Uzasadnienie
SA/Rz 2241/01
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...].10.2000r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. Nr 142 poz. 950 ze zm.), pozbawił M. C. uprawnień kombatanckich przyznanych z tytułu walk zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej od 26.02.1945r. do 31.12.1947r., bowiem w okresie tym wymieniony pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej.
W wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...].08.2001r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach (...) - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].10.2000r. o pozbawieniu M. C. uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że rozpatrując ponownie sprawę na skutek złożonego wniosku w trybie art.127 § 3 Kpa, nie budzi wątpliwości fakt nabycia przez M. C. uprawnień kombatanckich wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej od 26.02.1945r. do 31.12.1945r. za służbę w Milicji Obywatelskiej. W związku z tym Kierownik stwierdził, że wnioskodawca uzyskał uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2. Przepis ten z kolei uzasadnia rozstrzygnięcie o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Jeśli chodzi natomiast o sam wniosek, to nie wskazuje w nim strona na żadne nowe okoliczności: do wniosku nie zostały również załączone żadne nowe dowody, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany zaskarżonej decyzji. Co się tyczy zaś postępowania weryfikacyjnego, to zostało ono przeprowadzone zgodnie z obowiązującą ustawą o kombatantach, przy zachowaniu wymogów określonych w art.10 i art.73 § 1 Kpa.
Na decyzję tą i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...].10.2000r. skargę złożył M. C. wnosząc o uchylenie tych rozstrzygnięć i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Kierownika Urzędu. W pierwszej kolejności skarżący zarzucił, że pominięte zostały przez organ złożone wyjaśnienia, co jest naruszeniem prawa, a w szczególności art.30-32 Konstytucji. Przyznając następnie okoliczności dotyczące nabycia uprawnień kombatanckich i służby w MO podniósł, iż w decyzji nie zostało udowodnione, aby działał przeciwko państwu i jego obywatelom. Stwierdził, że pozbawienie uprawnień stanowi zbiorowy osąd ludzi, którzy bezpośrednio po wojnie stanęli w obronie podkarpackich wsi.
Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga jest uzasadniona.
Na wstępie należy zauważyć, że stosownie do przepisu art.97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawach, o których mowa w § 1, stosuje się dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sadowych. Sytuacja, o jakiej mowa w tym przepisie ma miejsce w niniejszej sprawie, zatem skarga wniesiona przed dniem 1.01.2004r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie rozpatrzona została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie.
Sąd ten, stosownie do przepisu art.134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270, zwaną dalej - Ppsa), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym z mocy art.135 Ppsa stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Te uprawnienia Sądu zadecydowały o uchyleniu zaskarżonej decyzji.
Stan faktyczny przedstawia się następująco: zawiadomieniem z dnia 12.04.2000r. Kierownik Urzędu wszczął postępowanie weryfikacyjne w sprawie uprawnień kombatanckich posiadanych przez M. C., o czym powiadomił zainteresowanego, wzywając jednocześnie do nadesłania wszelkich wiarygodnych wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mających wpływ na posiadane uprawnienia. W aktach brak jest dowodu doręczenia tego zawiadomienia stronie, jak również jakiejkolwiek odpowiedzi pochodzącej od M. C. na wezwanie organu. Kolejnym dokumentem jest decyzja Kierownika Urzędu z dnia [...].10.2000r. o pozbawieniu M. C. uprawnień kombatanckich, co do której również brak jest dowodu doręczenia. Znajduje się natomiast wniosek strony (wraz z kopertą) nadany w Urzędzie Pocztowym [...] dnia 27.11.2000r., w którym skarżący domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy wyraża zdziwienie odnośnie do treści decyzji i wskazuje na wyjaśnienia, jakie zawarł w piśmie z dnia 4.05.2000r. nawiązującym do zawiadomienia o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego; zdaniem wnioskodawcy wyjaśnienia te w świetle uzasadnienia decyzji zostały całkowicie pominięte. Po rozpatrzeniu tego wniosku Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną. Rozstrzygnięcie to, z dnia [...].08.2001r. stanowi przedmiot skargi.
