Uzasadnienie
W dniu 21 listopada 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargi Z. M., A. G., J. S. i Z. W. na decyzje Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] oraz [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 1998 roku oraz odsetek od zaległości podatkowych. Odpis wyroku został doręczony pełnomocnikowi A. G. w dniu 18 stycznia 2007 r. W dniu 16 lutego 2007 r. (data stempla pocztowego na przesyłce) skargę kasacyjną od ww. wyroku wnieśli Z. M., A. G. i J. S. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej w kwocie 15.973 zł, skarżący A. G. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku A. G. podniósł, że cały jego majątek został zajęty przez organy egzekucyjne, a on sam nie ma od 4 lat żadnych dochodów i od 2 lat przebywa w areszcie śledczym.
Pismem z dnia 1 czerwca 2007 r. skarżący A. G. został wezwany do uzupełnienia, w terminie 14 dni, wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dokumentów:
- - dodatkowego oświadczenia A. G. o stanie rodzinnym, czy nadal pozostaje w związku małżeńskim z G. G., czy żona i syn K. G., aktualnie uzyskują jakiekolwiek odchody (wynagrodzenie za pracę, dochody z najmu, z działalności gospodarczej) i w jakiej wysokości,
- - oświadczenia A. G. o stanie majątkowym członków rodziny skarżącego: G. G., K. G., innych członków rodziny, czy posiadają nieruchomości, udziały w spółkach (ich wielkość i wartość), inne prawa majątkowe (wierzytelności), wartościowe rzeczy ruchome (samochody), w jaki sposób są wykorzystywane, czy uzyskują z nich jakiekolwiek dochody, w jakiej wysokości, czy podlegają one zajęciu egzekucyjnemu,
- - dokumentów potwierdzających aktualne zajęcia egzekucyjne majątku, rachunków bankowych A. G., G. G. i K. G.,
- - odpisów rocznych zeznań podatkowych za 2006 r. A. G., G. G. oraz K. G. wraz z potwierdzeniem ich złożenia w urzędzie skarbowym,
- - wykazu wydatków ponoszonych przez skarżącego i jego małżonkę na konieczne utrzymanie siebie i rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy,
- - wykazu posiadanych przez A. G., G. G. i K. G. rachunków bankowych (w tym lokat) oraz wyciągów ze stanem tych rachunków za okres od 15 lutego 2007 r. do 15 maja 2007 r. pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 30 lipca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił wnioskodawcy A. G. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, iż wnioskodawca nie wykazał, poprzez swoje twierdzenia i złożone dokumenty, w dostateczny sposób, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto stwierdzono, iż wnioskodawca nie przedłożył, na żądanie sądu, stosownych dokumentów, składając jedynie sporządzone przez siebie wskazania, oparte o informacje uzyskane od osoby trzeciej. Postanowienie z dnia 30 lipca 2007 r. w przedmiocie odmowy przyznania A. G. nie zostało zaskarżone, a zatem stało się ono prawomocne z dniem 14 sierpnia 2007 r.
Pismem z dnia 14 stycznia 2008 r. A. G. został ponownie wezwany do uiszczenia, w terminie 7 dni, wpisu od skargi kasacyjnej, tym razem w kwocie 15.723 zł, stanowiącą kwotę całkowitego wpisu od skargi kasacyjnej pomniejszoną o część wpisu uiszczoną uprzednio przez jednego ze skarżących. Wezwanie zostało doręczone w dniu 17 stycznia 2008 r.
W dniu 21 stycznia 2008 r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do przedłożenia dokumentów i oświadczeń, do których złożenia A. G. został wezwany pismem z dnia 1 czerwca 2007 r. Jednocześnie załączył następujące dokumenty:
- - oświadczenie skarżącego o stanie majątkowym jego oraz jego syna,
- - umowę o pracę z dnia 2 czerwca 1999 r. wraz z podaniem o bezpłatny urlop, wnioskiem o przywrócenie do pracy z dnia 2 stycznia 2008 r. i pismem z dnia 2 stycznia 2008 r.,
- - informację o stanie postępowania egzekucyjnego toczącego się przed Komornikiem Sądowym wraz z wydrukami stanu spraw,
- - informację o nie prowadzeniu postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego,
- - postanowienie Sądu Okręgowego z dnia [...] oddalające zażalenie na postanowienie o nakazie zbycia udziałów w PPT P. Spółka z o.o.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż A. G. od [...] do dnia [...] przebywał w zakładzie karnym w związku z zastosowaniem wobec niego tymczasowego aresztowania. Z tego względu nie mógł on dotrzymać terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o brakujące dokumenty. Dodano, iż przyczyna uchybienia terminowi do uzupełnienia przez skarżącego przedmiotowego wniosku ustała w dniu 14 stycznia 2008 r., kiedy to skontaktował się on z pełnomocnikiem. Wnioskodawca wskazał także, iż w przypadku nieuwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków, składa on ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W myśl art. 86 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu, z tym, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Zgodnie zaś z art. 87 tejże ustawy, w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, wniosek taki należy wnieść w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, a jednocześnie z jego wniesieniem należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Ponadto, według art. 88 ww. ustawy, spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym.
