Uzasadnienie
SA/Rz 2596/01
Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie z dn.29.06.2000r. SA/Rz 2882/98 uchylono decyzje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawiające J. S. uprawnień kombatanckich. Skarżący w postępowaniu naprowadzał, że w czasie służby w Milicji Obywatelskiej w latach 1946-1947 brał udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii w ramach Kompanii Operacyjnej BAON przy Komendzie Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w R., brał udział w walkach wspólnie z oddziałami wojskowymi i z tych przyczyn winien zachować uprawnienia kombatanckie przyznane mu z tytułu udziału w "walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 9.12.1945r. do 31.12.1947r.". W motywach wyroku sąd uznał, że należało w granicach postępowania administracyjnego wyjaśnić, czy J. S. brał udział w takich walkach z oddziałami UPA, czy udział taki brała kompania operacyjna wraz z oddziałami wojskowymi bądź w strukturze tych oddziałów wojskowych.
W wyroku wypowiedziano pogląd, że branie udziału przez milicjanta lub grupę milicjantów w walkach z oddziałami UPA w jednostkach Wojska Polskiego nie wyklucza przecież uznania tej aktywności za działalność kombatancką.
Prowadząc ponownie postępowanie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (KUdSKiOR) wystąpił o przedstawienie dokumentów do Komendy Wojewódzkiej Policji w R. oraz do Centralnego Archiwum Państwowego, uzyskując od obu tych instytucji zalegające w aktach sprawy zaświadczenia, dokumenty i kserokopie archiwalnych dokumentów. Oświadczenie w sprawie złożył także J. S. dołączając oświadczenia W. S. i Z. R., na okoliczność oddelegowania z milicji na przeszkolenie do jednostki Wojskowej Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w R. Nr [...], które miało mieć miejsce w P. Decyzją z dn. [...].01.2001r. Nr [...] KUdSKiOR działając na podstawie art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dn.24.01.1991r. o kombatantach i oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 142 z 1997r., poz.950 ze zm., zwaną dalej "ustawą o kombatantach") pozbawił J. S. uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że uprawnienie takie strona uzyskała na podstawie orzeczenia Zarządu Wojewódzkiego ZBOWiD w R., a podstawą ich przyznania było zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej MO w R. z dn.l2.09.1969r., w którym stwierdzono jego udział walkach z bandami reakcyjnego podziemia. Organ wskazał także, że z dokumentów uzyskanych od Komendy Wojewódzkiej Policji w R. wynika, że J. S. był milicjantem Plutonu Operacyjnego PKMO M., następnie Kompanii Operacyjnej WKMO R., KMO R. i KMO M., akta osobowe nie zawierają danych o jego walkach z oddziałami zbrojnego podziemia. J. S. w deklaracji członkowskiej ZBOWiD podał, że walczył z UPA, a fakt udziału w walkach z UPA Kompanii Operacyjnej KW MO w R. potwierdziła Komenda Wojewódzka Policji w R., dodając iż prowadzono je wspólnie z oddziałami WP, KBW i funkcjonariuszami BP. Przedstawione przez stronę oświadczenia świadków Z. R. i W. S. nie potwierdzają udziału J. S. w walkach z UPA.
Organ podniósł także, iż z dokumentów Centralnego Archiwum Wojskowego wynika, że w czasie walk z oddziałami UPA Wojsko Polskie (w tym i 28 pułk piechoty) współpracowały z jednostkami MO, które wchodziły w skład GO R., przy czym funkcjonariusze milicji byli włączani do grup operacyjnych w składzie swoich jednostek. W świetle zebranej dokumentacji organ uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że J. S. brał udział w walkach w jednostkach WP.
Od powyższej decyzji odwołał się J. S., nie zgadzając się z nią. W odwołaniu wskazał, że pełnił służbę w kompanii operacyjnej przy KW MO w R., oddział ten liczył ok. 70 skoszarowanych funkcjonariuszy. Odwołujący się miał brać udział w walkach z oddziałami UPA wspólnie z jednostkami Wojska Polskiego, a to jednostką Nr [...] i [...]. Kompania ta była oddana pod rozkazy dowódców wojskowych, a on sam posiada fotografię żołnierza jednej z tych jednostek na pamiątkę wspólnych walk. Do odwołania dołączono oświadczenia Z. R. i W. S., z których wynikać ma, że osoby te wspólnie z odwołującym się były oddelegowane na przeszkolenie wojskowe do jednostki wojskowej Nr [...], tam podlegały dowództwu wojskowemu i uczestniczyły wówczas w akcjach przeciwko oddziałom UPA. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie uwzględnił odwołania, traktując go jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i decyzją z dn. [...].10.2001r. [...] utrzymał własną decyzję z dn. [...].05.2001r. w mocy.
Organ II instancji uznał, że J. S. nie przedstawił dowodu, iż był żołnierzem, a fakt taki nie znajduje potwierdzenia w dokumentach uzyskanych z Centralnego Archiwum Wojskowego. Działalność odwołującego się w jednostkach MO i współpracy z Wojskiem Polskim nie uznano za działalność kombatancką, jako że MO nie była służbą zmilitaryzowaną.
