Uzasadnienie
Zaskarżoną do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzją z 7 września 1995 r. prezes Głównego Urzędu Ceł na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa oraz art. 26 ust. 1 pkt 5 i art. 27 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne utrzymał w mocy decyzję dyrektora Urzędu Celnego w S., zawarta w dokumencie administracyjnym SAD z 13 marca 1995 r., wymierzająca Firmie Usługowo-Handlowej "G" spółka cywilna Andrzej M. i Spółka w G. cło od sprowadzonych na polski obszar celny pomarańczy, przy ustaleniu wartości towaru na podstawie art. 27 Prawa celnego w kwocie 9.210 DM, w miejsce deklarowanej przez spółkę kwoty 6.907,50 DM w oparciu o fakturę z 9 marca 1995 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że spółka w odwołaniu od decyzji zawartej w dokumencie SAD, podniosła zarzut naruszenia przez organ I instancji przepisu art. 26 ust. 1 pkt 5 Prawa celnego, przez bezpodstawne przyjęcie za wartość celna pomarańczy innej ceny niż cena transakcyjna, pomimo tego że organ ten nie zakwestionował wiarygodności przedłożonych przez stronę dokumentów.
Zdaniem organu odwoławczego, wiarygodność dokumentów w rozumieniu tego przepisu nie oznacza tylko ich autentyczność. Nie chodzi zatem tylko o ich wiarygodność formalną /wyrok NSA z dnia 17 stycznia 1995 r., SA/Ka 1615/94/. Organ celny zakwestionował wiarygodność ceny transakcyjnej podanej w dokumencie - fakturze sprzedaży, mając uzasadnione podstawy do przyjęcia, że podana cena została zaniżona. Podstawę wymiaru należności celnych przyjął w oparciu o materiał porównawczy, który stanowi faktura wystawiona dzień później, niż przedłożona przez spółkę, dotycząca hurtowej ilości pomarańczy zakupionych w Hiszpanii i sprowadzonych na tych samych warunkach.
Mimo potwierdzenia przez bank Spółki "G" płatności na rzecz kontrahenta zagranicznego należności za towar w wysokości wynikającej z zakwestionowanej faktury, zdaniem organu odwoławczego wartość transakcyjna towaru wynikająca z przedstawionej faktury budzi poważne wątpliwości w zestawieniu z materiałem porównawczym, co czyni ten dokument niewiarygodnym. Tym samym, zdaniem prezesa GUC, bankowy dowód zapłaty nie ma mocy dowodowej.
Brak kontraktu na zakup tak znacznej ilości towaru, pozbawia spółkę możliwości obrony swoich interesów i dochodzenia roszczeń również w zakresie obniżenia wartości celnej, gdyż sam dokument bankowy zapłaty jest dowodem niewystarczającym. Taki dokument potwierdza zapłacenie należności wynikającej z faktury, ale nie potwierdza, że przesłana kwota stanowiła całość należności za zakupiony towar. W tym wypadku oświadczenie banku o realizowanej płatności w kwocie 121.024,55 DM budzi wątpliwości, czy rozliczenie dostawy nie nastąpiło według jeszcze innej, dodatkowej faktury.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego spółka zarzuciła decyzji naruszenie prawa materialnego i procesowego i wniosła o jej uchylenie.
W uzasadnieniu spółka wskazała, że twierdzenia organów celnych są w istocie domniemaniami, kwestionowanie mocy dowodowej oświadczenia banku bez sprawdzenia, czy nie było innych płatności za przedmiotowy towar, czyni wnioski organów celnych nadużyciem prawa. Organy celne nie przedstawiły żadnych dowodów na poparcie swoich ustaleń, poprzestając na arbitralnym domniemaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Ustalając wartość celna sprowadzonego przez spółkę za dokumentem SAD z 13 marca 1995 r. towaru, organy celne na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 5 Prawa celnego zakwestionowały wiarygodność dokumentów w postaci faktury zakupu towaru, z uwagi na fakt dysponowania faktura zakupu towaru identycznego w tym samym regionie przez innego importera i wystawionej dzień później niż faktura zakwestionowana, opiewająca na wyższa wartość transakcyjna.
Zdaniem organów celnych, fakt nabycia identycznego towaru również w ilościach hurtowych, w prawie tym samym czasie, lecz za inna, wyższa cenę, daje podstawę do zakwestionowania niższej wartości transakcyjnej, wynikającej z dowodu zakupu.
Przepis art. 26 ust. 1 pkt 5 Prawa celnego pozwala organowi celnemu na nie przyjęcie wartości transakcyjnej, gdy dokumenty w postaci deklaracji wartości celnej i faktury zakupu zakwestionuje co do ich wiarygodności. Tak więc powołany przepis nakłada na organy celne obowiązek wykazania, że przedłożone dokumenty nie są wiarygodne.
