Wyrok WSA w Szczecinie z 25 listopada 2004 r., SA/Sz 415/03

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie

Rozpoznanie

na rozprawie w dniu 25 listopada 2004r.

Sprawa

sprawy ze skargi I. i A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości gruntowej I. u c h y l a zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta nr [...] z [...] r. II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka - Kuligowska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.)
Robert Rozbicki protokolant

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...]r., Nr [...] wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001r. Nr 113, poz. 1209) w zw. z art. 1 dekretu z dnia 6 września 1951r.o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340, Dz.U. z 1957r.Nr 39, poz. 172, Dz.U. z 1969r. Nr 13, poz. 95 i Dz.U.z 1998r. Nr 106, poz. 668) oraz art. 104 i 268a Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r.,Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Przewodniczący Zarządu Miasta, po rozpatrzeniu wniosku I. i A. P. z dnia [...]r. o nabycie własności nieruchomości odmówił nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości położonej w S., przy ul. [...] w obrębie nr [...]- D., oznaczonej numerem działki [...] o powierzchni [...] m2, uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001r., Nr 113, poz. 1209) osobom fizycznym będącym w dniu [...]r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy tj. [...] użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na Obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340,Dz.U.z 1957r.Nr 39, poz. 172, Dz.U. z 1969r. Nr 13, poz. 95 i Dz.U. z 1998r. Nr 106, poz. 668) zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości.

Z treści cytowanego przepisu wynika, że o rodzaju nieruchomości w stosunku do których przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie ich na własność rozstrzyga w/w dekret. Artykuł 1, natomiast stanowi, że dekret ten dotyczy gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. Zatem akt, ten dotyczy tylko takich nieruchomości, które są gospodarstwami rolnymi lub stanowią działki gruntowe i zostały nadane w trybie osadnictwa rolniczego na Obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta G. tj. w trybie dekretu z dnia [...]r. o ustroju rolnym i osadnictwie na Obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta G. (Dz.U.Nr 49, poz. 279 ze zm.) lub wymienionego dekretu z dnia [...]

W związku z powyższym cyt. ustawa z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości ma zastosowanie tylko i wyłącznie do takich nieruchomości, które posiadają obecnie charakter rolny lub są zabudowane na cele mieszkaniowe, znajdują się na Obszarze Ziem Odzyskanych lub byłego Wolnego Miasta G., także jeśli były nadane w trybie osadnictwa rolniczego i zostały wymienione w dekrecie z dnia [...]r. jeżeli z jakichkolwiek przyczyn stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i następnie zostały oddane osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste.

Nadto organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia [...]r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, a prawo użytkowania wieczystego w/w nieruchomości zostało ustanowione na podstawie przepisów ustawy z dnia [...]r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji I. i A. P. polemizując z wykładnią zastosowanych przez organ I instancji przepisów prawa wskazali, że chociaż użyte w przepisie art. 1 ust. 1 cyt. ustawy sformułowanie jest precyzyjne i oczywiste ze względu na obowiązujące normy językowe, to organy administracji samorządowej z uporem próbują zawęzić krąg potencjalnych nabywców nieruchomości tylko do użytkowników wieczystych gruntów, nadanych wyłącznie w trybie osadnictwa rolniczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji ustosunkowywując się do argumentów skarżących podniósł, iż brzmienie przepisu art. 1 ust. 1 ww. ustawy w sposób wyraźny wskazuje, że wyraz "wymienionych" odnosi się bezpośrednio do pojęcia "nieruchomości" a nie do obszarów Państwa Polskiego o jakich mowa w cyt. dekrecie z dnia [...]r. co wynika z rozdzielenia poszczególnych części zdania złożonego przecinkiem. Użycie przecinka w tym miejscu oznacza, że wyraz "wymienionych" ma zastosowanie do całego zdania poprzedzającego to słowo. Zatem wspomniany dekret dotyczy tylko takich nieruchomości, które są gospodarstwami rolnymi lub stanowią działki gruntowe i zostały nadane w trybie osadnictwa rolniczego na Obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta G., tj. w trybie dekretu z dnia [...]r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta G. (Dz.U. Nr 49, poz. 279 ze zm.) lub cytowanego dekretu z dnia [...]r.

W oparciu o powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że ustawa z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości ma zastosowanie tylko i wyłącznie do takich nieruchomości, które posiadają obecnie charakter rolny lub są zabudowane na cele mieszkaniowe i: a/ znajdują się na obszarze Ziem Odzyskanych lub byłego Wolnego Miasta G., b/ były nadane w trybie osadnictwa rolniczego, z jakichkolwiek przyczyn stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i następnie oddane zostały osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste.

