Uzasadnienie
Decyzją z 15 lutego 1999 r., wydaną z powołaniem się na przepis art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ oraz art. 64 par. 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, Dyrektor Urzędu Celnego w Sz. odmówił przyjęcia zgłoszenia celnego z 21 grudnia 1998 r. złożonego przez Henryka S. o nadanie ciągnikowi siodłowemu marki MERCEDES 1733 przeznaczenia celnego - powrotny wywóz towaru za granicę.
W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że 23 grudnia 1998 r. wpłynął do urzędu celnego wniosek Henryka S. o nadanie przeznaczenia celnego - powrotny wywóz za granicę ciągnika siodłowego MERCEDES 1733, w którym wnioskodawca poinformował, że towar ten znajduje się pod jego dozorem i w dalszym ciągu jest towarem niekrajowym. Odwołując się do postanowień par. 9-11 zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 23 września 1997 r. /M.P. nr 72 poz. 690/, określających formy zgłoszenia celnego, organ celny wskazał, iż w pisanym przez Henryka S. przypadku zgłoszenie do procedury tranzytu powinno nastąpić w formie pisemnej na formularzu SAD wypełnionym zgodnie z par. 11 tego zarządzenia. Brak spełnienia warunków formalnych uzasadnia, zdaniem organu celnego, wydanie decyzji odmawiającej przyjęcie dokonanego przez Henryka S. zgłoszenia celnego zawartego w jego piśmie z 21 grudnia 1998 r.
Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji, w którym Henryk S. zakwestionował jedynie - nie wnikając w merytoryczne podstawy decyzji - wydanie jej z naruszeniem przepisu art. 35 par. 3 Kpa przez to, że sprawa nie została załatwiona w ciągu miesiąca, Prezes Głównego Urzędu Ceł w Warszawie decyzją z 17 sierpnia 1998 r. wydaną z powołaniem się na przepisy art. 233 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w związku z art. 64 par. 1 i 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy przywołał treść przepisów art. 64 par. 1 i 3 kodeksu celnego i stwierdził, że skoro zgłoszenie celne powinno być dokonane na Jednolitym Dokumencie Administracyjnym SAD, to uznać należy, że Dyrektor Urzędu Celnego w Szczecinie zasadnie odmówił przyjęcia zgłoszenia celnego z 21 grudnia 1998 r. o nadanie towarowi przeznaczenia celnego powrotnego wywozu.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania polegającego na przekroczeniu terminu załatwienia sprawy, Prezes Głównego Urzędu Ceł zarzut ten uznał za chybiony, wskazując na to, iż opóźnienie w załatwieniu sprawy nastąpiło z przyczyn od organu niezależnych.
Powyższą decyzję ostateczną Henryk S. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Domagając się uchylenia, jak to wynika z treści jego skargi, decyzji organów celnych obu instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, skarżący zarzuty skargi sprowadził - podobnie jak we wcześniejszym odwołaniu - do zarzutu uchybienia przez organ celny przepisom dotyczącym terminu załatwiania sprawy, podkreślając, że nie dotrzymując tego terminu organ ten nie zawiadomił go o przyczynach takiego stanu rzeczy i nie wskazał nowego terminu załatwienia jego sprawy.
W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł w Warszawie wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, co następuje:
Badając zgodność zaskarżonego aktu z prawem Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany granicami skargi, tj. treścią zawartych w skardze zarzutów i żądań, lecz z urzędu kontroluje jego zgodność zarówno z prawem materialnym, jak i przepisami postępowania, z tym jednakże zastrzeżeniem, iż nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi takie naruszenie prawa, które skutkuje stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu /art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
Regulując zasady i tryb przywozu towarów na polski obszar celny oraz wywozu towarów z polskiego obszaru celnego, związane z tym prawa i obowiązki osób oraz uprawnienia i obowiązki organów celnych /art. 1/, ustawa z 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ przyjęła w art. 57 par. 1 zasadę, że niezależnie od ich rodzaju, ilości, przeznaczenia, miejsca wysyłki lub miejsca przeznaczenia, towary mogą w każdym czasie, z zachowaniem określonych warunków, otrzymać przeznaczenie celne dopuszczalne dla tych towarów. Jednymi z kilku przeznaczeń celnych, jakie towary mogą otrzymać, jest objęcie ich procedurą celną /art. 3 par. 2 pkt 1/ oraz powrotny wywóz poza polski obszar celny /art. 3 par. 2 pkt 3/.
