Uzasadnienie
Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2000 r. Nr 87, poz. 960) odmówił wymeldowania E. H. wraz z córkami A. i M. H. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w [...].
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że zgodnie z art. 15 ust. 2 powołanej ustawy oraz wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. - sygn. akt K 20/01, należało wyjaśnić, czy E. H. wraz z córkami dobrowolnie opuściła miejsce stałego pobytu w [...] przy ul. [...].
W wyniku przeprowadzonego postępowania organ ustalił, że powodem opuszczenia lokalu przez E. H. i jej córki były awantury i przemoc ze strony męża - L. H. oraz związane z tym interwencje Policji. Organ podał również, że przemoc w rodzinie stała się powodem założenia niebieskiej karty oraz to, że pomiędzy małżonkami H. toczy się sprawa o rozwód.
W tej sytuacji, wobec nie spełnienia przesłanki dobrowolnego opuszczenia mieszkania, Prezydent Miasta nie uwzględnił wniosku L. H. o wymeldowanie z lokalu przy ul. [...] w [...] jego żony i córek.
W odwołaniu od decyzji L. H. podniósł, że E., A. i M. H. od [...] r. nie przebywają w lokalu przy ul. [...] w [...], zamieszkują natomiast przy ul. [...] w [...].
Wojewoda decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uchylił w całości decyzję organu I instancji i wymeldował E. H. wraz z córkami A. i M. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w [...].
Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że organ I instancji prawidłowo i wnikliwie przeprowadził postępowanie w sprawie, jednakże rozstrzygnięcie w świetle zebranych dowodów nie jest zgodne z obowiązującą ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 maja 2002 r.
Organ II instancji przyznał, że E. H. opuściła miejsce stałego pobytu ze względu na awantury i przemoc ze strony męża, czego dowodem jest wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] r. sygn. akt [...], uznający L. H. winnego stosowania przemocy w rodzinie.
Skoro -zdaniem tego organu- obowiązkiem organów ewidencji ludności jest porządkowanie i aktualizowanie tej ewidencji, a E. H. wraz z córkami opuściła lokal przy ul. [...] w [...], to wymeldowanie w tej sytuacji zapobiega utrzymywaniu fikcyjnej rejestracji meldunkowej.
Organ odwoławczy przyznał wprawdzie, że E. H. zeznała w toku postępowania administracyjnego, iż nie opuściła dobrowolnie mieszkania przy ul. [...] w [...], to jednak nie podjęła żadnych działań zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu oraz nie przedłożyła prawomocnego wyroku przywracającego posiadanie tego lokalu. W ocenie organu sytuację taką uznać należy za dobrowolne opuszczenie mieszkania.
E. H. wniosła skargę na decyzję Wojewody do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie-Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie.
Skarżąca wniosła o wydanie wyroku unieważniającego decyzje organu II instancji w przedmiocie wymeldowania jej wraz z córkami z lokalu przy ul. [...] w [...].
Według skarżącej, przyjęta przez organ II instancji argumentacja jest absurdalna albowiem sankcjonuje sytuację, w której uzależnia się utrzymanie posiadania mieszkania w zamian za znoszenie przemocy ze strony męża i długotrwałe procesy sądowe o przywrócenie utraconego posiadania. E. H. zarzuca, że opuściła lokal w obawie o bezpieczeństwo dzieci i własne.
Skarżąca podaje również, że u matki w [...] zameldowała się na pobyt czasowy na żądanie Sądu Okręgowego, który domagał się podania miejsca zamieszkania skarżącej. W [...] zamieszkała u znajomych, albowiem nie była w stanie finansować swoich dojazdów do pracy w [...] oraz dojazdów dzieci do szkół.
Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Z mocy art. 85 i art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271), w miejsce Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie-Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie utworzony został z dniem 1 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który właściwy jest do rozpoznawania skarg wniesionych przed tą datą do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie w sprawach, w których postępowanie nie zostało zakończone.
Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa obowiązującymi w dniu jej wydania stwierdził, że skarga E. H. jest zasadna.
Materialnoprawną podstawą wymeldowania osoby, która bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U.z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).
Organy obu instancji zgodnie przyznały, że przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało, iż skarżąca nie opuściła wraz z córkami lokalu przy ul. [...] w [...] dobrowolnie, lecz z obawy o bezpieczeństwo własne i swoich dzieci.
Organ I instancji brak dobrowolności w opuszczeniu miejsca pobytu potraktował jako argument przemawiający za odmową wymeldowania skarżącej i jej dzieci z pobytu stałego.
Wojewoda uznał tymczasem, że jakkolwiek opuszczenie lokalu przez skarżącą nie było dobrowolne, to jednak istota sprawy sprowadza się do egzekwowania rzeczywistej funkcji organów administracji publicznej w procesie ewidencji ludności, a co za tym idzie unikanie fikcyjnej rejestracji meldunkowej.
W ocenie Sądu, nie sposób podważyć wyrażony w decyzji Wojewody ogólny pogląd odnoszący się stosowania przez organy administracji publicznej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, to jednak ocena prawna dokonana przez ten organ w tej sprawie, w odniesieniu do sytuacji skarżącej nie jest prawidłowa.
W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, który skład orzekający w sprawie w pełni podziela, iż opuszczenie bez wymeldowania miejsca pobytu stałego winno być rozumiane w świetle art. 15 ust. 2 jako dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu może nastąpić w sposób wyraźny poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyrażać będzie taką wolę danej osoby.
Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, zamiar, który da się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 19.02.2002 V SA 1917/01- nie publ).
E. H. w toku postępowania administracyjnego przed organami obu instancji, jak i w skardze do Sądu wielokrotnie podnosiła, że nie było jej zamiarem ani stałe, ani czasowe opuszczenie wraz z dziećmi lokalu przy ul. [...] w [...]. Rezygnacja z przebywania w tym lokalu podyktowana była względami bezpieczeństwa, konfliktami na tle rodzinnym, w których skarżąca występowała jako osoba pokrzywdzona.
Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia i jako udowodniona w postępowaniu administracyjnym winna kształtować treść rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji.
W orzecznictwie sądów administracyjnych kilkakrotnie wyrażany był pogląd, zgodnie z którym osoba pozbawiona swobodnego korzystania z lokalu winna podejmować kroki niezbędne do przywrócenia naruszonego posiadania jako przeszkody w dysponowaniu lokalem i wynikającymi z tego skutkami w sferze meldunkowej. Stany prawne na tle których poglądy takie były wyrażane nie mogą być jednak dowolnie przywoływane przez organy stosujące prawo i traktowane jako obowiązująca reguła.
Uprawnienia sądu administracyjnego ograniczone są do badania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Z tego punktu widzenia badane rozstrzygnięcie Wojewody oparte zostało na niewłaściwej ocenie stwierdzonych faktów, a także wadliwej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.
W kwestii wykonalności Sąd orzekł na podstawie art. 152 tej ustawy.