Uzasadnienie
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej decyzja z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 43 ust. 1 i art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414) oraz art. 104 § 1 i art. 107 § 1 Kpa, odmówił U. K. przyznania zasiłku stałego.
Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że U. K. wnioskiem z dnia [...] r. zwróciła się o przyznanie jej zasiłku stałego z tytułu wychowywania niepełnosprawnych córek D. i A. K. Organ ustalił, że orzeczeniami z dnia [...] r. Zespół d/s Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył córki wnioskodawczyni D. urodzoną [...] r. i A. urodzoną [...] r. do osób niepełnosprawnych, ustalając, że wymagają okresowej opieki i pielęgnacji innej osoby. Orzeczenia wydano do dnia [...] r.
Rodzina wnioskodawczyni składa się z [...] osób- dwojga małżonków oraz [...] dzieci. Małżonkowie nie pracują, rodzina utrzymuje się z zasiłku rodzinnego wypłacanego przez urząd pracy w wysokości [...] zł. oraz z prac dorywczych, z których dochód w [...] r. wyniósł [...] zł. Łączny dochód rodziny [...] r. wynosił [...] zł.
Organ I instancji zacytował brzmienie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, po czym wyjaśnił, że wprawdzie rodzina wnioskodawczyni spełnia kryterium dochodowe, jednakże z treści orzeczeń nie wynika aby D. i A. K. wymagał stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu orzeczeń podano, że stan zdrowia dzieci wymaga jedynie okresowej opieki i pielęgnacji innej osoby.
W związku z powyższym Kierownik OPS stwierdził, że nie jest możliwe przyznanie stronie zasiłku stałego.
W odwołaniu od tej decyzji U. K. zakwestionowała prawidłowość ustaleń organu I instancji, zwłaszcza co do stanu zdrowia jej córek oraz powołała się na swoją trudną sytuację bytową.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. Nr [...], działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium, powołując się na cytowane brzmienie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wyjaśniło w uzasadnieniu decyzji, że dla otrzymania zasiłku stałego muszą łącznie spełnione być następujące przesłanki:
1/ posiadanie zdolności do pracy, lecz nie pozostawanie w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, 2/ niepełnosprawność dziecka potwierdzona orzeczeniem o niepełnosprawności z odpowiednimi, określonymi w ustawie wskazaniami, 3/ dochód rodziny nie wyższy niż półtorakrotność tzw. kryterium dochodowego.
W ocenie organu odwoławczego, ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że strona nie spełnia wymogów ustawy odnoszących się do orzeczeń o stopniu niepełnosprawności córek. W orzeczeniach z dnia [...] r. zawarto wskazanie opisane w art. 6b ust. 3 pkt 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, polegające na konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie leczenia rehabilitacji i edukacji. Zespół nie orzekł natomiast o konieczności stałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W myśl art. 27 ust. 1 ustawy i pomocy społecznej wskazania te winny być orzeczone łącznie.
W konkluzji Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji zastała wydana zgodnie z prawem i z tego powodu nie może być uchylona lub zmieniona. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego U. K. nie zgadzając się z powyższą decyzja podniosła, że spełnia ustawowe warunki do uzyskania przedmiotowego zasiłku, ponieważ nie pracuje z powodu wychowywania dzieci specjalnej troski, wymagających stałej opieki okresowej, co do których wydano orzeczenia o stopniu niepełnosprawności a dochód rodziny stanowi tylko zasiłek rodzinny i zasiłek pielęgnacyjny.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i "zasądzenie prawa do zasiłku wyrównawczego- poczynając od ustalenia niepełnosprawności" córek D. i A. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W związku z zawartym w skardze żądaniem "zasądzenia prawa do zasiłku wyrównawczego" wyjaśnić na wstępie trzeba, że sąd administracyjny nie orzeka w zastępstwie właściwych dla rozstrzygnięcia sprawy w danej instancji organów administracji publicznej, a zatem nie przyznaje praw, nie zasądza roszczeń, nie nakłada obowiązków itp.
W myśl bowiem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.-Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Wyjaśnienia wymaga również i to, że żądanie przyznania skarżącej prawa do zasiłku wyrównawczego jest nieporozumieniem, skoro przedmiotem wniosku strony, na podstawie którego zostało wszczęte postępowanie administracyjne było prawo do zasiłku stałego a nie do zasiłku wyrównawczego, w przedmiocie którego orzeka się na innej podstawie prawnej.
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem doprowadziła do stwierdzenia, że skarga jest zasadna, nie tyle z przyczyn w nie podniesionych, lecz głównie z powodów dostrzeżonych przez sąd z urzędu (art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi).
Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji publicznej w niniejszej sprawie jest wniosek U. K. z dnia [...] r. o przyznanie zasiłku stałego.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414) w brzmieniu obowiązującym w dacie zaskarżonej decyzji, zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) lub ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności.
