Uzasadnienie
J. C. w dniu [...]r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]z wnioskiem o przyznanie zasiłku specjalnego wyrównawczego z tytułu sprawowania całodobowej opieki nad [...] letnią M. Z., posiadającą I grupę inwalidztwa, będącą osobą nie chodzącą po przebytym złamaniu kości.
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2a ust. 1 pkt 1 i 2, art. 4 ust. 1, art. 31a pkt 1, art. 43 ust. 1 i 3 i art. 46 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), decyzją z dnia [...]r., nr [...], odmówił J. C. przyznania pomocy w postaci zasiłku okresowego specjalnego za czas sprawowania bezpośredniej opieki nad M. Z. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy ustalił, iż wnioskowany zasiłek przysługuje osobom przekraczającym kryterium dochodowe sprawującym bezpośrednią opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pomimo spełnienia przesłanki określonej w art. 4 ust. 1, tj. kryterium dochodowego, J. C. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.
Samodzielne gospodarstwo domowe prowadzi również M. Z. Nie jest więc Ona niepełnosprawnym członkiem rodziny. Według ustawy o pomocy społecznej, przez rodzinę należy rozumieć osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 2a ust. 1 pkt 1).
W dalszej części uzasadnienia organ wymienił inne formy pomocy społecznej, takie jak:
- - zasiłek stały z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym lub z racji opieki nad pełnoletnim, niepełnosprawnym dzieckiem,
- - zasiłek stały wyrównawczy,
- - renta socjalna, stwierdzając, że J. C. nie spełnia przesłanek do ich otrzymania.
Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożył J. C. podnosząc, że przyczyną negatywnego załatwienia jego wniosku był brak dobrej woli ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...].
W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...]r., nr [...], na mocy art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 31a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, orzekło o umorzeniu postępowania odwoławczego. Uzasadniając treść dokonanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w trakcie postępowania odwoławczego, w dniu [...]r. M. Z. zmarła. W tej sytuacji postępowanie odwoławcze stało się bezprzedmiotowe. Mając na uwadze treść art. 105 k.p.a. przyczyną bezprzedmiotowości postępowania stała się śmierć osoby, której dotyczyło postępowanie. Kolegium uznało, że skoro przesłanka umorzenia postępowania powstała w czasie trwania postępowania to w sprawie ma zastosowanie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.
J. C. wniósł na tą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie. W złożonej skardze podał m.in., że wobec kosztów jakie poniósł z powodu sprawowania całodobowej opieki nad M. Z. umorzenie postępowania ocenia jako działanie na Jego szkodę. Skarżący wyraził pogląd, że umorzenie postępowania z powodu śmierci M. Z. godzi w poczucie sprawiedliwości społecznej i jest sprzeczne z zasadnymi współżycia.
Wobec wezwania skarżącego przez Sąd do uiszczenia wpisu sądowego, pismem z dnia [...]r. J. C. wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia [...]r., sygn. akt SA/Sz 1972/03, na mocy art. 113 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), Sąd zwolnił skarżącego od kosztów sądowych.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
Po otrzymaniu zawiadomienia o terminie rozprawy wyznaczonej na [...]r. J. C. zwrócił się do Sądu z prośbą o zmianę terminu posiedzenia sądu z uwagi na chęć skorzystania z pomocy radcy prawnego. Jednocześnie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
Postanowieniem z dnia [...]r., sygn. akt SA/Sz 1972/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał J. C. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego.
Ustanowiony w tym trybie pełnomocnik skarżącego – radca prawny F. P., w pismach procesowych z dnia [...]r. podtrzymała stanowisko skarżącego wyjaśniając, że J. C. zwracał się z prośbą o przyznanie zasiłku celowego, a nie zasiłku okresowego specjalnego jak wskazano w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Jednocześnie wniosła o:
- - stwierdzenie, że skarżącemu przysługuje zasiłek celowy w oparciu o art. 32 ustawy o pomocy społecznej,
- - stwierdzenie, że umorzenie postępowania odwoławczego przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym było bezpodstawne i bezprawne,
- - przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów zastępstwa procesowego według załączonego rachunku kosztów (na kwotę [...]zł.),
- - przyznanie skarżącemu zwrotu kosztów poniesionych w sprawie według załączonego rachunku kosztów (na kwotę [...]zł.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, że orzeczenie dotknięte jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego takie wadliwe orzeczenie – w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia – poprzez jego uchylenie lub stwierdzenie jego nieważności - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W przeciwnym wypadku Sąd skargę oddala (art. 151 w/w ustawy). Takie określenie zakresu kompetencji oznacza, że Sąd nie jest upoważniony do wydawania rozstrzygnięć stwierdzających o zasadność żądania strony skarżącej.
