Uzasadnienie
SA/Rz 527/03
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...].03.2003r. Nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. po rozpatrzeniu zażalenia J. G. na postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia [...].02.2001r. w sprawie zawieszenia postępowania o zwrot nieruchomości - utrzymał w mocy powyższe postanowienie.
W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że przed Prezydentem Miasta [...] toczy się postępowanie z wniosku J. G. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w R. obręb [...] oznaczonej jako działki nr 89/12 i 89/13. Decyzją z dnia [...].08.1999r. Prezydent Miasta orzekł o umorzeniu postępowania o zwrot tychże działek, ponieważ aktem notarialnym z 25.09.1990r. zostały one oddane w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej [...]. Wyrok Sądu Rejonowego w R. z dnia 3.01.2000r. sygn. [...] utrzymany w mocy przez Sąd Okręgowy w R. (sygn. [...]) otworzył wnioskodawczyni drogę do ponownego ubiegania się o zwrot przedmiotowych działek, uchylając skutki umowy o ich oddanie w użytkowanie wieczyste. Od wyroku Sądu Okręgowego kasację do Sądu Najwyższego wniosła Spółdzielnia Mieszkaniowa [...], co zdaniem organu I instancji uzasadniało zawieszenie postępowanie z urzędu, w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a.
W zażaleniu na tej treści postanowienie J. G. podnosiła, że brak jest podstaw do zawieszenia postępowania, skoro orzeczenie Sądu Okręgowego jest ostateczne.
Rozpatrując sprawę w trybie zażaleniowym organ stwierdził, że prawidłowe jest stanowisko Prezydenta Miasta, bowiem rozpatrzenie kasacji w sposób istotny rzutuje na prawidłowość rozstrzygnięcia o zwrot nieruchomości. Skoro więc rozstrzygnięcie sprawy o zwrot jest uzależnione od uprzedniego rozstrzygnięcia materialno-prawnego przynależnego kompetencyjnie do innego organu, to organ administracji publicznej ma obowiązek zawieszenia postępowania, z mocy art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Końcowo Wojewoda nadmienił, że kwestia mylnego pouczenia w postanowieniu organu I instancji nie ma znaczenia dla treści rozstrzygnięcia zażalenia, bowiem postanowieniem z dnia [...].04.2001r. dokonano sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej.
Na postanowienie to skargę wniosła J. G. domagając się jego uchylenia wraz z postanowieniem organu I instancji. Przedstawiając tok postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości twierdziła, że organy wynajdują rozmaitego rodzaju przeszkody w wydaniu korzystnej decyzji. Ostatnią taką przeszkodą jest zawieszenie postępowania w związku z kasacją wniesioną przez SM. Twierdząc, iż organ może załatwić sprawę we własnym zakresie zarzuciła, że organy nie rozważyły możliwości wynikającej z art. 100 § 3 K.p.a.
Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i ponownie przedstawił stan sprawy. Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia art. 100 § 3 wskazał na § 2 tegoż artykułu, który uzależnia podjęcie rozstrzygnięcia od wystąpienia konkretnych przesłanek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuję:
skarga jest uzasadniona.
Poza sporem pozostaje okoliczność, że J. G. od 1993r. ubiega się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdzie na przeszkodzie orzeczenia zwrotu było użytkowanie wieczyste ustanowione na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej w R., które zostało wpisane w Kw Nr [...]. Nie jest kwestionowane również, iż wnioskodawczyni w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w R., a następnie przed Sądem Okręgowym w R. usunęła przeszkodę w postaci użytkowania wieczystego, poprzez uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym: działka nr 89/13 odłączona została z dotychczasowej Księgi wieczystej Nr [...], w której wraz z innymi wpisana była jako własność Gminy Miasto R. w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej [...], do nowej KW z wpisem prawa własności na rzecz Gminy R. Spór natomiast w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny skutków wniesienia kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w R. z dnia 20.10.2000r. sygn. [...].
Wyrokiem tym Sąd Okręgowy oddalił apelacje Spółdzielni Mieszkaniowej i Gminy Miasto R. od wyroku Sądu Rejonowego w R. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Zdaniem organów wniesienie kasacji od tego wyroku przez Spółdzielnię Mieszkaniową stanowi okoliczność uzasadniającą zawieszenie postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości z podstawy prawnej określonej w art.97 § 1 pkt 4 kpa; zdaniem skarżącej wniesienie kasacji nie stanowi przeszkody do kontynuowania postępowania o zwrot nieruchomości.
Aby rozstrzygnąć sporną kwestię niezbędne jest przedstawienie niektórych zagadnień z ustawy z dnia 6.07.1982r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity: Dz. U. 2001r. Nr 124 poz. 1361 ze zm., zwaną dalej ustawą wieczystoksięgową), a także wybranych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o wykonalności wyroków.
