Uzasadnienie
SA/Rz 2358/01
Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] października 2001 r. Nr [...], wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2001 r. Nr [...] o pozbawieniu S. T. uprawnień wdowy po kombatancie T. T., przyznanych mu przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej podczas służby w Wojsku Polskim, od 1 października 1948 r. do 18 listopada 1949 r. i od 31 stycznia 1950 r. do 12 lipca 1950 r.
Jako podstawę prawną decyzji o pozbawieniu S. T. uprawnień wdowy po kombatancie powołano art. 20 ust. 3 w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm./. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający stwierdził, że T. T. w okresie od 21 czerwca 1948 r. do 10 października 1950 r. pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim i podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii lub grupami Wehrwolfu. Do tej sytuacji ma zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy, zgodnie z którym pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2 i w art. 2 oraz w art.
- 4. Uprawnienia te zachowują jednak żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.
Uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru. Są to uprawnienia pochodne w stosunku do uprawnień współmałżonka, a więc zależą od uprawnień pierwotnych. Istnienie stanu, w którym sam kombatant byłby pozbawiony uprawnień jest podstawą do pozbawienia uprawnień wdowy po takim kombatancie, jako osoby korzystającej z prawa pochodnego. W tym stanie rzeczy nie przysługują uprawnienia osobom wskazanym w art. 20 ust. 3 cyt. ustawy, tj. wdowom i wdowcom pozostałym po osobach wymienionych w art. 25 ust. 2 pkt 2 tej ustawy. S. T. nie przedłożyła żadnych dowodów, że jej mąż T. podczas służby w Wojsku Polskim brał udział w walkach z oddziałami UPA, o czym wspomniała we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. T. wnosiła o uchylenie opisanej decyzji z dnia [...] października 2001 r. jako sprzecznej z prawem. Zdaniem skarżącej Kierownik Urzędu pominął jej wyjaśnienia, zlekceważył je i "nie poruszył nawet w uzasadnieniu decyzji". Zmarły mąż otrzymał uprawnienia kombatanckie za bezpośredni udział w walkach z UPA na terenach południowo-wschodniej Polski, w ramach jednostki wojskowej, do której został wcielony a nie, jak mu to przypisano, za utrwalanie władzy ludowej. "Gdybanie", że byłby zweryfikowany - gdyby żył - jest koślawe, niepełne i chore, krzywdzi żyjących podopiecznych. W konkluzji skarżąca stwierdziła, że czuje się dotknięta, pokrzywdzona i oczekuje na uchylenie zaskarżonej decyzji oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Urząd, który je wydał.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm./ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem w przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie jest właściwy do rozpoznania skargi S. T., gdyż została ona wniesiona do NSA Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone.
Po myśli art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że obowiązkiem Sądu jest zbadanie, czy zaskarżona decyzja i postępowanie poprzedzające jej wydanie odpowiadają przepisom prawa zarówno materialnego, jak i procesowego. Oceniając zaskarżoną decyzję w omówionym zakresie, Sąd doszedł do przekonania, że wydano je w postępowaniu dotkniętym wadami, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sprawy pozbawiania uprawnień kombatanckich /a więc i uprawnień przysługujących wdowom lub wdowcom po kombatantach/ załatwiane są w drodze decyzji /art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm./, zatem proces decyzyjny podlega regulacji określonej przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zgodnie z przepisami art. 7 i 77 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są przed wydaniem decyzji podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy sprawy, mając na względzie nie tylko interes społeczny, ale także słuszny interes strony. Z kolei z art. 8 K.p.a. wynika obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Prawidłowe rozpoznanie sprawy powinno znaleźć wyraz we właściwym uzasadnieniu decyzji, zawierającym - zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. - nie tylko wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, ale również podanie przyczyn, z powodu których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dowodom przeciwnym, w tym przede wszystkim wynikającym z twierdzeń strony.
Analiza materiału aktowego rozpoznawanej sprawy oraz uzasadnienie decyzji prowadzi do wniosku, że organ orzekający nie wywiązał się należycie z powyższych obowiązków.
Z treści art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm./ wynika, że działalnością kombatancką jest uczestniczenie w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu, ale tylko w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że T. T. /zmarły mąż skarżącej S. T./ pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim w okresie od 21 czerwca 1948 r. do 10 października 1950 r. i uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu "utrwalania władzy ludowej od 1.10.1948 r. do 18.11.1949 r. i od 31.01.1950 do 12.07.1950" /k - 4 i 5 akt administracyjnych/.
Natomiast nie można zgodzić się z poglądem organu orzekającego w sprawie, że skarżąca na poparcie twierdzeń, iż zmarły mąż T. T. podczas służby w Wojsku Polskim brał udział w walkach z oddziałami UPA, nie przedstawiła żadnych dowodów. W aktach sprawy znajduje się bowiem pismo z dnia 22 marca 2001 r. skierowane przez skarżącą do Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych, będące odpowiedzią na doręczone jej zawiadomienie o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego, w którym podaje o udziale męża "ze swoją jednostką wojskową" w akcji przeciwko UPA w Bieszczadach i do którego dołączyła m. in. pisemne oświadczenie z dnia 21 marca 2001 r. J. Ś. zam. [...]. Z treści tego oświadczenia wynika, że J. Ś. razem z mężem skarżącej odbywali służbę wojskową w latach "06.1948 - 10.1950" i walczyli przeciwko UPA. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca również powołuje się na twierdzenie kolegi męża - J. Ś. o wspólnym ich udziale w walkach z bandami UPA.
Tymczasem w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2001 r. organ orzekający w sprawie w żaden sposób nie odniósł się do oświadczenia J. Ś. zaś w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokonał ustaleń mijających się z zawartością materiału aktowego sprawy.
Podsumowując, należy stwierdzić, że wymaga wyjaśnienia kwestia udziału T. T. podczas służby wojskowej w walkach z oddziałami UPA i poczynienia w tym zakresie jednoznacznych ustaleń, co jest konieczne ze względu na ewentualną możliwość zachowania przez skarżącą uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. Dotychczasowe stanowisko organu orzekającego w sprawie zawarte w zaskarżonej decyzji i odpowiedzi na skargę jest co najmniej przedwczesne i nie może być ocenione, jak wyżej już wskazano, jako należyte wywiązanie się z obowiązków procesowych wynikających z cyt. przepisów K.p.a.
Z tych przyczyn zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/.
O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł zgodnie z art. 200 powyższej ustawy, zaś co do wykonania zaskarżonej decyzji - po myśli art. 152 tej ustawy.