Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2002r. (nr...) – adresowaną do J.B. i I.S. (współwłaścicielek gruntów użytkowych rolniczo o pow. 8900m²) – Wójt Gminy O. ustalił podatek od nieruchomości za 2002r. o łącznej kwocie 267,00 zł płatnej w czterech ratach tj. do 15 marca do 15 maja, do 15 września i do 15 listopada 2002r. W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy wyjaśnił, iż stan faktyczny sprawy został ustalony na podstawie ewidencji gruntów oraz złożonego wykazu nieruchomości.
W odwołaniach od powyższej decyzji złożonych przez obie podatniczki i obejmujących odwołanie również od decyzji nr 2 (...) i nr [....] zakwestionowano zasadność opodatkowania powyższych gruntów podatkiem od nieruchomości, podczas gdy – zdaniem podatniczek – grunty te oraz wymienione w w/w decyzjach stanowią gospodarstwo rolne i są użytkowane rolniczo, a zatem winny być opodatkowane podatkiem rolnym.
J.B. dodała ponadto, iż w dniu 8 lipca 2002r. złożyła oświadczenie, w którym grunty wykazane w decyzji z dnia [...] lutego 2002r. (nr...) określiła jako grunty użytkowane rolniczo, nie zaś, jak błędnie wykazała w wykazie nieruchomości z dnia 20 stycznia 1998r. Zdaniem podatniczki decyzja organu I instancji nie zawiera uzasadnienia faktycznego, a organ I instancji nie odniósł się do podnoszonych zarzutów i przedstawionego przez nią stanu faktycznego.
Z kolei I.S. podniosła, iż grunty – o których mowa w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji o nr 2 (...) stanowią gospodarstwo rolne i są użytkowane rolniczo. Łączna powierzchnia użytków rolnych, zgodnie ze złożonym oświadczeniem, przekracza 1ha, co oznacza, że grunty te wchodzą w skład gospodarstwa rolnego. Zdaniem podatniczki zaskarżona decyzja nie odniosła do podniesionych przez nią zarzutów i przedstawionego stanu faktycznego, czym naruszyła art. 210 § 4 ordynacji podatkowej. Dodatkowo podatniczka podniosła, że wraz z mężem są podatniczkami podatku rolnego w Gminie Ż. Po rozpatrzeniu powyższych odwołań Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2002r. (nr...) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podano, iż wysokość podatku ustalono zgodnie z danymi wynikającymi z wykazów nieruchomości, sporządzonych przez podatniczki w dniu 8 lipca 2002r., które wprawdzie nie zostały złożone na stosownych formularzach, jednak dane w nich zawarte co do powierzchni nieruchomości i sposobu ich wykorzystywania są wystarczające do ustalenia wysokości podatku.
Wg tych wykazów, podatniczki są współwłaścicielkami gruntu wykorzystywanego rolniczo o powierzchni 0,89ha, a ponadto każda z nich jest właścicielką (współwłaścicielką) innych jeszcze gruntów, stanowiących odrębny przedmiot własności lub współwłasność z innymi osobami. Stan ten, w odniesieniu do przysługującego prawa własności i powierzchni gruntów podlegających opodatkowaniu potwierdzają dane zawarte w ewidencji gruntów (dowód: zestawienia z ewidencji gruntów sporządzone przez Urząd Gminy w O.). Zgodnie z powyższym dokumentami podatniczki są współwłaścicielkami gruntu o pow. 8900m², a ponadto J.B. jest właścicielką gruntu o opow. 500m², współwłaścicielką gruntu o pow. 0,79ha (z T.B.) i o pow. 900m² (z mężem J.B.).
Również I.S. jest współwłaścicielką innych jeszcze gruntów (np. gruntu o pow. 0,69ha wraz z J.L). W ocenie organu odwoławczego w powyższej sytuacji decyzja organu I instancji odpowiada treść art. 21 § 5 ordynacji podatkowej oraz art. 21 ustawą z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tj. Dz.U. 2000, nr 100, poz. 1086 z późn.zm.). Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że do przedmiotowego gruntu nie mają zastosowania przepisy ustawy o podatku rolnym. J.B. i I.S. nie są współwłaścicielkami gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o podatku rolnym, bowiem grunty stanowiące ich współwłasność mają powierzchnię mniejszą niż 1ha (czy też 1 ha przeliczeniowy), a zatem nie spełniają normy obszarowej.
