Wyrok NSA oz. w Szczecinie z 16 stycznia 2003 r., SA/Sz 945/01

Teza

Ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowych.

Uzasadnienie

Decyzją z 7 grudnia 2000 r. Trzeci Urząd Skarbowy w S. na podstawie art. 207, art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, par. 1 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 162 poz. 1124/ odmówił Zbigniewowi R. umorzenia zaległości z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego za 1999 r. w wysokości 292,90 zł oraz z tytułu podatku od towarów i usług za styczeń i marzec 1999 r. w kwocie 1.128 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że przepis art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa przewidujący możliwość umorzenia w całości lub w części zaległości podatkowych ma charakter wyjątkowy. Problemy związane z działalnością gospodarczą nie mogą według tego organu skutkować umorzeniem zaległości podatkowych, efekty decyzji osoby prowadzącej działalność gospodarczą ponosi bowiem sam podatnik. Brak dochodów w chwili obecnej przez stronę, wada wzroku utrudniająca podjęcie pracy nie może według tego organu skutkować zwolnieniem podatnika od ciążących na nim zaległości podatkowych.

W odwołaniu od tej decyzji strona, powołując się na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną oraz kłopoty ze znalezieniem pracy, wniosła ponownie o umorzenie zaległości podatkowych.

Izba Skarbowa w S. decyzją z 12 marca 2001 r. na podstawie art. 233 par. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ uchyliła zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. w kwocie 292,90 zł i umorzyła tę zaległość.

W uzasadnieniu decyzji organ ten stwierdził, że ważny interes podatnika przemawia za umorzeniem zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych. Podatnik pozostaje bowiem bez pracy, mieszka z matką będąc na jej utrzymanie. Mieszkanie jak i całe jego wyposażenie jest własnością matki, która otrzymuje emeryturę w wysokości 800 zł. miesięcznie. Do podatnika należy tylko samochód Volkswagen Transporter z 1977 r. Strona ma trudności ze znalezieniem pracy z powodu wady wzroku. Organ ten nie znalazł jednak podstaw do umorzenia zaległości strony z tytułu podatku od towarów i usług za styczeń i marzec 1999 r. Sam brak środków finansowych, zdaniem tego organu nie stanowi dostatecznej podstawy do odstąpienia od pobrania zaległości. Podatnik nie utracił możliwości zarobkowania co wynika z Orzeczenia Komisji Lekarskiej. Istnieje więc możliwość uregulowania przez stronę zaległości w podatku VAT w przyszłości. Według Izby Skarbowej podatek VAT jako podatek pośredni nie obciążał bezpośrednio strony, gdyż była ona jedynie zobowiązana do jego pobrania i odprowadzenia.

Powstanie zaległości w tym podatku można więc uznać za marginalne traktowanie przez podatnika jego zobowiązań wobec Skarbu Państwa.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji powołał się na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną.

Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę wniosła ojej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Kognicja Naczelnego Sądu Administracyjnego ze względu w treść art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ sprowadza się do badania decyzji administracyjnych i innych aktów pod względem ich zgodności z prawem. Stosownie do treści art. 22 ust. 2 ustawy wskazanej wyżej decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi:

1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W myśl art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, lub odsetki za zwłokę.

Decyzje podejmowane przez organy podatkowe na podstawie wskazanego wyżej przepisu mieszczą się w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy sformułowanie "(...) organ podatkowy może". Ocena, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych pozostawiona więc została swobodnemu uznaniu organu podatkowego, przy uwzględnieniu oczywiście wszystkich okoliczności mających wpływ na tę ocenę.

Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się więc do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów.

Ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowych. Przyjmuje się przy tym, że należy brać pod uwagę sytuację w jakiej znajduje się podatnik w chwili, gdy podejmowana jest decyzja w sprawie.

Izba Skarbowa uwzględniając trudną sytuację materialną i zdrowotną podatnika uznała, że okoliczności te przemawiają za umorzeniem zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych, podzielając zaś w pozostałej części stanowisko organu I instancji przyjęła, że ta sytuacja nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług. Jako dodatkowy argument wskazała to, że podatek VAT jako pośredni nie obciążał bezpośrednio strony. Można by zdaniem Sądu zgodzić się z tą ostatnią argumentacją, gdyby wniosek o umorzenie zaległości podatkowych nie obejmował odsetek od zaległości podatkowej. Stosownie do treści art. 67 par. 2 Ordynacji podatkowej uwzględnienie wniosku o umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę. We wniosku o umorzenie zaległości podatkowej zawarty jest więc ze względu na treść wskazanego wyżej przepisu, zdaniem Sądu, również wniosek o umorzenie odsetek od zaległości podatkowej. Podatnik w oparciu o przepis art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej może wystąpić albo tylko o umorzenie odsetek od zaległości podatkowej albo o umorzenie zaległości podatkowej. Ten ostatni wniosek ze względu na powyższe wywody obejmuje jednak również umorzenie odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych. Skoro argument Izby Skarbowej co do braku podstaw do umorzenia zaległości podatkowej ze względu na nie obciążanie bezpośrednio strony podatkiem VAT nie można odnieść do odsetek od tego podatku, należy stwierdzić, że w ocenie Izby Skarbowej co do istnienia przesłanek do zastosowania art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej w zakresie wniosku podatnika o umorzenie odsetek zachodzi sprzeczność. Kierując się tymi samymi przesłankami organ raz przyjął, że sytuacja podatnika uzasadnia zastosowanie w stosunku do niego art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej, drugim razem, że brak jest podstaw ku temu. Przesłanką umorzenia zaległości podatkowej zgodnie z art. 67 par. 1 wskazanej wyżej ustawy mogą być ważny interes podatnika lub interes publiczny. Do umorzenia zaległości podatkowej wystarczy więc istnienie ważnego interesu podatnika. Ustawodawca nie wymaga w tym przypadku, by ważny interes podatnika nie kolidował z interesem publicznym.

Naruszona więc została zasada swobodnej oceny dowodów określona w art. 191 Ordynacji podatkowej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.