Przede wszystkim należy przypomnieć, że sprawa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym (art.10 ustawy wieczystoksięgowej) jest sui generis sprawą o ustalenie prawa (art.189Kpc) albo szczególną postacią powództwa ustalającego (tak SN w orzeczeniu z dnia 10.10.1985r., sygn. II CR 221/85, OSNCP 7-8/86, poz.125). Wydany w takiej sprawie wyrok ma charakter deklaratoryjny i stanowi podstawę wpisu, co wynika wprost z art.31 ust.2 tej ustawy: wpis potrzebny do usunięcia niezgodności pomiędzy treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może nastąpić, gdy niezgodność będzie wykazana orzeczeniem sądu lub innymi odpowiednimi dokumentami.
Nie wymaga bliższego uzasadnienia, że we wskazanym przepisie chodzi o orzeczenia sądu, które są prawomocne; brak jednak takiego zastrzeżenia pozwala na stwierdzenie, że ustawa dopuszcza również dokonanie wpisu na podstawie orzeczenia, które wprawdzie prawomocne nie jest, ale jest natychmiast wykonalne (zob. St. Rudnicki - Komentarz do ustawy o księgach wieczystych i hipotece, WP – Warszawa 1993r., str.114). Zatem deklaratoryjny wyrok uwzględniający powództwo przewidziane art.10 ustawy wieczystoksięgowej, nieprawomocny ale natychmiast wykonalny, może stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej; wpis ten ma moc wsteczną od dnia złożenia wniosku o dokonanie wpisu (art.29).
Przedstawienia z kolei wymagają unormowania, które odnoszą się do wykonalności wyroków sądu drugiej instancji, bowiem w przypadku wyroku Sądu Okręgowego w R. z dnia 20.10.2000r. sygn. [...] z takim właśnie orzeczeniem mamy do czynienia. Zgodnie z art.388 § 1 Kpc wyrok sądu drugiej instancji jest natychmiast wykonalny, jeżeli kodeks nie stanowi inaczej. Sąd drugiej instancji może jednak uzależnić jego wykonanie, a w razie oddalenia apelacji - wykonanie wyroku sądu pierwszej instancji od złożenia przez powoda stosownego zabezpieczenia, a nawet - gdyby wskutek wykonania wyroku mogła wyniknąć dla pozwanego niepowetowana szkoda - wstrzymać wykonanie wyroku aż do uprawomocnienia się.
Wskazany przepis – jako zasadę – wprowadza natychmiastową wykonalność wyroków sądu drugiej instancji, nie wiążąc wykonalności z prawomocnością wyroku. Jednocześnie pozostawia sądowi możliwości uzależnienia wykonalności od złożenia zabezpieczenia, pozwala też wstrzymać wykonanie wyroku aż do uprawomocnienia, o ile wskutek wykonania wyroku mogłaby wyniknąć dla pozwanego niepowetowana szkoda.
Wyjątek od zasady natychmiastowej wykonalności wprowadza § 3 tegoż artykułu który stwierdza, że do czasu uprawomocnienia się wyroku wstrzymuje się z urzędu sprzedaż nieruchomości. Wyjątkiem objęte są również wyroki dotyczące spraw o unieważnienie małżeństwa, o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa i o rozwód oraz o separację na żądanie jednego z małżonków: w myśl art.434 1 Kpc wyrok sądu drugiej instancji (w tych sprawach) nie jest natychmiast wykonalny. Innych wyjątków Kodeks (Kpc) nie przewiduje.
Skoro tak, to wskazane przepisy ustawy wieczystoksięgowej w powiązaniu z przedstawionymi unormowaniami proceduralnymi pozwalają na następującą konkluzję:
- 1. wyrok o uzgodnieniu treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest natychmiast wykonalny (art.388 § 1 Kpa) i może stanowić podstawę wpisu w postępowaniu wieczystoksięgowym w sprawie o usunięcie niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym;
- 2. wniesienie kasacji od wyroku uzgadniającego treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie stanowi przeszkody do kontynuowania postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, której ten wyrok dotyczy.
Przechodząc z kolei do zaskarżonego postanowienia, które jako podstawę przywołuje art.97 § 1 pkt 4 Kpa stwierdzić należy, w stanie faktycznym i prawnym występującym w konkretnym przypadku, rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia kasacji przez Sąd Najwyższy, jako zagadnienia wstępnego w sprawie zwrotowej. Zagadnienie wstępne a to istnienie użytkowania wieczystego działki, której zwrotu domaga się wnioskodawczyni rozstrzygnięte zostało wyrokiem Sądu Okręgowego w R. z dnia 20.10.2000r. sygn. [...], który ma walor natychmiastowej wykonalności. Zatem zaskarżone postanowienie nie ma oparcia w art.97 § 1 pkt 4 Kpa.
Z tych przyczyn zaskarżone i poprzedzające je postanowienie podgalają uchyleniu, w oparciu o art.145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art.135 ustawy z dnia 30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270). Orzeczenie o kosztach uzasadnia art.200 tej ustawy.