Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. numer [...] Starosta po wznowieniu postępowania na wniosek M, B, B. D, i M, D. - wydaną na podstawie art.151 § 1 pkt 1 oraz art.145 § 1 pkt 4 Kpa - odmówił uchylenia decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] r. numer [...] w sprawie przejęcia na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego samowolnie opuszczonego przez spadkobierców hipotecznego właściciela. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że spadkobiercy A. i M. D. pismem z dnia [...] r. wystąpili do Starosty z wnioskiem o zwrot gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami o ogólnej powierzchni [...] ha, będącego uprzednio własnością A. i M. D, przejętego następnie na własność Skarbu Państwa w trybie ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu spraw związanych z osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 32, poz.161) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U.
Nr 39, poz.19), na podstawie decyzji z dnia [...] r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. W uzasadnieniu żądania zwrotu gospodarstwa, wnioskodawcy wskazywali, że żyjąca wówczas ich matka A. D. prowadziła gospodarstwo po śmierci męża M. D, a ponadto, że ani ich matka ani oni, nie byli powiadomieni o toczącym się postępowaniu administracyjnym w sprawie przejęcia gospodarstwa i w nim nie uczestniczyli.
Rozpatrujący sprawę Starosta, decyzją z dnia [...] r. numer [...] wydaną na podstawie przepisów dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem (Dz.U z 1959 r. Nr 14, poz.78 z późn.zm.), odmówił zwrotu przedmiotowego gospodarstwa. Decyzja została zaskarżona przez wnioskodawców i w następstwie rozpatrzenia odwołania Wojewoda uchylił ją i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W decyzji organ odwoławczy wskazał na zaistniałe uchybienia w toku prowadzonego postępowania w celu przejęcia gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa, a w szczególności na brak dowodu doręczenia przedmiotowej decyzji matce wnioskodawców i samym wnioskodawcom, co mogło ich pozbawić możliwości poddania weryfikacji wydanej decyzji w toku postępowania administracyjnego.
W kolejnym postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym po uchyleniu przez Wojewodę decyzji Starosty, rozpatrujący sprawę Starosta uznał, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie jest ocena prawidłowości stosowania przepisów prawa związanych z przejęciem gospodarstwa na Skarb Państwa, a ocena prawidłowości samego postępowania administracyjnego. Natomiast z materialnoprawnego punktu widzenia, przedmiotem postępowania podjętego po ewentualnym wznowieniu postępowania powinna być ocena zasadności przejęcia gospodarstwa rolnego.
W związku z tym właściwym stało się rozpatrzenie sprawy wznowienia zakończonego postępowania administracyjnego na podstawie art.145 § 1 pkt 4 Kpa, który powiada, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Pismem z dnia [...] r. Starosta pouczył wnioskodawców, o możliwości wznowienia postępowania w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa. Wnioskodawcy pismem z dnia [...] r. wystąpili o wznowienie postępowania w sprawie przejęcia przedmiotowego gospodarstwa rolnego, ze względu na pozbawienie ich możliwości uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem decyzji o przejęciu tego gospodarstwa.
Starosta Świdwiński po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] r. numer [...] uznał, iż brak jest przesłanki dla dopuszczalności wznowienia postępowania i odmówił wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie. Organ wskazał, że formalnym warunkiem wznowienia postępowania ze względu na podstawę określoną w art.145 § 1 pkt 4 Kpa, jest to by podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione w terminie jednego miesiąca, od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji, która zakończyła postępowanie mające być wznowione – jak to wynika z art.148 § 1 Kpa. We wniosku o wznowienie postępowania nie wykazano by został spełniony ten warunek. Wnioskodawcy bowiem nie określili w jakiej dacie dowiedzieli się o wydaniu decyzji z [...] r., przy czym podkreślając, iż nie wiedzieli że gospodarstwo rolne ich rodziców przeszło na Skarb Państwa, równocześnie przypuszczali, że gospodarstwo jest w gestii gminy, ponieważ pracownicy gminy uprawiali ziemię należącą do gospodarstwa.