Nadto organ podniósł, że zasięg miejscowy ustawy wskazany jest już w tytule dekretu, a zatem odwołanie się do nieruchomości "wymienionych" w tym dekrecie nie jest przypadkowe i wykracza poza wskazanie obszarów stosowania ustawy z dnia [...]r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Natomiast inna interpretacja ustawy powodowałaby uprzywilejowanie szerokiego kręgu użytkowników wieczystych Ziem Zachodnich w stosunku do użytkowników z innych obszarów Państwa Polskiego.

Skarżąc powyższą decyzję ostateczną do Naczelnego Sądu Administracyjnego I i A. P. wnieśli o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w całości. W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczyli argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji Przewodniczącego Zarządu Miasta S. W odpowiedzi organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] z w a ż y ł, co następuje:

Z dniem 1 stycznia 2004 r. utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. Sprawy, w których skargi zostały wniesione przed tą datą do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy i postępowanie nie zostało zakończone, na podstawie art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271, Nr 240, poz.2052), podlegają rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).

Skargę uznać należy za zasadną. Skarżący trafnie zwrócili uwagę na błędną wykładnię przez organy obu instancji art. 1 ust.1 ustawy z dnia z 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209, z 2002 r. Nr 113, poz.984 i z 2003 r. Nr 3, poz.24).

Przedmiotem sporu jest zakres podmiotowy i przedmiotowy stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych własności nieruchomości. Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał brzmienie następujące: "Osobom fizycznym będącym w dniu [...] r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia [...] r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668):

1/ zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości".

Treść przytoczonego wyżej przepisu winna być ustalona przede wszystkim przy zastosowaniu wykładni gramatycznej. Zakres podmiotowy zawartej w tym przepisie regulacji ustalany przy zastosowaniu obowiązujących norm językowych jednoznacznie wskazuje, iż odnosi się on do "osób fizycznych będących w dniu [...] r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy /tj. [...] r./ użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości. Dalsza część hipotezy tej normy określa jej zakres przedmiotowy przez określenie obszaru, których ma dotyczyć, wskazując, iż ustawodawcy chodzi o nieruchomości położone na obszarach Państwa Polskiego, wymienione w dekrecie z dnia [...]r. /.../ oraz spełniające dodatkowy warunek tj.

1. zabudowane na cele mieszkaniowe, 2) stanowiące nieruchomości rolne. Nie ulega wątpliwości, iż zapis "wymienionych w dekrecie z [...]r. /.../ stanowi dookreślenie użytego w tym przepisie sformułowania "obszarów Państwa Polskiego...". Dlatego nie przekonuje wniosek, że odwołanie się w tym przepisie do dekretu z [...]r. oznacza zawężenie zakresu podmiotowego ustawy do osób, które w trybie tego dekretu zostały uwłaszczone oraz zakresu przedmiotowego do nieruchomości rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego. Byłoby to zresztą chybione z punktu widzenia celu ustawy z [...]r., gdyż przy takiej interpretacji ustawa dotyczyłaby uwłaszczenia osób już uwłaszczonych na podstawie w/w dekretu. Ponadto, gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić takie dodatkowe ograniczenie, uczyniłby to w sposób wyraźny i jednoznaczny.

Powyższe rozumowanie Sądu wspiera treść tego przepisu po zmianie ustawy z dnia [...]r. dokonanej ustawą z [...]r. o kształtowaniu ustroju rolnego /Dz.U. Nr 64, poz. 592/ w brzmieniu:

"Art.1.1. Osoby fizyczne będące w dniu [...] r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna.

2. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1.
3. Decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości wydaje starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa, lub wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa - w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością jednostki samorządu terytorialnego".

Nowa regulacja nie odwołuje się już do dekretu z [...]r., a obejmując swą hipotezą zarówno te same podmioty (osoby fizyczne będące w użytkowaniu wieczystym w okresie od [...]r. – [...]r.), jak i przedmiot (nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe lub stanowiące nieruchomości rolne), nie ogranicza już natomiast zasięgu stosowania ustawy do terytorium Państwa Polskiego, do którego odnosi się dekret z [...]r. tak jak to czyniła ustawa z [...]r., tzn. "Ziem Odzyskanych".

Zaskarżona decyzja, odmawiająca skarżącym nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości, której są użytkownikami wieczystymi, oparta więc została na błędnej wykładni przepisu art. 1 ust.1 ustawy z [...]r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, a zatem wydana została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i dlatego też, podlega ona uchyleniu zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270).

Orzeczenie w pkt 2 wynika z regulacji zawartej w art. 152 powołanej powyżej ustawy.