Będące jednym z możliwych przeznaczeń celnych objęcie towaru procedurą celną, rozumiane jako sposób postępowania z towarem obejmujący: dopuszczenie towaru do obrotu, tranzyt, skład celny, uszlachetnianie czynne, przetwarzania pod kontrolą celną, odprawę czasową, uszlachetnianie bierne albo wywóz poza polski obszar celny /art. 3 par. 3/, wymaga zgłoszenia towaru do określonej procedury /art. 60 par. 1 kodeksu celnego/.
Czynność, przez którą osoba wyraża w wymaganej formie i w określony sposób zamiar objęcia towaru określoną procedurą celną, kodeks celny nazywa zgłoszeniem celnym /art. 3 par. 1 pkt 2/ i przewiduje, że może być ona zasadniczo dokonana w formie pisemnej, ale niekiedy również z zastosowaniem technik elektronicznego przetwarzania danych albo w formie zgłoszenia ustnego lub innej czynności, jeżeli przewidują to przepisy szczególne /art. 62/.
Przewidując formę pisemną jako zasadniczy sposób dokonania zgłoszenia celnego kodeks celny zastrzega zarazem /art. 64 par. 1 i 2/, że jej zastosowanie związane jest z dokonaniem zgłoszenia celnego na właściwym formularzu, zgodnym ze wzorem przewidzianym do objęcia towaru określoną procedurą celną. Zgłoszenie to powinno być podpisane i zawierać wszystkie elementy niezbędne do objęcia towaru procedurą celną, do której został on zgłoszony. Zgłaszający obowiązany jest też do zgłoszenia celnego dołączyć dokumenty, których przedstawienie wymagane jest do objęcia towaru określoną procedurą celną.
Dokonanie zgłoszenia celnego towaru do określonej procedury celnej, odpowiadającego wymaganiom formalnym określonym w art. 64, przy jednoczesnym przedstawieniu tego towaru organowi celnemu, rodzi ten skutek, że organ celny zobowiązany jest do przyjęcia tego zgłoszenia /art. 65 par. 1/, podstawę zaś do zastosowania określonej procedury celnej w stosunku do tego towaru stanowią dane zawarte w tym zgłoszeniu, chyba że przepis szczególny stanowi w tej mierze inaczej /art. 65 par. 2/.
Z przepisu art. 65 par. 3 kodeksu celnego wynika, że przyjęcie przez organ celny zgłoszenia celnego jest czynnością materialno-techniczną, powoduje ona bowiem z mocy samego prawa objęcie towaru procedurą celną oraz określenie kwoty wynikającej z długu celnego, o ile nie zostanie w sprawie wydana decyzja rozstrzygająca inaczej o przeznaczeniu celnym towaru lub o kwocie wynikającej z długu celnego. Po przyjęciu bowiem zgłoszenia celnego organ celny może - jak to przewiduje przepis art. 65 par. 4 - wydać z urzędu lub na wniosek strony decyzję, w której uznaje zgłoszenie za nieprawidłowe i określa kwotę wynikającą z długu celnego zgodnie z przepisami prawa celnego bądź uznaje, że objęcie towaru wnioskowaną procedurą jest niemożliwe i rozstrzyga o objęciu towaru właściwą procedurą celną, lub nadaje towarowi właściwe przeznaczenie celne.