Uprawnienie do merytorycznego orzeczenia sprawy przesądzającego o przyznaniu lub odmowie przyznania uprawnień (np. świadczenia z pomocy społecznej), leży w wyłącznej kompetencji odpowiednich organów administracji publicznej.
Poczynienie tych uwag stało się konieczne ze względu na wyrażone w piśmie procesowym z dnia [...]r., żądanie strony, stwierdzenia przez Sąd, że skarżącemu przysługuje zasiłek celowy w oparciu o art. 32 ustawy o pomocy społecznej.
Przedmiotem kontroli Sądu stała się decyzja wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Przepis ten upoważnia organ odwoławczy do umorzenia postępowania odwoławczego. Umorzenie to może nastąpić, gdy okaże się, iż prowadzone dotychczas postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Oceniając, czy zaistniała bezprzedmiotowość postępowania należy mieć na uwadze art. 105 k.p.a., przy uwzględnieniu drugoinstancyjnego etapu postępowania. Jako przyczyny uzasadniające bezprzedmiotowość odwoławczego postępowania uznaje się sytuacje w których strona cofnie odwołanie (art. 137 k.p.a.) albo jeżeli organ odwoławczy w toku postępowania ustali, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w sprawie (art. 127 § 1 k.p.a.). Niewątpliwą podstawą do umorzenia postępowania jako takiego, nie tylko postępowania odwoławczego, może być również śmierć osoby której dotyczy postępowanie, z uwzględnieniem art. 30 § 4 k.p.a.
W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek uzasadniających wydanie decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego.
Jedyną stroną inicjującą i występującą w prowadzonym postępowaniu administracyjnym był J. C., który niezadowolony z rozstrzygnięcia organu I instancji, skorzystał z przysługującego mu środka odwoławczego, umożliwiającego ponowne rozpatrzenie jego sprawy przez organ II instancji.
Niewątpliwie J. C. nie cofnął swego odwołania, jak i nie utracił przymiotu strony postępowania. Wbrew stanowisku Samorządowego Kolegium Odwoławczego, postępowanie nie dotyczyło M. Z., lecz wniosku skarżącego o przyznanie oczekiwanego świadczenia. M. Z. nie wnosiła żądanie o pomoc społeczną i nie Ona mogła być adresatem takiej pomocy. M. Z. nie brała również udziału w prowadzonym postępowaniu w charakterze strony postępowania.
Skutkiem umorzenia postępowania odwoławczego jest wiążąca moc decyzji organu I instancji. Wobec złożenia przez J. C. odwołania, zmiana okoliczności faktycznych mogła stanowić o ewentualnym zakresie przyznania wnioskowanego zasiłku o ile o jego zasadności i dopuszczalności przesądziłby organ odwoławczy po merytorycznym rozpatrzeniu sprawy pod kątem obowiązujących na dzień wydania decyzji przepisów prawa materialnego.
Nie przesądzając ostatecznego sposobu załatwienia sprawy Sądu uznał, że umorzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postępowania odwoławczego nastąpiło z istotnym naruszeniem przepisu art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.
Zdaniem Sądu, nie można bez uwagi pozostawić twierdzeń zawartych w piśmie procesowym skarżącego z dnia [...]r., z którego wynika, jakoby przedmiotem wniosku skarżącego było przyznanie zasiłku celowego, a nie zasiłku okresowego specjalnego - jak wskazano w osnowie zaskarżonej decyzji. Wobec podania przez skarżącego w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego, iż przedmiotem jego żądania jest zasiłek celowy, ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno zobowiązać skarżącego do jednoznacznego i ostatecznego sprecyzowania swojego stanowiska w sprawie (np.: czy podtrzymuje swój wniosek z dnia [...]r. o przyznanie zasiłku specjalnego wyrównawczego, bądź wnosi o umorzenie postępowania w tym przedmiocie, czy też żąda wszczęcia postępowania o przyznanie zasiłku celowego).
Reasumując, wobec uznania, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł o jej uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Odnośnie zwrotu kosztów postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 200 w/w ustawy. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika skarżącego ustalono z uwzględnieniem §14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i w granicach określonych przez §15 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Orzekając o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego Sąd nie uwzględnił jako niezbędnych wydatków związanych ze sprawą wykazanych kosztów dojazdu J. C. na rozprawę w dniu [...]r. w wys. [...]zł.