Zdaniem Sądu, nie jest możliwe złożenie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w przypadku prawomocnego merytorycznego rozstrzygnięcia postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, tj. po uwzględnieniu wniosku albo po odmowie jego uwzględnienia. Taki wniosek należy uznać za niedopuszczalny, gdyż nawet jego pozytywne rozstrzygnięcie i tak nie wywoływałoby żadnych skutków w sprawie. W przypadku przywrócenia terminu do złożenia dokumentów uzupełniających wniosek o przyznanie prawa pomocy, nadal istniałoby prawomocne postanowienie w przedmiocie odmowy prawa pomocy, które uniemożliwiałoby ponowne rozstrzygnięcie na podstawie dodatkowych dokumentów, których złożenie umożliwione zostałoby na podstawie ewentualnego postanowienia o przywróceniu terminu. W rozpoznawanej sprawie możliwość złożenia dopuszczalnego wniosku o przywrócenie terminu istniałaby tylko w przypadku uprzedniego skutecznego podważenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, co jednakże dotychczas nie nastąpiło. Dlatego też, w ocenie Sądu, wniosek o przywrócenie terminu jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu, czemu wyraz dał Sąd w punkcie 1 niniejszego postanowienia.
Stwierdzić należy, iż postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy, z chwilą oddalenia zażalenia na to postanowienie przez Naczelny Sąd Administracyjny lub też w momencie upływu terminu do zaskarżenia postanowienia zażaleniem, staje się prawomocne. Tak też stało się z postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 lipca 2007 r., gdyż nie zostało ono zaskarżone. W związku z tym, skarżący został ponownie wezwany, pismem z dnia 14 stycznia 2008 r., do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, w terminie 7 dni, pod rygorem jej odrzucenia. W zakreślonym terminie skarga kasacyjna nie została opłacona, a pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie o potraktowanie pisma jako ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2007 r. (sygn. akt II FZ 330/07, niepubl.), "...prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Od obowiązku tego nie zwalnia ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona na prawo w związku z art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Zgodnie z treścią art. 165 ww. ustawy, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Dlatego też, Sąd potraktował przedmiotowy wniosek jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 30 lipca 2007 r. odmawiającemu skarżącemu A. G. przyznania prawa pomocy. Jak wynika z cytowanego powyżej orzeczenia, bieg terminu do opłacenia skargi kasacyjnej nie zostaje przerwany, jeżeli strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z wnioskiem o zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. A zatem, obowiązku uiszczenia wpisu od skargi nie niweczy samo złożenie przedmiotowego wniosku.
Stosownie do art. 220 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z dnia 20 września 2002r. ze zm.), skarga kasacyjna, od której pomimo wezwania nie został uiszczony wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Skoro zatem, z uwagi na prawomocność postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, nadal istniał obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, który nie został zniweczony przez złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a skarżący tego wpisu nie uiścił, należało odrzucić skargę kasacyjną, czemu dano wyraz w punkcie 2 niniejszego orzeczenia.
Zdaniem Sądu, inna sytuacja miałaby miejsce w przypadku zmiany prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Jak już wskazano powyżej, zgodnie z treścią art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zdaniem Sądu, w sprawie nie wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby uzasadniać zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 30 lipca 2007 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy. We wniosku z dnia 21 stycznia 2008 r., wnioskodawca wskazuje na kilka toczących się postępowań egzekucyjnych, z tym że tylko dwa z nich dotyczą jego osoby, a reszta jego byłej żony, z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego.
Ponadto, wszystkie postępowania egzekucyjne były wszczęte na długo przed prawomocnym rozpoznaniem przez Sąd wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, a niewątpliwie w dyspozycji art. 165 ww. ustawy chodzi o sytuację zmiany okoliczności w stosunku do stanu z momentu wydania poprzedniego postanowienia, którego zmiany dotyczy wniosek. Co więcej, na istnienie szeregu postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko skarżącemu, A. G. wskazywał już w swoim pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy, a zatem nie jest to okoliczność nowa i była ona znana Sądowi w momencie orzekania o odmowie przyznania prawa pomocy postanowieniem z dnia 30 lipca 2007 r. Jedyną istotną okolicznością, której zmianę wykazał skarżący, jest podjęcie przez niego pracy z dniem 2 stycznia 2008 r., jednakże nie może ona być uznana za okoliczność przemawiającą za zmianą postanowienia Sądu z dnia 30 lipca 2007 r. w taki sposób, że skarżącemu zostałoby przyznane prawo pomocy.
Dlatego też Sąd, rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, odmówił, w punkcie 3 niniejszego postanowienia, na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 i 245 § 3 ustawy o ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zmiany postanowienia z dnia 30 lipca 2007 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy A. G.