Wyrok WSA w Szczecinie z 10 listopada 2004 r., SA/Sz 313/03

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie

Rozpoznanie

na rozprawie w dniu 10 listopada 2004r.

Sprawa

sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości gruntowej I. u c h y l a zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...]r. nr [...] II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości

Skład

Sędzia NSA Henryk Dolecki przewodniczący
Sędzia NSA Elżbieta Makowska
Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda
Anna Krawczyk protokolant

Uzasadnienie

Burmistrz Gminy [...] decyzją z dnia [...]r. na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209) oraz art. 104 K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...]r. – odmówił W. J. nieodpłatnego przeniesienia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności ustanowionego na nieruchomości gruntowej oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2 położonej w [...]przy ulicy [...]zapisanej w KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy.

Organ ustalił, jak wynika z uzasadnienia decyzji, że przedmiotowa nieruchomość stanowi działkę nierolniczą, którą oddano w użytkowanie wieczyste aktem notarialnym z dnia [...]r. aktem notarialnym Rep. [...]. na rzecz W. W. z przeznaczeniem pod budowę bliźniaczego jednorodzinnego domu mieszkalnego. W. J. jest użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości na podstawie umowy darowizny z dnia [...]r. (Rep. [...]) oraz umowy o zniesienie współwłasności z dnia [...]r. (Rep. [...])

Burmistrz wyjaśnił dalej, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. prawo do roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości posiadają osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach państwa polskiego wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Powołanego wyżej przepisu nie można zastosować do wniosku W. J. ponieważ – zdaniem organu – wyżej wymieniony dekret dotyczy regulacji praw własności gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych.

W odwołaniu od powyższej decyzji W. J. podniosła zarzut błędnej interpretacji przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. Zdaniem strony wykładnia ograniczająca zakres podmiotowy ustawy tylko do tych osób, którym nadano użytkowanie wieczyste na mocy dekretu z 6 czerwca 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności gospodarstw osadniczych na Ziemiach Odzyskanych jest nie uprawniona. Intencją prawodawcy było bowiem nadanie uprawnień przedmiotowych do uwłaszczenia wszystkim użytkownikom wieczystym, którzy na Ziemiach Odzyskanych nabyli prawo użytkowania wieczystego przed 27 maja 1990 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. nr [...], działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. nr 113, poz. 1209), po rozpatrzeniu odwołania – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy po przytoczeniu treści art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. stwierdził, iż o rodzaju nieruchomości, w stosunku do których przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie ich na własność rozstrzyga dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. nr 46, poz. 340, ze zm.) Brzmienie przepisu ust. 1 art. 1 ustawy w sposób wyraźny wskazuje, że wyraz "wymienionych" odnosi się wprost (bezpośrednio) do pojęcia "nieruchomości" a nie do obszarów Państwa Polskiego o jakich mowa w tym dekrecie, co wynika z rozdzielenia poszczególnych części zdania przecinkiem. Użycie przecinka w tym miejscu oznacza, że wyraz "wymienionych", ma bowiem zastosowanie do całego zdania poprzedzającego to słowo. Wspomniany dekret dotyczy zatem tylko takich nieruchomości, które są gospodarstwami rolnymi lub stanowią działki gruntowe i zostały nadane w trybie osadnictwa rolniczego na Obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska tj. w trybie dekrety z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym na obszarze ziem odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. nr 49, poz. 279 ze zm.) lub wymienionego dekretu z dnia 6 września 1951 r.

W oparciu o powyższy tok rozumowania, Kolegium wywiodło, że ustawa z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości ma zastosowanie tylko i wyłącznie do takich nieruchomości które posiadają obecnie charakter rolny lub są zabudowane na cele mieszkaniowe i:

1. znajdują się na obszarze Ziem Odzyskanych lub b. Wolnego Miasta Gdańska,
2. były nadane w trybie osadnictwa rolniczego, jeżeli z jakichkolwiek przyczyn stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i następnie zostały oddane osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste.

Zdaniem organu, gdyby ustawodawca odwołując się do dekretu chciał wskazać jedynie na zakres terytorialny stosowania przepisów tej ustawy, to zapewne ograniczyłby się jedynie do wskazania miejsca obowiązywania tego aktu (teren Ziem Odzyskanych), bez konieczności odwoływania się do jego treści. Odmienna od przyjętej przez organ interpretacja prowadziłaby, jego zdaniem, do niczym nieuzasadnionego uprzywilejowania szeroko zakreślonego kręgu użytkowników wieczystych Ziem Odzyskanych w stosunku do użytkowników z innych obszarów Państwa Polskiego i naruszałaby konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa. W końcu Kolegium powołało się na cel ustawy odczytany z fragmentu sejmowego przemówienia posła sprawozdawcy: " chodzi o osoby, które są użytkownikami wieczystymi w osadniczych gospodarstwach chłopskich na obszarze, o którym mówi dekret z dnia 9 września 1951r."

