Uzasadnienie
Decyzją z 7 września 1992 r. - Dyrektor Urzędu Celnego w P. wymierzył Markowi L. należności celne od sprowadzonego na polski obszar celny - budynku mieszkalnego drewnianego w elementach. Decyzja ta zawarta była w dowodzie odprawy celnej (...), wystawionym na imię i nazwisko Marek L., który złożył na tym dokumencie swój podpis, a w oświadczeniu z tej samej daty stwierdził, że "kwotę cła w wysokości (...) oraz podatku obrotowego i opłat manipulacyjnych w wysokości (...) wymierzonych za dom w elementach przewiezionych z USA przyjąłem do wiadomości". Od decyzji tej Marek L. odwołania nie złożył.
W dniu 29 czerwca 1994 r. pełnomocnik Marka L. złożył wniosek o wznowienie postępowania z podstawy określonej w art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa twierdząc, że Marek L. nie był uczestnikiem postępowania, w którym ustalono by powyższe należności, nie doręczono mu decyzji w tej sprawie przez co bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu, a o decyzji dowiedział się 22 czerwca 1994 r. kiedy poborca skarbowy dokonując zajęcia ruchomości doręczył żonie dwa tytuły wykonawcze.
Postanowieniem z dnia 26 września 1994 r. - Dyrektor Urzędu Celnego w P. wznowił postępowanie w sprawie z podstawy prawnej z art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa.
W związku z niezgłoszeniem przez pełnomocnika M. L. dodatkowych dowodów w sprawie - Dyrektor Urzędu Celnego w P. decyzją z dnia 29 grudnia 1994 r. opartą na art. 145 par. 1 i 151 par. 1 Kpa oraz art. 23 ust. 1 i art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne - Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 - odmówił zmiany decyzji ostatecznej zawartej w DOC (...) z 7 września 1992 r. stwierdzając w uzasadnieniu, że "brak jest przesłanek z art. 145 par. 1 Kpa do wznowienia postępowania bowiem w dniu 7 września 1992 r. w Oddziale Celnym w R. Marek L. zgłosił do odprawy celnej w ramach mienia przesiedlenia budynek drewniany prefabrykowany, nie ujęty w spisie rzeczy przesiedlenia i który nie został uznany za wolny od cła, a decyzję wydano zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Z decyzją tą został zapoznany i podpisał, że zgadza się z jej treścią".
Po doręczeniu owej decyzji stronie, a następnie jej pełnomocnikowi do Dyrektora Urzędu Celnego w P. wpłynął kolejny wniosek pełnomocnika Marka L. o wznowienie postępowania z podstawy wskazanej w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa oraz wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji zawartej w DOC (...) jako skierowanej do osoby nie będącej stroną w sprawie. Nowymi okolicznościami i dowodami istniejącymi w dniu wydania decyzji, a nie znanymi organowi ją wydającemu są wedle strony promesa realizacyjna z 6 marca 1992 r. wskazująca wraz z umową o dzieło z 7 sierpnia 1992 r. na wykonanie fundamentów budynku na fakt, że importerem domu mieszkalnego była Spółka z o.o. P.P.H i U "M.-R." w B., która zamówiła go w amerykańskiej firmie G. Także faktury handlowe opiewają na tą firmę, a opatrzenie ich imieniem i nazwiskiem wnioskodawcy ma tylko posiłkowe znaczenie.
W odwołaniu pełnomocnik Marka L. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając wydanie jej z obrazą art. 151 par. 1 Kpa. Sytuacja taka zachodzi wówczas gdy organ nie kwestionując braku doręczenia stronie decyzji tym samym nie zakwestionował istnienia przesłanki wznowienia postępowania z art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa wydał z niezrozumiałych przyczyn decyzję odmawiającą wznowienia postępowania, z której dodatkowo nie wynikają podstawy tak faktyczne jak i prawne jej wydania. W odwołaniu podkreślono dodatkowo, że Marek L. nie był odbiorcą przesyłki celnej lecz jedynie pełnomocnikiem Spółki "M.-R." nie zobowiązanym do jakiejkolwiek odpowiedzialności.
