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 1994 r. III SA 196/93 - Wspólnota 1994 nr 2 str. 18/. Z tych powodów należało uznać, że uzasadnienie zaskarżonych decyzji wykracza poza zakres tej sprawy, co stanowi naruszenie art. 107 par. 3 Kpa i art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
Jednakże stwierdzenie istnienia tych uchybień nie daje podstaw do uchylenia zaskarżonych decyzji, bowiem zgodnie z art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylenie decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy albo naruszono przepisy postępowania administracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka jednak zależność w niniejszej sprawie nie istnieje, ponieważ sentencje decyzji potwierdzają fakt, że żądanie skarżących zostało uwzględnione jedynie w wysokości, która niewątpliwie mogła być odliczona od podatku dochodowego za 1995 r., a szersze rozważania w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji nie miały decydującego znaczenia w niniejszej sprawie.
Z podanych wyżej powodów brak jest podstaw prawnych do uchylenia decyzji organów podatkowych, a zatem skargę należało oddalić stosownie do treści art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.