Uzasadnienie
Rozstrzygnięciem nadzorczym z 22 grudnia 1997 r., wydanym na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. 1996 nr 13 poz. 74 ze zm./, wojewoda stwierdził nieważność uchwały Rady Miejskiej w T. z 4 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za pobór wody i odprowadzanie ścieków.
Powyższa uchwała ustala zróżnicowane stawki opłat za pobór wody i odprowadzanie ścieków dla gospodarstw domowych /niższe/ i dla pozostałych odbiorców /wyższe/.
Zdaniem wojewody, takie różnicowanie opłat nie ma uzasadnienia prawnego i jest sprzeczne z postanowieniami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1996 r. w sprawie urządzeń zaopatrzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych oraz zasad ustalania opłat za wodę i wprowadzanie ścieków /Dz.U. nr 151 poz. 716/. Zgodnie bowiem z par. 3 ust. 2 i 4 tego rozporządzenia, podstawę ustalenia opłat na wniosek podmiotów eksploatujących urządzenia zaopatrzenia w wodę i kanalizacyjne, stanowią wyłącznie planowane i uzasadnione roczne koszty utrzymania i eksploatacji tych urządzeń, powiększone o narzut zysku; wysokość opłat ustala się, dzieląc tak ustaloną podstawę przez planowaną ilość pobieranej wody lub wprowadzanych ścieków w danym okresie. Przepisy powołanego rozporządzenia - w przeciwieństwie do poprzednio obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1986 r. /Dz.U. nr 47 poz. 234 ze zm./ - nie przewidują podmiotowego zróżnicowania opłat za wodę i ścieki.
Rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego burmistrz miasta i gminy T. na podstawie upoważnienia udzielonego przez Radę Miejska w uchwale z 22 stycznia 1998 r. Skarżący wywodzi, że podmiot eksploatujący gminne urządzenia zaopatrzenia w wodę i zbiorcze urządzenia kanalizacyjne /Zakład Wodociągów i Kanalizacji/, sporządzając kalkulację planowanych kosztów utrzymania i eksploatacji tych urządzeń, wymaganą, przy wniosku o ustalenie przez radę gminy opłat dla bezpośrednich odbiorców, nie może pominąć opłat za wodę i ścieki, jakie sam ponosi przy ich zakupie. Opłaty te, zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych /Dz.U. nr 133 poz. 637 ze zm./, ustala i pobiera wojewoda.
Ceny wody przewidziane w tym rozporządzeniu są zróżnicowane zależnie od ostatecznego przeznaczenia pobieranej wody - przykładowo opłata za 1 m3 wody pobranej na zaopatrzenie ludności wynosi obecnie 1,72 zł, zaś dla celów produkcyjnych 32,30 zł. Powyższe zróżnicowanie kosztów determinuje konieczność odpowiedniego zróżnicowania opłat bezpośrednich odbiorców usług świadczonych przez podmiot eksploatujący, w przeciwnym bowiem razie uśrednienie opłat prowadzi do nieuzasadnionego przerzucenia na gospodarstwa domowe części kosztów zakupu wody i odprowadzenia ścieków związanych z działalnością innych odbiorców, jak zakłady produkcyjne i sezonowe ośrodki wczasowe. Zdaniem skarżącego, zróżnicowanie opłat przyjęte w uchwale Rady Miejskiej, niższych dla gospodarstw domowych i wyższych dla innych odbiorców, jest zgodne z rzeczywistym i uzasadnionych ich udziałem w kosztach, jakie ponosi Zakład Wodociągów i Kanalizacji i nie narusza przepisów par. 3 ust. 2 i 4 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1996 r.