Ponadto, zdaniem Kolegium, brak jest również podstaw by grunty opodatkowane w zaskarżonej decyzji opodatkować łącznie z innymi gruntami, stanowiącymi odrębną własność podatniczek, czy też ich współwłasność z innymi osobami. Powołując się na treść art. 2 ust. 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych Kolegium stwierdziło, że grunty będące współwłasnością innych osób niż małżonkowie, stanowią odrębny przedmiot opodatkowania, w związku z czym grunt o pow. 0,89ha stanowiący współwłasność J.B. i I.S. podlega opodatkowaniu odrębnie od innych gruntów podatniczek i nie może być łączony, do celów podatkowych, z pozostałymi nieruchomościami, których właścicielkami (lub współwłaścicielkami) są podatniczki.
Za wadliwe natomiast uznał organ odwoławczy ustalenie w decyzji organu I instancji terminów płatności poszczególnych rat podatku tj. na podstawie art. 6 ust. 7 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Zobowiązanie podatkowe – jak wyjaśniło Kolegium - zostało ustalone dopiero z dniem wydania zaskarżonej decyzji tj. z dniem 12 sierpnia 2002r., w związku z czym niemożliwe byłoby zachowanie ustawowych terminów płatności. W sprawie winny mieć zastosowanie przepisy art. 47 § 1 i 2 ordynacji podatkowej, jednakże ze względu na fakt iż podatnicy uiścili należny podatek, organ odwoławczy uznał, iż uchybienie to nie miało istotnego znaczenia.
Za nieprawidłowe również uznał organ odwoławczy lakoniczne uzasadnienie decyzji organów I instancji, zwłaszcza brak uzasadnienia faktycznego. Jednakże zgromadzenie przez ten organ stosownego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy, uznał organ odwoławczy za wystarczające do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję I.S. i J.B. zauważyły naruszenie przepisów prawa procesowego, w tym art. 120, 122, 125 i art. 21 § 5 ordynacji podatkowej oraz art. 1 ust. 1 i 2 oraz ust. 3 ustawy o podatku rolnym i wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi zarzucono, iż organy podatkowe bez zebrania materiału dowodowego przyjęły, iż grunty ujęte w ewidencji gruntów, a będące w posiadaniu skarżących nie wchodzą w skład gospodarstwa rolnego. Tymczasem z oświadczenia I. S. złożonego w dniu 8 lipca 2002r. wynika, że posiada ona gospodarstwo rolne o powierzchni 1,50ha w sąsiedniej Gminie Ż. oraz grunty użytkowane rolniczo w Gminie O. będące współwłasnością z J.B. (0,89ha) i J.L. (0,69ha).
Ponadto, w Gminie Ż. skarżąca posiada wraz z mężem 0,09ha użytków rolnych opodatkowanych podatkiem rolnym. W tej sytuacji – zdaniem skarżących - współwłasność gruntu o pow. 0,89 i 0,69ha wchodzi – stosownie do treści art. 1 ust. 2 ustawy o podatku rolnym w skład gospodarstwa rolnego. Powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyrokach z dnia 26 marca 1999r. (sygn. akt I SA/Łd 725/97 – ONSA 2000/2/65) i z dnia 27 października 1992r. (sygn.akt SA/Kr 1122/92) – Wokanda 1993/4/18) skarżące podkreśliły, że organy podatkowe winny w pierwszej kolejności rozważyć, jakiemu podatkowi ma podlegać dany grunt.
Za bezzasadne i niezrozumiałe uznały skarżące zastosowanie art. 2 ust. 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Dodały również, że J.B. jest właścicielką wraz z mężem J. B. gruntu o pow. 900m² oraz współwłaścicielką z T.B. 0,79ha. Również J.L. jest właścicielką wraz z mężem gruntów użytkowanych rolniczo o pow. 0,34ha – Gmina O. Wobec powyższego – zdaniem skarżących – wszystkie grunty użytkowane rolniczo będące w ewidencji gruntów i stanowiące współwłasność skarżących wchodzą w skład gospodarstwa rolnego i winny być opodatkowane podatkiem rolnym.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 z późn.zm.) sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przy zastosowaniu przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) – zwanej dalej jako p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na kierunek rozstrzygnięcia.
Na wstępie należy podkreślić, iż dla ustalenia, że dany grunt podlega opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości w rozumieniu art. 2 i 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, konieczne jest uprzednie stwierdzenie, iż nie podlega on przepisom ustawy o podatku rolnym lub leśnym (art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych).