Sam fakt różnicy w zapisach różnych faktur co do wartości zakupionego towaru nie może uzasadniać ustalenia, że faktura opiewająca na niższą wartość zakupionego towaru nie jest wiarygodna. Zgodnie z przepisem art. 1 pkt 2 Prawa celnego w postępowaniu przed organami celnymi stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, co oznacza, że w postępowaniu celnym ma zastosowanie przepis art. 7 Kpa, wyrażający zasadę, że organ administracyjny stoi na straży praworządności i podejmuje wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. Rozwinięciem tej zasady jest przepis art. 77 Kpa, określający zasady zbierania i oceniania dowodów.
Przy ustalaniu stanu faktycznego, a zwłaszcza przy ocenie dowodów, organy celne tych zasad nie przestrzegały. Obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący dowodów i całościowa jego ocena oznacza, że to organ jest zobowiązany do przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich okoliczności istotnych, również tych, które strona nie dość dokładnie wyjaśniła, a brak jakiegoś dowodu, zdaniem organu przydatnego, w tym wypadku umowy kupna-sprzedaży nie może rodzić negatywnych ocen co do braku staranności w prowadzeniu swoich spraw, zwłaszcza że brak takiego dowodu zdaniem organu pozbawia stronę możliwości dowodzenia twierdzeń co do zgłoszonej wartości celnej towaru. Obowiązek posiadania przez stronę umowy kupna towaru nie wynika z przepisów Prawa celnego.
Z powołanych przepisów, zwłaszcza art. 26 ust. 1 pkt 5 Prawa celnego, wynika, że ot organ celny, kwestionując wiarygodność faktury, musi wykazać na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, że przedstawiona przez stronę postępowania faktura jest takim dokumentem nie zasługującym na wiarę.
W stanie faktycznym sprawy wskazanie na treść innej faktury zakupu identycznego towaru za wyższa cenę bez należytej oceny innych dowodów i wyjaśnień strony nie może stanowić dostatecznej przesłanki braku wiarygodności faktury.
W przedmiotowej sprawie strona przedstawiła fakturę zakupu towaru i oświadczenia banku, że kwota należności z tej faktury wynikająca zastała sprzedawcy zapłacona. Wyciąganie z tego faktu przez organy celne wniosku, że nie jest to dowód, iż przesłana kwota stanowiła całość należności za zakupiony towar jest wnioskiem dowolnym, wykraczającym poza zasadę swobodnej oceny całokształtu materiału dowodowego. Świadczy nie o wykazaniu faktu czy uzasadnieniu oceny, a stanowi przypuszczenie niczym nie uzasadnione.
Z oświadczenia banku wynika, że Spółka "G" regulowała w tym czasie znaczna kwotę należności za zakupiony towar. Jeśli zatem organ celny miał wątpliwości, czy przedmiotowa kwota nie obejmowała innych faktur dotyczących partii towarów odprawionych dokumentów SAD, to na podstawie art. 77 par. 1 Kpa miał obowiązek dokonać w tym zakresie stosownych ustaleń.
Kwestionowanie materialnej wiarygodności przedłożonej faktury w zakresie ceny tylko na tej podstawie, że inna faktura dotyczyła z nazwy identycznego towaru, zakupionego od innego sprzedawcy za wyższa cenę, bez wyjaśnienia okoliczności dokonanego i kwestionowanego zakupu, rozważenia wpływu specyfiki rynku owoców cytrusowych polegającego na zmienności cen, uzależnianiu jej wielkości od ilości kupowanego towaru, częstotliwości zakupów hurtowych od danego sprzedawcy, czyni taka ocenę jednostronna.
Nie bez wpływu na taka ocenę organów celnych w stanie faktycznym sprawy pozostaje również ilość materiału porównawczego ograniczonego do kwestii ceny, bez zaprezentowania oceny samego towaru, właściwości fizycznych, jakości /art. 27 ust. 3 i 4 Prawa celnego/.
Fakt, że przepis art. 26 ust. 1 pkt 5 Prawa celnego pozostawia ocenę dokumentów zakupu towaru uznaniu organów celnych, nie oznacza, że organ celny jest zwolniony z uzasadnienia tej oceny zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego, a więc na podstawie całokształtu materiału dowodowego, możliwego do zebrania w sprawie.
Dlatego, uznając, że zaskarżona decyzja przez braki w ustaleniu stanu faktycznego i braki w uzasadnieniu narusza zasadę prawdy obiektywnej i swobodnej oceny materiału dowodowego uwzględniono skargę.