Uzasadnienie
Izba Skarbowa w S. Ośrodek Zamiejscowy w K. decyzją z dnia 29 października 1999 r., wydaną w postępowaniu odwoławczym, utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w K. z dnia 27 sierpnia 1999 r., mocą której organ ten określił zobowiązanie podatkowe małżonków Violetty i Piotra Z. w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r. w kwocie 23.852,85 zł i zaległość z tego tytułu w kwocie 6.206.95 zł.
Zasadniczą przyczyną określenia wyższego podatku niż zaznany było zakwestionowanie odliczenia od dochodu przed opodatkowaniem renty w kwocie 16.000 zł ustanowionej przez Violettę Z. na rzecz matki Jadwigi I. Umowa renty została zawarta w dniu 29 grudnia 1997 r. w formie aktu notarialnego i przewidywała roczne świadczenia po 16.000 zł na okres do 31 grudnia 2000 r., przy czym za 1997 r. podatniczka wypłaciła matce całą kwotę w dniu zawarcia umowy, natomiast poczynając od 1 stycznia 1998 r. przewidziano wypłaty kwartalne po 4.000 zł.
Urząd Skarbowy uznał, że nie jest to trwały ciężar w rozumieniu art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./, gdyż nie wynika z obowiązku, lecz z dobrej woli. Izba Skarbowa pogląd ten podzieliła wyjaśniając ponadto, że renta może być trwałym ciężarem, ale tylko taka, która wynika ze źródeł pozaumownych /art. 907 Kc/, a więc wynikająca z przepisów prawa, orzeczeń, ugód sądowych czy rozporządzeń testamentowych. Tym samym, w ocenie Izby, renta umowna świadczona przez podatniczkę nie może być zaliczona do trwałych ciężarów; nosi ona znamiona darowizny i nie mogła być odliczona.
Od decyzji Izby Skarbowej podatnicy wnieśli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia decyzji obu instancji. Nie zgadzając się ze stanowiskiem organów podatkowych skarżący podnieśli, że z jednoznacznej treści art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika, iż renta jest trwałym ciężarem w rozumieniu tego przepisu. Skarżący zarzucili, że w postępowaniu podatkowym nie wyczerpano możliwości dowodowych i nie wysłuchano stron umowy, choć było to konieczne dla ustalenia, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy /art. 65 par. 2 Kc/.
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w brzmieniu obowiązującym w 1997 r., podstawę obliczenia podatku - z zastrzeżeniem nie mającym zastosowania w sprawie - stanowi dochód po odliczeniu kwot "rent i innych trwałych ciężarów opartych na tytule prawnym, nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów, oraz alimentów, z wyjątkiem alimentów na rzecz dzieci, w wysokości ustalonej w wyroku alimentacyjnym".
Wykładnia gramatyczna przytoczonego przepisu wskazuje, że renta jest wskazanym przez ustawodawcę przykładem trwałego ciężaru. Poza nią są bowiem jeszcze "inne trwałe ciężary", bliżej nie określone.
Jeśli więc renta ustanowiona została zgodnie z prawem, to jest trwałym ciężarem w rozumieniu art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Przy ocenie zgodności z prawem umowy renty należy posługiwać się przepisami Kodeksu cywilnego /art. 903-907/, gdyż ustawa podatkowa nie definiuje pojęcia renty dla celów podatkowych. Zgodnie z art. 903 Kc przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub rzeczach oznaczonych tylko co do gatunku. Umowa renty może być zawarta pod tytułem odpłatnym lub nieodpłatnym, na okres życia oznaczonej osoby lub na czas ściśle określony.
Będąca przedmiotem rozważań umowa z 29 grudnia 1997 r. - opierając się na dosłownym jej brzmieniu - odpowiada w zasadzie wymaganiom umowy nieodpłatnej renty. Jednakże dla oceny ważności umowy istotne jest ustalenie, jaki był cel prawny przysporzenia. Umowa renty jest bowiem czynnością prawną przysparzającą o charakterze kauzalnym. Cel prawny przysporzenia, jakkolwiek nie musi być ujawniony w umowie, to jednak wywiera decydujący wpływ na ważność umowy renty, a tym samym na ocenę jej skutków prawnopodatkowych. Jeśli bowiem umowa, nazwana rentą, potwierdzałaby czynność, do której ma zastosowanie art. 82 Kc, a więc taką, która miałaby na celu obejście obowiązku podatkowego lub taką, która ukrywałaby inną czynność prawną np. wykonanie ustawowego obowiązku alimentacyjnego, to - przy ocenie skutków prawnopodatkowych - nie mogłaby /jako nieważna bądź z powodu braku wyroku alimentacyjnego/ być podstawą odliczenia przewidzianego w art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Organy podatkowe nie przeprowadziły w tym zakresie żadnych ustaleń, nie zbadały celu prawnego ustanowienia świadczenia, tym samym nie miały podstaw do stwierdzenia, że umowa renty jest niezgodna z prawem i nie podlega uwzględnieniu przy obliczeniu podatku.
Z tych względów decyzje obu instancji, jako wydane z naruszeniem prawa, podlegają uchyleniu na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 tej ustawy.