Skargę na powyższą decyzję do naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie wniósł J. S. zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego - art.25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach przez uznanie, że skarżący nabył uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, naruszenie art.30 ustawy z dn.11.05.1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz.368 ze zm.) poprzez nieuwzględnienie oceny wyrażonej w wyroku SA/Rz 2882/98 oraz naruszenie art.80 k.p.a. poprzez uznanie, że nie udowodniono faktu udziału skarżącego w walkach z UPA. W konkluzji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanie uprawnień kombatanckich ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
W niniejszej sprawie skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r., dlatego też z mocy art.97 § 1 ustawy z dn.30.08.2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm., zwana dalej Pwsa) podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn.30.08.2002r., Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwana dalej Ppsa). Ta reguła intertemporalna ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga jest uzasadniona. Wydając w dn.29.06.2000r. wyrok SA/Rz 2882/98 sąd administracyjny związał organ i siebie wyrażoną w uzasadnieniu oceną wedle której branie udziału przez milicjanta lub grupę milicjantów w walkach z oddziałami UPA w jednostkach Wojska Polskiego nie wyklucza uznania tej aktywności za działalność kombatancką. Sąd w cyt. wyroku nakazał wyjaśnić kwestię udziału J. S. w walkach z UPA w ramach kompanii operacyjnej "BAON" KW MO w R. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji, a do tego musi się sprowadzać kontrola sądowadministracyjna, ocenić należy postępowanie poprzedzające jej wydanie i treść wydanej decyzji.
W ocenie sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie ulega wątpliwości, że do obowiązków organu należy podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia sprawy (art.7 ustawy z dn.l4.06.1960r. - kodeks postępowania administracyjnego, tekst jednol. Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm. zwany dalej k.p.a.), wyczerpujące zebranie i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art.77 § 1 k.p.a.). Ocena czy dana okoliczność została udowodniona jest możliwa jedynie na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art.80 k.p.a.). Zdaniem sądu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozpoznając odwołanie i sprawę J. S., wbrew wyrokowi SA/Rz 2882/98 ograniczył postępowanie dowodowe tylko do kwestii bycia przez skarżącego żołnierzem.
Sąd w cyt. wyroku nie wykluczył przecież by udział skarżącego w walkach z UPA, jako funkcjonariusza MO, w grupie tworzącej tzw. kompanię operacyjną KW MO w R., prowadzonych w ramach oddziałów Wojska Polskiego i we współpracy z wojskiem, nie traktować jako działalności kombatanckiej. Do takiego uznania nie jest koniecznym, by w czasie takich walk funkcjonariusz MO stawał się formalnie żołnierzem WP. Takie stanowisko zaprezentowane zostało w orzecznictwie NSA (por. uchwała OPS 5/00, z dn.l2.06.2000r., ONSA Nr 1/2001, poz.3). Fakt udziału skarżącego w walkach z oddziałami UPA wynikać ma z treści deklaracji członkowskiej ZBOWiD J. S. oraz z zaświadczenia KWP w R. z dn.28.08.1992r. (k.14 akt administracyjnych). J. S. konsekwentnie naprowadzał, że udział w walkach z UPA miał miejsce w ramach współpracy kompanii operacyjnej KW MO w R. z oddziałami wojska. Do odwołania dołączono oświadczenia Z. R. i W. S., ale organ nie przeprowadził w tym zakresie dowodu z przesłuchania świadków.
W piśmie KWP w R. z dn.13.09.2000r. udzielono informacji, że w zasobach archiwalnych tej jednostki znajdują się dokumenty opisujące udział kompanii operacyjnej KW MO R. z UPA w latach 1945-1948 oraz że działania takiego oddziału prowadzono wspólnie z oddziałami wojskowymi. Organ zaniechał jednak kwerendy tej dokumentacji archiwalnej, z której być może wynikałby określony sposób udziału w walkach z UPA skarżącego (kwestia podlegania dowództwu wojskowemu, ścisła współpraca ze wskazywani jednostkami wojskowymi). Dopiero tak uzupełnione postępowanie wyjaśniające będzie uprawniać do podjęcia orzeczenia w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.
Zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowym wypowiedziany został pogląd, iż funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który na mocy rozkazu został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i podlegał dowództwo Wojska Polskiego, nie traci uprawnień kombatanckich na podstawie art.1 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach... (tak Sąd Najwyższy w wyroku III RN 132/00 z dn.29.08.2001r., opubl. OSNP 5/2002, poz.101.).
Uznając iż zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów o postępowaniu administracyjnym, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 lit. b Ppsa) orzeczono jak na wstępie. Zwrot kosztów postępowania znajduje uzasadnienie w dyspozycji art.97 § 2 Pwsa. Jednocześnie sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może podlegać wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, działając na podstawie art.152 Ppsa.