Uzasadnienie
Postanowieniem z 13.09.2001 r., wydanym z powołaniem się na przepis art. 228 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 148 par. 2 pkt 1, art. 153 par. 1 i par. 2, art. 220 par. 1 i art. 223 par. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, Prezes Głównego Urzędu Ceł w W. stwierdził, że odwołanie Tomasza C. - Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe "V." z siedzibą w M. - od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Sz. z 3.04.2001 r. wniesione zostało z uchybieniem terminu przewidzianego do jego wniesienia.
Wynika z uzasadnienia powyższego postanowienia, że zaskarżona odwołaniem decyzja organu celnego pierwszej instancji doręczona została stronie 3.04.2001 r. w trybie art. 153 par. 1 i 2 Ordynacji podatkowej, w dniu tym bowiem decyzję tę usiłowano doręczyć adresatowi w sposób wskazany w art. 148 par. 1 pkt 1 tejże ustawy, ten jednakże po zapoznaniu się z jej treścią odmówił jej przyjęcia, wobec czego pismo pozostawiono w aktach ze skutkiem doręczenia, czyniąc o odmowie przyjęcia stosowną notatkę. W tej sytuacji 14-dniowy termin do wniesienia odwołania upływał 17.04.2001 r., gdy tymczasem odwołanie od tej decyzji wniesione zostało dopiero 17.07.2001 r.
Powyższe postanowienie zaskarżone zostało do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez pełnomocnika Tomasza C. Domagając się jego uchylenia, skarżący zarzuca naruszenie przy wydaniu zaskarżonego postanowienia przepisów postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 120, art. 121 par. 1, art. 122, art. 187 par. 1, art. 191 oraz art. 228 par. 1 Ordynacji podatkowej, przez niewłaściwe rozpoznanie okoliczności doręczenia stronie decyzji organu pierwszej instancji, bezzasadne stwierdzenie uchybienia terminu wniesionego przez stronę odwołania, niewłaściwe ustalenia co do faktu odbioru zaskarżonej odwołaniem decyzji oraz wadliwość czynności kontrolnych dopuszczalności wniesionego przez stronę odwołania.
Wynika z uzasadnienia skargi, że skarżący kwestionuje fakt podjęcia przez organ celny 3.04.2001 r. czynności doręczenia stronie zaskarżonej odwołaniem decyzji. Nie kwestionując samego faktu obecności Tomasza C. w siedzibie organu celnego 3.04.2001 r. skarżący podkreśla, że obecność ta wiązała się z jego wezwaniem w celu zapoznania się z aktami sprawy administracyjnej oraz że w trakcie zapoznawania się z aktami nie przedstawiono mu żadnej decyzji, w trakcie zaś tej czynności zmuszony był opuścić siedzibę organu celnego celem załatwienia ważnych spraw rodzinnych. Wskazując następnie na brzmienie norm art. 153 Ordynacji podatkowej, wywodzi on, iż z redakcji tego przepisu wynika, że możliwość pozostawienia pisma w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia występuje jedynie w sytuacji, gdy odmowa przyjęcia pisma przez adresata dotyczy pisma przesyłanego przez pocztę lub w inny sposób, nie ma zaś zastosowania w przypadku odmowy przyjęcia pisma w siedzibie organu celnego. Podkreśla on też, że na zaskarżonej odwołaniem decyzji brak jest adnotacji o odmowie jej przyjęcia oraz dacie wyrażenia tej odmowy.
W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, co następuje:
Skarga okazała się uzasadniona, zachodzą bowiem podstawy do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada przepisom prawa.
Stosownie do regulacji art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, do postępowania w sprawach celnych stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Wynika z tego przepisu, że w postępowaniu administracyjnym w sprawach celnych mają zastosowanie m.in. przepisy rozdziału 5 działu IV Ordynacji podatkowej, regulujące zasady postępowania przy doręczaniu pism, przepisy kodeksu celnego nie wprowadzają bowiem w tym zakresie żadnych odmienności.
Z przepisu art. 144 Ordynacji podatkowej wynika przede wszystkim, że organ celny doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez upoważnione osoby. Doręczanie przez pracownika organu jest zatem jedną z form, w jakiej pisma w postępowaniu celnym mogą być doręczone stronie tego postępowania.
W myśl art. 148 Ordynacji podatkowej, osobom fizycznym pisma doręcza się, niezależnie od wybranej przez organ celny formy doręczenia, w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Skuteczne doręczenie może też nastąpić w siedzibie organu celnego, a także w miejscu pracy adresata do rąk osoby upoważnionej do odbioru korespondencji. W razie niemożności doręczenia pism w sposób wyżej określony, jak również w innych uzasadnionych przypadkach, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie adresata się zastanie.
W przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się, jak to wynika z postanowień art. 149 omawianej ustawy, za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi, przy czym o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy umieszcza się zawiadomienie na drzwiach mieszkania adresata. W razie zaś niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 lub art. 149, a więc w razie niemożności doręczenia pisma adresatowi osobiście /w miejscu zamieszkania lub miejscu pracy bądź w siedzibie organu podatkowego/, względnie w miejscu pracy do rąk osoby upoważnionej do odbioru korespondencji, a także w razie niemożności doręczenia pisma za pośrednictwem dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcy domu, organ podatkowy /organ celny/ może - stosownie do przepisu art. 150 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym do 4.06.2001 r., tj. przed dniem wejścia w życie przepisu art. 1 pkt 43 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 39 poz. 459/, obowiązującego od 5.06.2001 r. - wezwać publicznie adresata do odbioru pisma, przy czym wezwanie publikowane jest dwukrotnie w dzienniku o zasięgu ogólnopolskim, w odstępie co najmniej 7 dni, a po bezskutecznym upływie 7 dni od dnia ogłoszenia drugiego wezwania uważa się, że doręczenie pisma zostało dokonane.
Wynika z powyższej regulacji, że przed 5.06.2001 r., a więc w okresie, w którym w rozpatrywanej sprawie podjęta została przez organ celny czynność doręczenia stronie decyzji z 18.04.2001 r., mająca zastosowanie w postępowaniu celnym ordynacja podatkowa nie przewidywała zastępczego sposobu doręczenia pisma w przypadku niemożności jego doręczenia w sposób określony art. 148 lub art. 149, polegającego na przechowywaniu pisma przez okres siedmiu dni czy to w urzędzie pocztowym, czy to w urzędzie gminy, z jednoczesnym pozostawieniem adresatowi /w skrzynce oddawczej lub na drzwiach jego mieszkania/ zawiadomienia o pozostawieniu pisma w jednym z wyżej wymienionych urzędów oraz uznaniu doręczenia za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu.
Określając formy doręczeń pism w postępowaniu podatkowym /przez pocztę, przez pracowników organu podatkowego lub przez upoważnione osoby/, a także wskazując na mieszkanie lub miejsce pracy jako na miejsce, w którym przede wszystkim pisma winny być doręczane osobom fizycznym, ordynacja przewiduje w art. 153 również sytuację, w której adresat pisma odmawia jego przyjęcia. Pozwalając na włączenie takiego pisma do akt sprawy i uznawanie, że jego doręczenie nastąpiło w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata, ustawa ta jednak możliwość tę ogranicza do sytuacji, gdy odmowa przyjęcia dotyczy pisma, które zostało przesłane adresatowi przez pocztę lub w inny sposób i które wobec odmowy jego przyjęcia zwracane zostaje nadawcy ze stosowną adnotacją doręczającego o odmowie przyjęcia i o dacie tej odmowy. Z użytego w art. 153 par. 1 Ordynacji podatkowej sformułowania o piśmie przesłanym przez pocztę lub w inny sposób oraz o zwrocie pisma do nadawcy wynika w sposób jednoznaczny, że możliwość uznania za doręczone pisma, którego adresat odmówił przyjęcia, nie może odnosić się do sytuacji, w których nie następuje czynność przesłania pisma /przez pocztę czy w inny sposób/, a więc m.in. w sytuacji, gdy odmowa przyjęcia ma miejsce podczas obecności podatnika w siedzibie organu podatkowego.
Doręczanie pisma w siedzibie organu podatkowego bowiem nie jest czynnością przesłania pisma w inny sposób, a w przypadku odmowy jego przyjęcia przez adresata pismo nie może podlegać zwrotowi do nadawcy skoro w ogóle nie było ono przedmiotem "nadania".
Stanowiąc w art. 148 par. 2 o możliwości doręczania pism osobie fizycznej poza jej mieszkaniem lub miejscem pracy, ordynacja podatkowa bynajmniej nie upoważnia organu podatkowego do dowolnego wyboru miejsca, w którym pismo osobie fizycznej zostanie doręczone. Zawarte w art. 148 par. 1 tejże ustawy sformułowanie: "doręcza się" nakłada na organ podatkowy obowiązek doręczania pisma osobie fizycznej we wskazanych alternatywnie w tym przepisie miejscach, innych niż miejsce siedziby organu podatkowego, co oznacza konieczność przesłania pisma przez pocztę lub w inny sposób. Niewątpliwie zatem z taką tylko formą doręczenia pisma możliwa jest odmowa jego przyjęcia przez adresata i zwrot do nadawcy przez podmiot, którym posłużono się przy przesyłaniu pisma.
Uznając w tych warunkach, że leżące u podstaw zaskarżonego postanowienia ustalenie, iż wniesione odwołanie od decyzji organu celnego pierwszej instancji złożone zostało z uchybieniem terminu, opiera się na bezzasadnym przyjęciu, że 14-dniowy termin do wniesienia odwołania swój bieg rozpoczął od dnia, w którym podjęto bezskuteczną próbę doręczenia pisma skarżącemu podczas jego obecności w siedzibie organu celnego, co oznacza, iż postanowienie to wydane zostało z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów postępowania, orzec należało o uchyleniu zaskarżonego postanowienia stosownie do postanowień art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, naruszenie tych przepisów miało bowiem niewątpliwy wpływ na treść tego rozstrzygnięcia.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono stosownie do przepisu art. 55 ust. 1 cyt. ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.