Oznacza to, iż organy podatkowe winny w pierwszej kolejności zbadać czy dany grunt podlega podatkowi rolnemu lub podatkowi leśnemu i dopiero po wyłączeniu stosowania przepisów ustaw o podatku rolnym albo o podatku leśnym przejść do oceny zastosowania przepisów o podatku od nieruchomości.
W niniejszej sprawie organ odwoławczy przyjął, że przedmiotowy grunt o pow. 0,89ha stanowiący współwłasność J.B. i I.S. nie podlega opodatkowaniu podatkiem rolnym, bowiem nie odpowiada brzmieniu art. 1 ust. 3 ustawy o podatku rolnym tzn. nie stanowi – dla celów podatkowych - gospodarstwa rolnego będącego współwłasnością dwóch osób fizycznych, które to gospodarstwo podlegałoby odrębnemu opodatkowaniu tym podatkiem.
W ocenie Sądu jest to stanowisko prawidłowe. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 3 ustawy o podatku rolnym przedmiotem odrębnego opodatkowania są grunty stanowiące gospodarstwo rolne będące współwłasnością albo będące we współposiadaniu dwóch lub więcej osób fizycznych z wyj. małżonków lub też dwóch lub więcej osób prawnych. Skoro w niniejszej sprawie przedmiotowy grunt ma powierzchnię 0,89ha, to nie stanowi, ze względu na niezachowanie normy obszarowej, gospodarstwa rolnego, o którym mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o podatku rolnym i tym samym nie ma do niego zastosowania dyspozycja art. 1 ust. 3 ustawy o podatku rolnym. Nie oznacza to jednak – zdaniem Sądu – iż w tej sytuacji automatycznie zastosowanie mają przepisy dotyczące podatku od nieruchomości. Okoliczność, że dany grunt stanowi współwłasność J.B. i I.S. nie przesądza, wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, iż zastosowanie ma bezpośrednio przepis art. 2 ust. 6 ustawy o podatku i opłatach lokalnych regulujących zasady odrębnego opodatkowania podatkiem od nieruchomości gruntu stanowiącego współwłasność dwóch lub więcej osób fizycznych lub prawnych.
Jak wskazano wyżej organy podatkowe winny w pierwszej kolejności zbadać możliwość opodatkowania przedmiotowego gruntu podatkiem rolnym, a dopiero wówczas gdy stwierdzą, iż dany grunt nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem, ocenić dopuszczalność opodatkowania gruntu podatkiem od nieruchomości.
W niniejszej sprawie organy podatkowe przyjęły, bez należytego uzasadnienia, że skoro nie znajduje zastosowania art. 1 ust. 3 ustawy o podatku rolnym, to tym samym zastosowanie ma przepis art. 2 ust. 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Stanowisko to jest nieuprawnione. Skarżąca J.B. i I.S. oprócz przedmiotowego gruntu, który stanowi ich współwłasność, są także właścicielami lub współwłaścicielami innych gruntów, w tym o powierzchni nieprzekraczającej 1ha lub 1ha przeliczeniowy albo też – jak wynika ze skargi – współwłaścicielami gospodarstwa rolnego. Okoliczność ta jednak nie była przedmiotem wnikliwej oceny orzekających organów podatkowych. Z akt sprawy nie wynika bowiem czy wszystkie grunty, których współwłaścicielami lub właścicielami były skarżące stanowią gospodarstwo rolne, tzw. czy istnieje miedzy nimi związek gospodarczy i czy grunty pod zabudowaniami stanowią grunt związany z prowadzeniem tych gospodarstw. Organ I instancji nie przeprowadzał w tym zakresie żadnego postępowania wyjaśniającego, a organ odwoławczy mimo zgłoszonych w odwołaniu zarzutów, uchybień tych nie usunął.
Ponadto, za wadliwe Sąd uznaje stanowisko organu odwoławczego co do tego, iż błędne ustalenie terminów płatności przez organ I instancji nie ma charakteru istotnego, z uwagi na to iż, "jak wydaje się wynikać z akt sprawy podatnicy już uiścili należny podatek". Zdaniem Sądu wykonanie zobowiązania podatkowego nie może mieć wpływu na ocenę prawidłowości decyzji.
W tym stanie rzeczy stwierdzając naruszenie przepisów postępowania podatkowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd uznał, iż merytoryczna ocena zaiskrzonej decyzji jest przedwczesna i w związku z tym na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.s.a. orzekł jak w sentencji.