Przede wszystkim stwierdzić należy, że postępowanie "odwoławcze" (z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) budzi wątpliwości co do jego prawidłowości. Pozbawiając M. C. uprawnień kombatanckich, co nastąpiło decyzją z dnia [...].10.2000r., Kierownik Urzędu miał obowiązek rozstrzygnięcie to doręczyć adresatowi za potwierdzeniem odbioru. Jak już wyżej zaznaczono, w aktach administracyjnych brak jest dowodu doręczenia decyzji stronie. Znajduje się natomiast wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nadany do organu w dniu 27.11.2000r. Porównując datę decyzji z datą złożenia w urzędzie pocztowym wniosku (środka odwoławczego) stwierdzić należy, że daty te dzieli 1,5 miesiąca, a więc 3- krotny upływ terminu, o jakim mowa w art.127 § 3 w zw. z art.129 § 2 Kpa. Pomimo to Kierownik Urzędu rozpoznał wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy podejmując zaskarżoną decyzję mającą swe oparcie w art.138 § 1 pkt 1 Kpa.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego od dawna ugruntowany jest pogląd, że warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia odwołania - jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji (np. wyrok NSA z dnia 10 listopada 1998 r., sygn. III SA 898/97 - nie publ.). W takim przypadku rzeczą organu odwoławczego jest - po wstępnym zbadaniu środka odwoławczego właśnie pod kątem zachowania terminu do jego wniesienia - wydać postanowienie z art.134 Kpa. Rozpatrzenie zaś odwołania złożonego po upływie terminu przewidzianego do jego wniesienia, a więc w sytuacji gdy decyzja pierwszoinstancyjna stała się ostateczna, skutkuje nieważnością decyzji wydanej w trybie art.138 Kpa.
Ponieważ akta administracyjne nie dają odpowiedzi na pytanie, czy odwołanie zostało wniesione w terminie, a w konsekwencji - czy Kierownik Urzędu miał podstawy do wydania decyzji z art.138 Kpa, dlatego decyzja ta podlega uchyleniu, w oparciu o art.145 § 1 pkt 1 lit.c Ppsa.
Niezależnie od powyższego przypomnieć należy, że postępowanie weryfikacyjne uregulowane zostało w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. 1997 r. Nr 116 poz. 745) i z mocy § 17 w zakresie nieuregulowanym w rozporządzeniu stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Taka regulacja pozwala na stwierdzenie, że Kierownik Urzędu ma obowiązek zawiadomić osobę o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego wzywając jednocześnie do przedstawienia związanych z przedmiotem postępowania wyjaśnień (§ 4 rozporządzenia). Wyjaśnienia te, stanowiące cześć materiału dowodowego, podlegają ocenie w powiązaniu z innymi dowodami znajdującymi się w aktach sprawy (byłego ZBOWiD). Organ winien przy tym kierować się zasadami ogólnymi rządzącymi postępowaniem administracyjnym, w tym zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej sformułowaną w art.7 Kpa.
Jeśli chodzi o ocenę materiału dowodowego, to musi ona czynić zadość wymaganiom przepisu art.80 Kpa, a wyrazem tej oceny ma być uzasadnienie decyzji odpowiadające art.107 § 3 Kpa. Tymczasem akta sprawy jednoznacznie wskazują, że Kierownik Urzędu naruszył przepisy postępowania, a to art.7, art.77 § 1, art.80 Kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim w aktach brak jest wyjaśnień M. C., które - jak wynika z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - skarżący wysłał do Kierownika Urzędu w piśmie datowanym 4.05.2000r. Brak tego dowodu, w powiązaniu z brakiem dowodu doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego, uniemożliwiał organowi zakończenie weryfikacji; wydana zaś przy tego typu uchybieniach decyzja i jej uzasadnienie narusza art.107 § 3 Kpa.
Okoliczności ostatnio wskazane Kierownik Urzędu uwzględni w sytuacji, gdy w pierwszej kolejności wyjaśni kwestię wniesienia przez M. C. odwołania w ustawowym terminie.
Orzeczenie określające, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku uzasadnia art.152 Ppsa. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art.200 wymienionej ustawy.