Prezes Głównego Urzędu Ceł w Warszawie decyzją z dnia 7 marca 1997 r. na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa i art. 4 ust. 1 i art. 14 ust. 1 pkt 7 i art. 48 ustawy - prawo celne zaskarżoną odwołaniem decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy zajął odmienne - niż Dyrektor Urzędu Celnego w P. - stanowisko co do charakteru podpisu Marka L. na DOC oraz treści oświadczenia, a mianowicie, iż świadczą one o doręczeniu decyzji zawartej w DOC (...) a przez to odwołujący się brał udział w postępowaniu. Organ ten podtrzymał pozostałe argumenty decyzji Dyrektora Urzędu Celnego, a rozstrzygając zarzuty odwołania stwierdził, że "zgodnie z art. 48 Prawa celnego osobę fizyczną uważa się za dokonującą obrotu towarowego z zagranicą - towarami, którymi bezpośrednio włada podczas kontroli celnej, chyba że, odpowiednimi dokumentami wykaże, że obrotu nimi dokonuje inny podmiot". Takich dokumentów Marek L. nie przedłożył.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik Marka L. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa GUC jako wydanej z naruszeniem prawa materialnego - art. 48, 52 ust. 2, art. 53, art. 64 ust. 5 prawo celne; przez pominięcie, że skarżący zgłaszając do odprawy celnej elementy konstrukcyjne domu mieszkalnego działał pod wpływem błędu, "pominięcie faktury i listu przewozowego świadczących o stanie prawnym towaru celnego", błędne przyjęcie, że towar zgłosił do odprawy celnej skarżący podczas gdy protokółem /załączonym do skargi/ z 14 sierpnia 1992 r. plac budowy Spółka "M.-R." przejęła. Zarzucił także naruszenie prawa procesowego w związku z niedoręczeniem decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w P. z 29 grudnia 1994 r. Początkowo tylko stronie, a pełnomocnikowi z opóźnieniem a także przez pominięcie w łącznym rozpoznaniu obu spraw /o wznowienie postępowania i o stwierdzenie nieważności decyzji/ - dowodów załączonych do wniosku.
W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają przepisy art. 1, art. 21 i art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. W ich świetle Sąd administracyjny bada zaskarżoną decyzję administracyjną pod względem jej legalności, a więc zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz trafności ich wykładni. Rozstrzygając o losach zaskarżonej decyzji Sąd nie jest związany granicami skargi, a więc zakresem podniesionych w niej zarzutów oraz rodzajem wniosków co do sposobu pozbawienia jej mocy obowiązującej.
Już na wstępie zastrzec należy, iż błędne jest stanowisko skarżącego jakoby postępowanie przeprowadzone w tej sprawie, a w szczególności zaskarżona decyzja - łącznie rozstrzygać miały o losach obu wniosków, a więc wniosku o wznowienie postępowania jak i wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Zwrócić bowiem uwagę należy, że ten drugi wniosek został skierowany do organu niewłaściwego do jego rozpoznania przez co nie mógł spowodować już choćby z tej przyczyny wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji /a brak w sprawie informacji by zastosowano przepis art. 65 Kpa/, a po drugie takiego rodzaju sprawa jest sprawą odrębną od postępowania o wznowienie i nie mogą z tego powodu toczyć się łącznie. Na marginesie zauważyć tylko należy, że wprawdzie postanowienie o wznowieniu jakie zostało w tej sprawie wydane otworzyło drogę do badania wszystkich przyczyn wznowienia postępowania to jednak treść wydanych w sprawie rozstrzygnięć nie wskazuje by przyczyna podana w drugim wniosku strony została przez organ rozpoznana.
Chybiony jest także zarzut skarżącego o działaniu pod wpływem błędu albowiem ta postać wad oświadczeń woli nie jest znana prawu publicznemu ale prawu cywilnemu.
Odnośnie natomiast wszczętego postępowania w sprawie wznowienia postępowania wskazać należy, że może ono nastąpić na wniosek strony przy czym w przypadku przyczyny określonej w art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa "wznowienie postępowania następuje tylko na żądanie strony". Istotnie w niniejszej sprawie takie żądanie pełnomocnik skarżącego sformułował. Przepisy Kpa nie formułują wprost wymogów jakie spełniać musi podanie o wznowienie postępowania. Zgodnie zatem z przepisem ogólnym - art. 63 par. 1 i par. 2 Kpa w zw. z art. 145 par. 1 Kpa nie może ulegać wątpliwości, iż podanie to winno wskazywać na jedną z enumeratywnie wymienionych okoliczności uzasadniających żądanie /wyrok NSA z dnia 1 marca 1984 r. SA/Ka 13/84 - GAP 1987 nr 6 str. 46/. Na inne przesłanki pozytywne wszczęcia takiego postępowania wskazuje wprost art. 148 par. 1 i 2 Kpa regulujący dwie kwestie, a mianowicie trybu wnoszenia podania i terminu jego wniesienia.