Sformalizowany charakter pisemnego zgłoszenia celnego powoduje, iż dokonanie tego zgłoszenia przez osobę zgłaszającą w sposób nie odpowiadający warunkom formalnym, o których mowa w art. 65 par. 3 kodeksu celnego, nie wywołuje skutku, o jakim mowa w art. 65 par. 3 tego kodeksu, organ celny zaś obowiązany jest do odmowy przyjęcia tego zgłoszenia ze wskazaniem przyczyn tej odmowy w formie pisemnej. Stanowiąc w art. 64 par. 3 o trybie postępowania organu celnego ze zgłoszeniem celnym dokonanym bez zachowania warunków formalnych określonych w art. 64 par. 1 i 2, ustawodawca przesądził nie tylko o tym, że odmowa przyjęcia zgłoszenia celnego może nastąpić wyłącznie z określonych przyczyn formalnych, ale także o tym, że odmowa ta jest czynnością jedynie o charakterze materialno-technicznym, nie zaś aktem władczym wymagającym formy decyzji administracyjnej.
Jakkolwiek w myśl art. 262 kodeksu celnego do postępowania w sprawach celnych stosuje się przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, to jednakże stosowanie tych przepisów może mieć miejsce jedynie przy uwzględnieniu zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Tak więc przepis art. 207 ordynacji podatkowej, stanowiący o tym, że organ podatkowy orzeka w sprawie w drodze decyzji i że decyzja rozstrzyga sprawę co do istoty albo w inny sposób kończy postępowanie w danej sprawie, jak to ma miejsce w przypadku decyzji w sprawie pozostawienia bez rozpatrzenia w sytuacji nieusunięcia w terminie braków formalnych wniesionego podania /art. 169 ordynacji podatkowej/, nie ma zastosowania w odniesieniu do szczególnego rodzaju "podania", jakim jest pisemne zgłoszenie celne, o którym mowa w art. 64 i nast. kodeksu celnego.
Skoro zatem z jakiegokolwiek przepisu kodeksu celnego nie wynika decyzyjna forma odmowy przyjęcia zgłoszenia celnego, a treść samego przepisu art. 64 par. 3 tego kodeksu wyraźnie wskazuje na to, że odmowa przyjęcia ma charakter czynności materialno-technicznej, której istotą jest wskazanie przyczyn tej odmowy w formie pisemnej, to stwierdzić trzeba, że wydanie w rozpatrywanej sprawie przez Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie decyzji o odmowie przyjęcia zgłoszenia celnego dokonanego przez Henryka S. w dniu 23 grudnia 1998 r. było aktem nie mającym podstawy prawnej w obowiązujących przepisach prawa materialnego, co oznacza, iż wydana w tej sytuacji decyzja tego organu z 15 lutego 1999 r. dotknięta jest wadą nieważności w myśl art. 247 par. 1 pkt 2 ordynacji podatkowej. Taka wada tej decyzji oznacza zarazem, iż wadliwa jest również wydana w postępowaniu odwoławczym decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z 17 sierpnia 1999 r., utrzymanie bowiem w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji jej nieważności z powodu braku podstawy prawnej do jej wydania, stanowi niewątpliwie ze strony organu odwoławczego rażące naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 233 par. 1 ordynacji podatkowej w związku z art. 262 kodeksu celnego, co w konsekwencji oznacza, iż również decyzja ostateczna organu odwoławczego uznana być musi za dotkniętą wadą nieważności, o jakiej stanowi przepis art. 247 par. 1 pkt 3 ordynacji podatkowej.
Mając zatem na uwadze powyżej wskazaną wadliwość zaskarżonej decyzji ostatecznej oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stosownie do przepisu art. 22 ust. 3 i art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, stwierdzić należało nieważność obu tych decyzji, bezprzedmiotowym zarazem uznając rozpatrzenie zarzutów samej skargi.
O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.