Reasumując Organ II instancji stwierdził, że w aktach sprawy brak jest dowodów na to, że przedmiotowa działka gruntu była przedmiotem nabycia w trybie przepisów o osadnictwie rolniczym, czego strona również nie kwestionowała, a zatem zaskarżoną decyzję uznał za prawidłową.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sadu Administracyjnego W. J. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem rozwinęła argumentację przytoczoną wcześniej w odwołaniu, a przemawiającą - jej zdaniem- przeciwko zawężającej interpretacji zakresu podmiotowego ustawy z dnia 26 lipca 2001r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271/, sprawy, w których skargi zostały wniesione Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 dalej: P.p.s.a./

Skargę uznać należy za zasadną. Skarżąca trafnie zwróciła uwagę na błędną wykładnię przez organy obu instancji art. 1 ust.1 ustawy z dnia z 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001r. Nr 113, poz. 1209).

Przedmiotem sporu jest zakres podmiotowy i przedmiotowy stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych własności nieruchomości. Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał brzmienie następujące: "Osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668):

1/ zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości".

Treść przytoczonego wyżej przepisu winna być ustalona przede wszystkim przy zastosowaniu wykładni gramatycznej. Zakres podmiotowy zawartej w tym przepisie regulacji ustalany przy zastosowaniu obowiązujących norm językowych wskazuje, iż odnosi się on do "osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy /tj. 23.10.2001r./ użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości. Dalsza część hipotezy tej normy określa jej zakres przedmiotowy przez określenie nieruchomości, których ma dotyczyć, wskazując, iż ustawodawcy chodzi o nieruchomości położone na obszarach Państwa Polskiego, wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951r. /.../ oraz spełniające dodatkowy warunek tj. 1/zabudowane na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiące nieruchomości rolne. Nie ulega wątpliwości, iż zapis "wymienionych w dekrecie z 6 września 1951r. /.../ stanowi dookreślenie użytego w tym przepisie sformułowania "obszarów państwa Polskiego...". Dlatego nie przekonuje wniosek, że odwołanie się w tym przepisie do dekretu z 6 września 1951r. oznacza zawężenie zakresu podmiotowego ustawy do osób, które w trybie tego dekretu zostały uwłaszczone oraz zakresu przedmiotowego do nieruchomości rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego. Byłoby to zresztą chybione z punktu widzenia celu ustawy z 26 lipca 2001r. gdyż dotyczyłoby uwłaszczenia osób już uwłaszczonych na podstawie w/w dekretu.

Ponadto gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić takie dodatkowe ograniczenie uczynniłby to w sposób wyraźny i jednoznaczny.

Powyższe rozumowanie Sądu dodatkowo wspiera treść tego przepisu po zmianie ustawy z 26 lipca 2001r. dokonanej ustawą z 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego /Dz.U. Nr 64, poz. 592/. Nadała mu ona następujące brzmienie:

"Art.1.1. Osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna.

2. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1.
3. Decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości wydaje starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa, lub wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa - w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością jednostki samorządu terytorialnego".

Nowa regulacja nie odwołuje się już do dekretu z 6 września 1951r., a obejmując swą hipotezą zarówno te same podmioty /osoby fizyczne będące w użytkowaniu wieczystym w okresie od 25 maja 1990r. – 24 października 2001r./, jak i przedmiot /nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe lub stanowiące nieruchomości rolne/, nie ogranicza zasięgu stosowania ustawy do terytorium Państwa Polskiego, do którego odnosi się dekret z 6 września 1951r. tak jak to czyniła ustawa z 26 października 2001r., tzn. "Ziem Odzyskanych"

Zaskarżona decyzja, odmawiająca skarżącej nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości, której była użytkownikiem wieczystym w okresie wskazanym ustawą z 26 lipca 2001r. i na obszarze tzw. Ziem Odzyskanych oparta więc została na błędnej wykładni przepisu art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, a zatem wydana została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, dlatego podlega ona uchyleniu zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Orzeczenie w pkt 2 wynika z regulacji zawartej w art. 152 P.p.s.a.