Z treści powyższego artykułu wynika zatem, że prawo do zasiłku stałego determinowane jest pozytywnym zaistnieniem wszystkich wskazanych w tym przepisie przesłanek, do których należy także orzeczenie niepełnosprawności dziecka wraz ze wskazaniami, o których mowa w art.6 b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnieniu osób niepełnosprawnych lub orzeczenie jego znacznego stopnia niepełnosprawności.
Spór w niniejszej sprawie zaistniał na tle ustaleń dotyczących orzeczenia o niepełnosprawności córek D. i A. K. Zdaniem skarżącej, orzeczenia Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. o niepełnosprawności D. K. oraz A. K. stanowią podstawę prawną do uwzględnienia wniosku. Tymczasem organy orzekające w sprawie stanęły na stanowisku, że w świetle treści tych orzeczeń brak jest podstaw do przyznania zasiłku stałego.
W sporze tym, odnośnie do wymaganej ustawą treści orzeczenia o niepełnosprawności, co do zasady przyznać trzeba rację organom obu instancji. Zawarty bowiem w art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zwrot: " a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych" – nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nie wystarczy samo orzeczenie o niepełnosprawności. Dla spełnienia omawianej przesłanki niezbędne jest jeszcze orzeczenie przez zespół wskazań, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. które wystąpić muszą łącznie na co wskazuje koniunkcja " pkt 7 i 8".
W art. 6b ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, mowa jest o tym, że w orzeczeniu powiatowego zespołu (do spraw orzekania o niepełnosprawności), poza ustaleniem niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, powinny być zawarte wskazania, które ustawodawca przykładowo wymienił w 9 punktach. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znaczenie mają punkty 7 i 8 dotyczące:
pkt 7- "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji", pkt 8 – "konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji."
Analiza orzeczeń Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności stwierdzających niepełnosprawność D. K. oraz A. K. dowodzi, że Zespół ten, co do każdej z nich wskazał na " konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji", co odpowiada wyżej cytowanemu pkt 8 z art. 6b ust 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r., natomiast nie wskazał zalecenia z pkt 7 tego przepisu, co również prawidłowo dostrzegły organy orzekające w sprawie.
Powyższa konkluzja nie oznacza jednak aby należało podzielić, w aktualnym stanie sprawy, stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
W ocenie sądu, rozpatrywane orzeczenie nie mogło stanowić podstawy ustaleń faktycznych i ocen prawnych wyrażonych w zaskarżonej decyzji, bowiem nie spełnia ono wymogów dowodu jakim jest opinia zespołu osób posiadających wiadomości specjalne.
O tym jakie elementy zawierać powinno orzeczenie zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności mowa jest w obowiązującym, w dacie orzekania przez organ odwoławczy, rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 maja 2002 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. Nr 66, poz. 604). Między innymi, zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 12 tego rozporządzenia orzeczenie o niepełnosprawności zawiera uzasadnienie.
Formalnie rzecz biorąc orzeczenia Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydane w niniejszej sprawie zawiera uzasadnienie. Jednakże jest to jedno zdanie, którego treść nie koresponduje ze wskazaniami zawartymi w tych orzeczeniach. W uzasadnieniach tych stwierdza się mianowicie, że "stan zdrowia dziecka wymaga okresowej opieki i pielęgnacji innej osoby", co nie jest zbieżne, ani z zawartym w orzeczeniach wskazaniem konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia rehabilitacji i edukacji, ani nie wyjaśnia dlaczego zespół nie wskazał na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Orzeczenie o niepełnosprawności, jest opinią wydawaną w sprawie, a zatem podlega rygorom procesowym, tak jak każdy inny dowód, na zasadach dotyczących gromadzenia i oceniania dowodów przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Skoro uzasadnienia omawianych orzeczeń sporządzone zostały w sposób niejasny i nie korespondujący z ustalonymi przez zespół wskazaniami, to organ nie powinien bezkrytycznie opierać się na takich wadliwych orzeczeniach, lecz wezwać zespół do wyjaśnienia niejasności i takiego uzupełnienia uzasadnień aby było zrozumiałe rozpoznanie i towarzyszące temu wskazania.
Brak dążności organów obu instancji orzekających w niniejszej sprawie do usunięcia wyżej wskazanych mankamentów orzeczeń o niepełnosprawności stanowi naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 Kpa, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro w uzasadnieniach orzeczeń zespołu mowa jest o "opiece i pielęgnacji innej osoby" co należy do przesłanek jurydycznych wskazania, o którym mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, które to wskazanie nie zostało przez ten Zespół ustalone.
Z powyższych względów należało orzec jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.