W następstwie odwołania się wnioskodawców od decyzji Starosty Wojewoda decyzją [...] r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż zgodnie z art.148 § 2 Kpa, podanie o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art.145 § 1 pkt 4 Kpa, należy złożyć w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Z treści wniosku skarżących wynika, że o przejęciu gospodarstwa ich rodziców na Skarb Państwa, a więc i decyzji kończącej postępowanie administracyjne w tej sprawie dowiedzieli się wtedy, kiedy zwrócili się do Urzędu Gminy. Nie podali jednak ani daty swego wystąpienia ani daty otrzymania informacji w tej sprawie. Zaraz potem, jak pisali, wystąpili do sądu o stwierdzenie nabycia spadku po rodzicach. Znajdujące się w aktach sprawy postanowienie Sądu Rejonowego w sprawie nabycia spadku po zmarłych rodzicach skarżących, M. i A. D, nosi datę [...] r. W świetle powyższego należy przyjąć, że skarżący dowiedzieli się o przedmiotowej decyzji co najmniej przed dniem [...] r., natomiast z wnioskiem o zwrot gospodarstwa (wniosek ten mógłby być potraktowany jako podanie o wznowienie postępowania) skarżący wystąpili do Starosty w dniu [...] r., a więc po wymaganym terminie. Okoliczność ta skutkuje odmową wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną.
Niezachowanie przez stronę terminu nie przesądza jednak kwestii wznowienia postępowania w ogóle. Jeżeli bowiem organ stwierdzi istnienie którejkolwiek z przyczyn uzasadniających wznowienie postępowania, obowiązany jest wznowić postępowanie z urzędu. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że okoliczności przejęcia przedmiotowego gospodarstwa jako samowolnie opuszczonego nie są jasne. W sporządzonym w toku postępowania administracyjnego w sprawie przejęcia gospodarstwa, protokole z przeprowadzonej w dniu [...] r. wizji lokalnej określa się, że gospodarstwo zostało samowolnie opuszczone w [...] r. a budynki są wolne i ulegają dewastacji.
Skarżący zaś twierdzą, że w gospodarstwie mieszkała ich matka, A. D. z synami, na dowód czego wskazują na znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie Urzędu Gminy z dnia [...] r. potwierdzające ich meldunek. Z tych względów, przedstawione wyżej okoliczności, które noszą cechy nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, a nie znanych organowi, który wydał decyzję – mogą stanowić określoną w art.145 § 1 pkt 5 Kpa przyczynę wznowienia postępowania administracyjnego z urzędu i z tych względów zaskarżoną decyzję należało uchylić.
W tej sytuacji Starosta wznowił postępowanie administracyjne celem zbadania przyczyn wznowienia i co do istoty rozstrzygnięcia. Organ stwierdził, że przedmiotem postępowania jest ocena zasadności twierdzenia, iż spadkodawca A. D, a następnie jej spadkobiercy – wnioskodawcy w niniejszej sprawie – bez własnej winy nie brali udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...] r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa oraz ocena, czy decyzja ta była zgodna z wymienionymi przepisami prawa. W toku prowadzonego po wznowieniu postępowania administracyjnego, po uwzględnieniu wyników rozprawy administracyjnej, nie zostało wykazane, że A. D. ze względu na błędy w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, została nie ze swojej winy pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu (art.145 § 1 pkt 4 Kpa) oraz że nie zostały potwierdzone w sposób nie budzący wątpliwości okoliczności zamieszkiwania oraz użytkowania przez A. D. oraz jej spadkobierców tego gospodarstwa.
Z zebranych w sprawie dokumentów oraz z wyników postępowania administracyjnego wynika, że gospodarstwo rolne zostało opuszczone w [...] r. A. D. po śmierci męża ([...] r.) w rzeczywistości nie zamieszkiwała w gospodarstwie i nie gospodarowała na nim. Okoliczność ta została ustalona w protokole z przeprowadzonej wizji lokalnej w opuszczonym gospodarstwie rolnym z dnia [...] r. oraz w protokole zniszczeń w opuszczonym gospodarstwie rolnym z dnia [...] r. Organ orzekający w [...] r. o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa rolnego doręczał stronie tego postępowania zarówno protokoły z dokonanych czynności oceniających sytuację faktyczną zastaną w przedmiotowym gospodarstwie, jak i decyzje kończące to postępowanie. A. D. nie skorzystała z możliwości zaskarżenia decyzji, ani też do chwili swojej śmierci ([...] r.) nie podejmowała żadnych czynności zmierzających do podważenia decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa.
Dokonując oceny decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego w świetle przepisów na podstawie których wydana została decyzja o przejęciu, Starosta uznał, że zostały spełnione wszystkie przesłanki umożliwiające takie przejęcie, a mianowicie: w gospodarstwie nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, gospodarstwo to nie było w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Z wyjaśnień wnioskodawców wynika, że wszystkie dzieci A. D. prowadziły osobne gospodarstwa i zamieszkiwały osobno. A. D. do [...] r. nie miała prawa gospodarzyć, gdyż Urząd Gminy rozdał ziemie obcym ludziom, a ponadto często chorowała i opuszczała dom, mieszkając u synów.
W tym stanie faktycznym organ I instancji stwierdził, że wnioskodawcy nie przedstawili dowodów by wykazać, że ich matka lub oni sami zamieszkiwali nieprzerwanie w przedmiotowym gospodarstwie i że gospodarstwo to było uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym. Wnioskodawcy nie wykazali również, że gospodarstwo było oddane do użytkowania innym osobom. Wskazane przez wnioskodawców środki dowodowe oraz dokumenty zebrane w aktach sprawy, Starosta uznał, za niepodważające ustaleń faktycznych objętych czynnościami poprzedzającymi wydanie decyzji z dnia [...] r.
Od decyzji tej M. B. M. D. oraz B. D. odwołali się do Wojewody podnosząc, że przedstawili wystarczająco dużo dokumentów, które wskazują na to, że gospodarstwo nie było samowolnie opuszczone, a oprócz tego oni jako spadkobiercy nie uczestniczyli - bo nie byli powiadomieni – w postępowaniu administracyjnym dotyczącym przejęcia przedmiotowego gospodarstwa na Skarb Państwa.
Decyzją z dnia [...] r. numer [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy rozpatrując przedstawione fakty stwierdził, że decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z przepisami Kpa. Wznowienie postępowania administracyjnego przez Starostę oraz przeprowadzenie rozprawy administracyjnej z udziałem spadkobierców i świadków nie wniosło nowych dowodów w sprawie.
Powyższa decyzja została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy przez M. B, M. D. oraz B. D. Skarżący podnieśli, że oni jako spadkobiercy po ojcu M. D. nie zostali powiadomieni, że toczy się postępowanie w przedmiocie przejęcia gospodarstwa. Matka była zaś osobą niepiśmienną. Mieszkała w gospodarstwie do chwili śmierci w roku [...] i była tam zameldowana. Gospodarstwo nie było więc opuszczone, gdyż matka tam mieszkała, a wyjeżdżała tylko na pewien czas, gdyż często chorowała.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje
Z dniem 1 stycznia 2004 r. utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny. Sprawy, w których skargi zostały wniesione przed tą datą do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ośrodek Zamiejscowy i postępowanie nie zostało zakończone, na podstawie art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271, Nr 240, poz.2052), podlegają rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270, z 2004 r. Nr 162, poz.1692)).
Zgodnie z art.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd właściwy jest do kontroli decyzji administracyjnych tylko w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Tak więc uchylenie decyzji administracyjnych przez Sąd następuje w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy
W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia w postępowaniu administracyjnym wystąpiły i w związku z tym skarga została uwzględniona, choć z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zgodnie bowiem z art.134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.
Słusznie organ odwoławczy ustalił w decyzji z dnia [...] r., że pismo skarżących z dnia [...] r. można uznać za wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną o przejęciu na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości [...]. Tak w tym wniosku, jak i we wszystkich pozostałych swoich pismach skarżący podnosili, iż nie brali udziału w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji z dnia [...] r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa, jak również, że matka była osobą niepiśmienną i nie ona pokwitowała odbiór tej decyzji oraz, iż zamieszkiwała w przedmiotowym gospodarstwie aż do chwili śmierci na dowód czego przedstawili nowe dowody – akt zgonu A. D. i zaświadczenie o jej zameldowaniu pod adresem gospodarstwa.
Wymienione wnioski skarżących powinny zostać rozpatrzone przez organy administracji publicznej, a skoro skarżący doprecyzowali, iż rozpatrzenie ich wniosków ma nastąpić w trybie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] r. – powinny zostać rozpatrzone właśnie w tym trybie.
Zgodnie z art.145 § 1 Kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:
- 1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe,
- 2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa,
- 3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27,
- 4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu,
- 5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję,
- 6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu,
- 7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji,
- 8) decyzją została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.
W trybie przepisów rozdziału 12 działu II Kpa organy winny przeprowadzić stosowne postępowanie i zająć stanowisko odnośnie obu przesłanek.
Tymczasem Starosta postanowieniem z dnia [...] r. numer [...] wznowił postępowanie administracyjne na podstawie art.145 § 1 i art.149 § 1 Kpa nie podając czy wznowienie następuje z urzędu, czy też na wniosek strony, a także nie wymieniając przesłanek uzasadniających wznowienie. Następnie w decyzji z dnia [...] r. organ obszernie przestawił dotychczasowy przebieg postępowania dotyczącego rozpatrzenia wniosku skarżących z dnia [...] r. oraz ustalenia dokonane w trakcie postępowania administracyjnego dokonane po wznowieniu postępowania, a następnie stwierdził, że nie zostało wykazane, że A. D. ze względu na błędy w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, została nie ze swojej winy pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu (art.145 § 1 pkt 4 Kpa) oraz że nie zostały potwierdzone w sposób nie budzący wątpliwości okoliczności zamieszkiwania oraz użytkowania przez A. D. oraz jej spadkobierców tego gospodarstwa.
Organ nie ustosunkował się w najmniejszym stopniu do przesłanki podnoszonej przez skarżących, iż to oni jako spadkobiercy M. D. nie brali udziału w postępowaniu administracyjnym. Ponadto organ I instancji nie sprecyzował w decyzji która przesłanka, wynikająca z art. 145 § 1 Kpa, stanowiła podstawę do zbadania prawidłowości decyzji ostatecznej o przejęciu gospodarstwa na Skarb Państwa.
Organ odwoławczy utrzymał w mocy niniejszą decyzję w całości podtrzymując stanowisko organu I instancji.
Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem art. 147, 149 oraz 145 § 1 Kpa, a także art.7, 8 i107 § 3 Kpa.
Zgodnie z art.135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sad stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Uchylając na tej podstawie decyzję Wojewody z dnia [...] r. numer [...] Sąd uznał, iż decyzja ta wydana została z naruszeniem art.138 § 2 Kpa.
Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika bowiem, że w całości zgadza się on ze stanowiskiem organu I instancji zawartym w badanej w trybie odwoławczym decyzji z dnia [...] r. tylko uważa, że postępowanie wznowieniowe należy przeprowadzić także w zakresie zbadania wystąpienia przesłanki z art.145 § 1 pkt 5 Kpa.
Biorąc pod uwagę fakt, że decyzja Starosty została wydana w pierwszej fazie rozpatrywania podania o wznowienie postępowania, gdzie organ bada - oprócz dopuszczalności wznowienia z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych - kwestię zachowania jednomiesięcznego terminu (art. 148 Kpa), brak było podstaw do zastosowania art.138 § 2 Kpa, gdyż rozpoznanie wniosku w zakresie przesłanki z art.145 § 1 pkt 5 Kpa winno nastąpić w odrębnym postępowaniu.
W tym stanie rzeczy na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, uznając iż wskazane powyżej naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, orzekł jak w sentencji.