O ile prawidłowość ustalenia pierwszej z nich w tej sprawie i kompetencja Dyrektora Urzędu Celnego w P. do rozpoznania podania nie budzi wątpliwości /wyrok NSA z dnia 3 października 1988 r. II SA 165/88 J. Borkowski i B. Adamiak Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz Wyd. C.H. Beck, W-wa 1996 r. str. 660/ w związku z niezamierzonym niedoręczeniem decyzji zawartej w DOC stronie o tyle budzi zasadniczą wątpliwość przyjęcie przez organ, iż podanie to zostało złożone z zachowaniem tego miesięcznego terminu od dowiedzenia się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W związku z zarzutami skargi wskazać należy, że istotnie błędne jest stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji Prezesa GUC jakoby podpis skarżącego na decyzji w DOC oraz treść oświadczenia z 7 września 1992 r. przesądzały o doręczeniu owej decyzji. Pomijając już to, że stanowisko to nie zostało w żaden sposób uzasadnione to jest sprzeczne z zasadami oświadczenia życiowego i treścią oświadczenia.
Zgodnie bowiem z art. 67 ust. 2 Prawa celnego skutek prawny mogła wywołać tylko czynność procesowa doręczenia decyzji, a nie zapoznanie z nią strony /wyrok SN z dnia 23 sierpnia 1995 r. III ARN 26/95 - OSNAPU 1996 nr 5 poz. 71/.
W sprawie jest niespornym, bo przecież nie kwestionuje tego także skarżący, iż w dniu 7 września 1992 r. został zapoznany z decyzją wymierzając mu należności celne. Decyzja ta wymieniała jako stronę postępowania nie Spółkę "M.-R." lecz jego. Nie do przyjęcia jest więc twierdzenie wniosku o wznowienie postępowania, że o decyzji wymiarowej skarżący powziął wiadomość 22 czerwca 1994 r. w dniu doręczenia mu tytułów wykonawczych. Fakt dowiedzenia się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania i zachowanie przez stronę terminu z art. 148 par. 1 Kpa mogą być wykazywane różnymi środkami dowodowymi z art. 75 par. 1 Kpa. Nic nie sprzeciwi się aby takim środkiem dowodowym był podpis strony na decyzji wymiarowej i oświadczenie z daty wydania takiej decyzji. Zwrócić tutaj uwagę należy jeszcze na to, że "termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa biegnie od dnia w którym strona dowiedziała się o decyzji" /art. 148 par. 2 Kpa/.
Przepis ten nie wymaga by początek biegu tego terminu procesowego należało liczyć tak jak to czyni pełnomocnik skarżącego w podaniu od "daty doręczenia tytułów wykonawczych" lecz od daty dowiedzenia się o decyzji. Tą zaś co wykazano jest dzień 7 września 1992 r. /L. Żukowski, Kodeks postępowania administracyjnego i ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Wyd. Prawnicze PWN - W-wa 1998 r. str. 155/.
W tej sytuacji postanowienie z 26 września 1994 r. - o wznowieniu postępowania zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów art. 148 par. 1 i 2 i art. 149 par. 3 Kpa. Co więcej z powodu oczywistej wadliwości tego postanowienia nie mogło dojść do wznowienia postępowania i tym samym ocena przyczyn wznowienia postępowania była niedopuszczalna /wyrok NSA z dnia 20 czerwca 1991 r. IV SA 487/91 - ONSA 1991 Nr 2 poz. 50/. Obowiązkiem organu pierwszej instancji było zatem wydanie decyzji o odmowie wznowienia postępowania o ile nie doszłoby do przywrócenia miesięcznego terminu do złożenia podania z art. 148 par. 1 Kpa /wyrok NSA z dnia 29 stycznia 1986 r. - III SA 1263/85 nie publ./, a skoro mimo tego doszło do wznowienia postępowania umorzenie go na podstawie art. 105 par. 1 Kpa jako bezprzedmiotowego, natomiast obowiązek organu odwoławczego reguluje art. 138 par. 1 pkt 2 in fine Kpa, a więc uchylenie - zaskarżonej odwołaniem - decyzji i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Tymczasem oba organy administracyjne zaakceptowały to rażące naruszenie przepisów postępowania przez co wydane w tej sprawie akty administracyjne są nieważne.
Wprawdzie co zaznaczono na wstępie co do zasady Sąd nie może orzekać na niekorzyść skarżącego to jednak zastrzeżenie to nie dotyczy wad powodujących sankcję nieważności aktu administracyjnego.
W tym stanie faktycznym i prawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 i art. 22 ust. 3 ustawy o NSA w zw. z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa oraz art. 29 ustawy o NSA. Skarżący nie wnosił o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, a zatem rozstrzygnięcie zawarte w wyroku nie oznacza uwzględnienia skargi i dlatego brak jest podstaw do orzeczenia na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego /art. 55 ust. 1 ustawy o NSA - wyrok NSA z dnia 9 listopada 1988 r. SA/Wr 707/88 - OSP 1990 z. 8 poz. 289 z glosą J. Borkowskiego/.