W odpowiedzi na skargę, wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 1998 r. - SA/Sz 1884/97, w którym zostało potwierdzone stanowisko o niedopuszczalności różnicowania podmiotowego opłat za wodę i ścieki.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska wyrażonego w powołanym wyroku z dnia 5 lutego 1998 r. i uznaje, że dokonane w omawianej uchwale Rady Miejskiej w T. zróżnicowanie opłat za wodę i ścieki od bezpośrednich odbiorców tych usług jest zgodne z prawem.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych /Dz.U. nr 133 poz. 637: zm. Dz.U. 1997 nr 160 poz. 1089/ wyznacza opłaty za pobór wody i odprowadzanie ścieków do wody lub do ziemi według znacznie zróżnicowanych stawek, zależnie od ostatecznego przeznaczenia wody oraz rodzaju i stopnia zanieczyszczenia ścieków. Opłaty te ustala i pobiera wojewoda od podmiotów eksploatujących gminne urządzenia wodne i kanalizacyjne /zakładów wodociągowych i kanalizacyjnych/ na podstawie informacji, którą zakład ten jest obowiązany przedłożyć do 31 stycznia każdego roku. Informacja ta powinna zawierać dane o ilości pobranej wody powierzchniowej i podziemnej, celach jej wykorzystania oraz zakupie i sprzedaży wody, a także o ilości, rodzaju i przeciętnym składzie chemicznym wprowadzonych do wód lub do ziemi ścieków oraz o stężeniu zanieczyszczeń (...) /par. 9 powołanego rozporządzenia/.
Wprowadzone rozporządzeniem zmieniającym z dnia 23 grudnia 1997 r. /Dz.U. nr 160 poz. 1089/ stawki opłat wnoszonych przez zakład eksploatujący urządzenia wynoszą - na przykład - za 1 m3 wody powierzchniowej lub podziemnej pobranej dla zaopatrzenia ludności 1,72 zł, zaś za wodę podziemną pobieraną dla celów produkcyjnych 32,30 zł.
Ustalona i pobrana przez Wojewodę opłata za wodę i ścieki, jaką, ponosi zakład wodociągowy, jest wynikiem /rachunkowym wyliczeniem/ udokumentowanych danych ilościowych zawartych w rocznej informacji z zastosowaniem zróżnicowanych stawek cenowych, stanowi zatem podstawę do wyodrębnienia kosztów eksploatacyjnych dla poszczególnych celów przeznaczenia wody i odprowadzania ścieków w rozumieniu przedmiotowym.
Odpowiednio, ustalenie opłat za wodę i ścieki dla bezpośrednich odbiorców w trybie par. 3 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1996 r. /powołanego na wstępie/ może i powinno być zróżnicowane według kryterium uzasadnionych kosztów ponoszonych przez zakład eksploatujący urządzenia wodne i kanalizacyjne odrębnie dla gospodarstw domowych i dla innych odbiorców. Zróżnicowanie opłat oparte na rachunku uzasadnionych kosztów ma charakter przedmiotowy, a nie podmiotowy, bowiem jest oparte na podstawie zróżnicowanych kosztów.
Ponadto przeciwdziała nieuzasadnionemu uśrednieniu opłat i bezpodstawnemu przerzuceniu kosztów eksploatacyjnych związanych z celami produkcyjnymi na gospodarstwa domowe.
W ocenie sądu, par. 3 omawianego rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1996 r. pozwala na przedmiotowe różnicowanie opłat za wodę i ścieki od bezpośrednich odbiorców, co wynika z ust. 2 - podstawę do ustalenia opłaty stanowią planowane i uzasadnione roczne koszty utrzymania i eksploatacji urządzeń stanowiących własność gminy i komunalnych osób prawnych. Koszty te - jak wynika z przepisów rozporządzenia z dnia 27 grudnia 1993 r. - są znacznie zróżnicowane według kryteriów przedmiotowych /przeznaczenie wody na różne cele, skład i stopień zanieczyszczeń ścieków/, zatem należy uznać za uzasadnione zróżnicowanie opłat dla bezpośrednich odbiorców według zróżnicowanych uzasadnionych kosztów utrzymania i eksploatacji urządzeń. Przepis ust. 4 par. 3 omawianego rozporządzenia określa tylko rachunkowy sposób obliczenia opłat dla wyodrębnionych /na podstawie ust. 2/ planowanych i uzasadnionych kosztów związanych z gospodarstwami domowymi i innymi odbiorcami.
Brak wyraźnego zapisu - jak to miało miejsce w par. 11 poprzednio obowiązującego rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1986 r. - nie oznacza wyłączenia możliwości różnicowania opłat dla bezpośrednich odbiorców, bowiem możliwość taka wynika wprost z podstawy ustalenia tych opłat, jaką, są, planowane i uzasadnione koszty utrzymania i eksploatacji urządzeń, które są znacznie zróżnicowane: niższe w odniesieniu do gospodarstw domowych, znacznie wyższe w odniesieniu do innych odbiorców.
Mając na uwadze powyższą argumentację, sąd uznał skargę za uzasadnioną, i działając na podstawie art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze.