Uzasadnienie
Decyzją z dnia 31 lipca 1995 r. wydaną na podstawie art. 80 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ oraz rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1990 r. /Dz.U. nr 64 poz. 383 ze zm./ Dyrektor Urzędu Celnego w Sz. na wniosek Stoczni Sz. S.A. zarządził zwrot cła w kwocie 976.862,08 zł pobranego za sprowadzone z zagranicy materiały i elementy kooperacyjne odprawione według wskazanych dokumentów odprawy celnej, natomiast odmówił Stoczni zwrotu cła pobranego za sprowadzony z zagranicy sprzęt przeciwpożarowy, pirootechnikę i sprzęt ratunkowy, pojemniki na odpadki, urządzenie do spawania elektrycznego, barometr, sekstant, chronometr, lampę Aldis, pralkę, suszarkę, młyn do mielenia odpadów i podstawę pod maszynę do mycia naczyń, wymienione w poz. poz.: 41, 66, 109, 124, 164-166 i 176-179 zestawienia załączonego do wniosku.
W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż z wniosku o zwrot cła wynika, że towary w nim wymienione sprowadzone zostały z zagranicy i zużyte przy budowie statku "Rickmer Rickmers" 8-170-I-1, który odprawiony został w obrocie towarowym z zagranicą według SAD Nr 120330/000108 z dnia 26 czerwca 1995 r. Z przedłożonego opisu technologicznego budowy statku, uzupełnionego pismem z dnia 27 lipca 1995 r., wynika, iż towary wymienione w poz. poz.: 41, 66, 109, 124, 164-166 i 176-179 zestawienia załączonego do wniosku są wyrobami gotowymi, które mogą spełniać swoje funkcje niezależnie od tego, czy będą się znajdować na statku, czy też nie. Stanowią one wyposażenie dodatkowe statku, nie spełniają zatem podstawowej przesłanki określonej w art. 80 prawa celnego, tj. nie zaliczają się do surowców, materiałów /tzn. towarów, z których są wytwarzane przedmioty/, półfabrykatów /tzn. produktów surowych podlegających dalszej przeróbce/ czy też elementów kooperacyjnych /tj. części składowych jakiejś całości współdziałających w procesie produkcji/ zużytych przy wyrobie towaru wywiezionego w obrocie towarowym z zagranicą.
Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji wniesionego przez Stocznię Sz. S.A., w którym domagała się ona zwolnienia od cła wszystkich towarów wymienionych we wniosku o zwrot cła, zużytych przy budowie statku, wywodząc, iż wszystkie one zostały sprowadzone z zagranicy z przeznaczeniem na wyprodukowanie kompletnego statku i zużyte zgodnie z obowiązującymi zasadami obrotu materiałowego oraz rozliczone w systemie ewidencji i kalkulacji kosztów produkcji, Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 15 października 1995 r. wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa oraz art. 80 ustawy z dnia 28 grudnia - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ w związku z rozporządzeniem Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1990 r. w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą /Dz.U. nr 64 poz. 383 ze zm./ orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Podzielając stanowisko organu I instancji co do braku podstaw do zwrotu cła za towary wymienione w decyzji tego organu, organ odwoławczy podkreślił, że towary, za które odmówiono zwrotu cła, w wyniku procesu budowy statku nie straciły charakteru wyrobu gotowego i mogą znajdować się w każdym miejscu na statku, a nawet mogą być usunięte z niego bez dodatkowych czynności. Użyte w art. 80 prawa celnego określenie "zużyte przy wyrobie towaru" oznacza, zdaniem organu odwoławczego, iż w toku produkcji konkretnej jednostki towaru sprowadzone z zagranicy np. materiały muszą tracić swój indywidualny charakter.
Powyższą decyzję ostateczną Stocznia Sz. S.A. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego z powodu jej niezgodności z prawem. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz - jak wynika to z treści skargi - także decyzji ją poprzedzającej, skarżąca wywodzi, że przesłanką zwrotu należności celnych według art. 80 prawa celnego jest ustalenie, że do produkcji towaru wywiezionego za granicę zużyto sprowadzone uprzednio z zagranicy i oclone surowce, materiały, półfabrykaty i elementy kooperacyjne. Kwestionowane przez organy celne towary stanowią niewątpliwie części składowe statku, zgodnie z zawartymi kontraktami oraz obowiązującymi konwencjami dotyczącymi bezpieczeństwa na morzu. Wszystkie towary sprowadzone zostały z zagranicy wyłącznie na potrzeby budowy jednostki i wybudowany statek wraz z wyposażeniem wywieziony został za granicę.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swego stanowiska.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, co następuje:
Stosownie do unormowania zawartego w art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ należności celne pobrane od towarów przywiezionych z zagranicy w postaci surowców, materiałów, półfabrykatów lub elementów kooperacyjnych, zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą, zwraca się producentowi tych towarów w terminie 30 dni od dnia wywozu. Z przepisu tego wynika, że do zwrotu cła pobranego za towar sprowadzony z zagranicy konieczne jest spełnienie się trzech warunków: po pierwsze - aby towar ten miał postać surowca, materiału, półfabrykatu lub elementu kooperacyjnego, po drugie - aby zużyty on został przy wyrobie nowego towaru i po trzecie - aby wytworzony towar wywieziony został w obrocie towarowym z zagranicą.
W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, że towarem wy wiezionym przez skarżącą stocznię w obrocie towarowym z zagranicą jest towar szczególnego rodzaju, jakim jest statek pełnomorski. Szczególny charakter tego towaru wyraża się tym, że będąc zasadniczo środkiem transportowym musi on spełniać szereg dalszych, wynikających z charakteru tego transportu, funkcji związanych z jego obsługą /np. funkcje hotelowe, gastronomiczne itp./ oraz bezpieczeństwa żeglugi i ochroną środowiska. Jest też towarem produkowanym z reguły na indywidualne zamówienie odbiorcy i jego wykonanie uwzględnić musi jego indywidualne potrzeby, np. co do rodzaju użytych materiałów lub wyposażenia.
Poza sporem w sprawie pozostaje też to, że wymienione we wniosku o zwrot cła towary zostały zastosowane do wyprodukowania kompletnego statku, na który składa się nie tylko kadłub, pokłady czy ładownie, ale także urządzenia napędowe, nawigacyjne, ładunkowe itd., jak również całe jego wyposażenie służące bezpieczeństwu żeglugi, bytowaniu załogi, ochronie środowiska itp.
Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się, jak to wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji - do ustalenia, czy zakwestionowane przez organy celne towary zostały - stanowiąc surowce, materiały, półfabrykaty lub elementy kooperacyjne - zużyte przy budowie statku. Według organów celnych o zużyciu towarów, o jakich mowa w art. 80 prawa celnego, można mówić jedynie w sytuacji, gdy w procesie produkcji towary te wchodzą w sposób trwały w skład produktu finalnego /statku/, stając się jego częścią i tracąc w ten sposób swój samodzielny byt. Skoro zakwestionowane towary nie zostały trwale ze statkiem związane i nie zostały na nim zamontowane, nie tracąc tym samym swego indywidualnego charakteru, to o takim ich zużyciu nie może być, zdaniem tych organów, mowy.
Ze stanowiskiem takim nie sposób się zgodzić.
Zakreślając przedmiotowy krąg rzeczy ruchomych /towarów/ przywiezionych z zagranicy dla wyrobu towaru wywiezionego w obrocie towarowym z zagranicą, od których pobrane należności celne podlegają zwrotowi na żądanie producenta tego towaru, ustawodawca zaliczył do niego w istocie rzeczy wszystko to, co powoduje powstanie nowego jakościowo towaru /rzeczy ruchomej/, czyniąc go zdatnym do użytku zgodnie z jego przeznaczeniem. Tak więc do kręgu tego należą zarówno takie rzeczy, które ze swej istoty służą do przetworzenia w prosie wytwórczym innych przedmiotów materialnych /surowce, materiały/, nie mające innego użytkowego zastosowania, jak i rzeczy ruchome, których stopień technologicznego przetworzenia pozwala uznać za przedmioty materialne mogące spełniać, w zależności od ich przeznaczenia, zarówno funkcje użytkowe w bezpośrednim zaspokajaniu ludzkich potrzeb, jak i funkcje użytkowe w dalszym procesie technologicznym tworzenia /wyrobu/ rzeczy o innej użyteczności. Do tych ostatnich rzeczy bez wątpienia należy zaliczyć wymienione w art. 80 prawa celnego towary w postaci półfabrykatów i elementów kooperacyjnych.
Ocena, czy określony przedmiot materialny /towar w rozumieniu prawa celnego/ stanowi półfabrykat lub element kooperacyjny, czy też stanowi wyrób gotowy, zdolny do spełniania swej funkcji użytkowej w zaspokajaniu określonych ludzkich potrzeb, dokonuje się z punktu widzenia celu, jakiemu ma służyć. Tak więc np., skoro sprowadzony z zagranicy sprzęt przeciwpożarowy, sprzęt ratunkowy, młyn do mielenia odpadków, pralka i inne rzeczy przeznaczone zostały nie do bezpośredniego ich wykorzystania w obrocie wewnętrznym zgodnie z ich użytkowym przeznaczeniem, ale do połączenia ich z inną rzeczą /statkiem/ w taki sposób, że stają się one jego częściami składowymi albo przynależnościami /w rozumieniu przepisów art. 47 i art. 51 Kc/, to mają one niewątpliwie charakter półfabrykatów bądź charakter elementów kooperacyjnych, rozumianych jako składniki współdziałające z całością i nadające jej przez to odrębną właściwość.
Według unormowania art. 80 prawa celnego, zwrot cła za towar sprowadzony z zagranicy w postaciach w przepisie tym wymienionych uzależniony jest też od jego zużycia przy wyrobie towaru nowego o innej jakości. Podzielając w całości dorobek orzecznictwa sądowego co do znaczenia pojęcia "zużycie" użytego w omawianym przepisie, w szczególności co do przypisania mu takiego znaczenia, które pojęcie to wiąże się z procesem wytwórczym, w którym dochodzi do wejścia towaru importowanego w skład nowego produktu i tym samym utraty przez ten pierwszy cech rzeczy samodzielnej, zauważyć jednak należy, iż nic nie upoważnia do przydawania temu pojęciu /"zużycie"/ znaczenia wyłącznie w kategoriach fizycznych i pomijania rozpatrywania jego znaczenia także w kategoriach prawnych.
W myśl art. 47 par. 2 Kc częścią składową rzeczy jest wszystko to, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego, w myśl zaś par. 1 tegoż artykułu, część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Z kolei według przepisu art. 51 par. 1 Kc przynależnością jest rzecz ruchoma potrzebna do korzystania z innej rzeczy /rzeczy głównej/ zgodnie z jej przeznaczeniem, jeżeli pozostaje z nią w faktycznym związku odpowiadającym temu celowi oraz jeżeli należy do właściciela rzeczy głównej /par. 2 art. 51/, według zaś przepisu art. 52 Kc czynność prawna mająca za przedmiot rzecz główną odnosi skutek także względem przynależności, jeżeli z treści czynności albo z przepisów szczególnych nie wynika co innego. Z powyższych przepisów kodeksu cywilnego wyprowadzić można wniosek, że rzecz ruchoma /towar w rozumieniu prawa celnego/ połączona z inną rzeczą w taki sposób, że staje się jej częścią składową /w rozumieniu art. 47 Kc/ lub w taki sposób, że pozostając w faktycznym związku z tą rzeczą /rzeczą główną/ służy do korzystania z tej rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem, wyłączona zostaje z obrotu prawnego w takim znaczeniu, iż nie może być samodzielnym przedmiotem tego obrotu. W takim też znaczeniu przyłączenie jednej rzeczy do innej stanowi jej "zużycie" przy wyrobie tej ostatniej.
Uzasadniona jest zatem teza, że w rozumieniu art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ towarami sprowadzonymi z zagranicy w postaci surowców, materiałów, półfabrykatów lub elementów kooperacyjnych, zużytymi przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą, są nie tylko te, które w procesie wytwórczym tracą swój dotychczasowy charakter stając się nową jakością w sensie fizycznym, ale również te, które w wyniku połączenia z inną rzeczą na trwałe lub w celu korzystania z tej rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem utraciły swój samodzielny byt prawny, stając się częścią składową lub przynależnością nowo wytworzonego towaru, nie tracąc jednak przy tym swej fizycznej odrębności.
Skoro zatem zakwestionowane w rozpatrywanej sprawie przez organy celne towary /rzeczy ruchome/ w postaci sprzętu przeciwpożarowego, pirotechniki i sprzętu ratunkowego, pojemników na odpadki, urządzenia do spawania elektrycznego, barometru, sekstansu, chronometru, lampy Aldis, pralki, suszarki, młyna do mielenia odpadów i podstawy pod maszynę do mycia naczyń zostały przez skarżącą Stocznię Sz. użyte na wyposażenie wyprodukowanego przez nią statku, stanowiąc przedmioty potrzebne do korzystania z tej rzeczy /tj. ze statku/ zgodnie z jej przeznaczeniem i pozostając z nią w faktycznym związku odpowiadającym temu celowi, to nie może nasuwać wątpliwości fakt, że zostały one zużyte przy wyrobie tego statku w znaczeniu wyżej przedstawionym, a wobec jego wywiezienia w obrocie towarowym z zagranicą uzasadniony jest wniosek, iż cło pobrane od tych towarów przy ich przywozie z zagranicy podlega zwrotowi według zasad określonych w art. 80 prawa celnego.
Uznając w tych warunkach, że zaskarżona decyzja niezgodna jest z przepisami art. 80 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./, orzec należało o jej uchyleniu jak i o uchyleniu decyzji ją poprzedzającej w zakresie dotyczącym odmowy zwrotu cła /art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym/. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie przepisu art. 55 tej ustawy.