Uzasadnienie
Dyrektor Urzędu Celnego w W. decyzją z dnia 19 maja 1992 r. /nr 16-PC-541-89/92/ wymierzył firmie "E. -T. " w Sz. opłatę manipulacyjną w wysokości 1 437 600 000 zł z tytułu niezgłoszenia do odprawy celnej 14 376 butelek whisky "Commander" oraz zatrzymał w Oddziale Celnym w K. Z. ciągnik siodłowy "Volvo" nr rej. (...) z naczepą "Pacton" nr rej. (...) na zabezpieczenie ustalonych należności, z możliwością ich sprzedaży w trybie egzekucji administracyjnej. Jako podstawę prawną decyzji powołano przepis art. 70 ust. 3, art. 76 i art. 77 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./.
Właściciel firmy "E. -T. " Tadeusz K., działając przez swojego pełnomocnika, wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji w części dotyczącej zatrzymania ciągnika siodłowego z naczepą i domagał się uchylenia decyzji w tym zakresie. Zarzucał, że Prokurator Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 30 kwietnia 1992 r. dokonał zabezpieczenia majątkowego na tym pojeździe przez zakaz jego zbywania. Późniejsza więc decyzja Urzędu Celnego, przewidująca możliwość sprzedaży pojazdu, jest nietrafna. Ponadto ani właściciel firmy przewozowej, ani kierowca pojazdu nie uczestniczyli w przemycie alkoholu i byli przekonani, że przewóz obejmuje jedynie kasety magnetofonowe. Tadeusz K. posiada ten pojazd na podstawie umowy leasingowej (...). Zatrzymanie pojazdu naraża go na niemożność wykonywania pracy, a co za tym idzie - na niemożność spłacania rat i odsetek, które już obecnie wynoszą 300 000 000 zł przy sumie 600 000 000 zł, która pozostaje do spłacenia.
Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 17 listopada 1992 r. /nr DPC-II/I-470-262/92/8819/ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z uzasadnieniem, że kierowca firmy "E. -T. " /Jerzy F. / nie zgłosił w dniu 16 kwietnia 1992 r. do odprawy celnej 14 376 butelek whisky "Commander", przewożonej zakwestionowanym ciągnikiem z naczepą. Przepisy art. 70 ust. 3, art. 76 oraz art. 77 ust. 1 prawa celnego zezwalają organom celnym na wymierzenie opłaty manipulacyjnej dodatkowej, która może być zabezpieczona jako należność celna na majątku podmiotu dokonującego obrotu z zagranicą. Są również podstawy do zatrzymania lub zajęcia towaru celnego w celu zabezpieczenia należności celnych do czasu ich uiszczenia.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Tadeusz K. domagał się uchylenia decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł oraz decyzji organu I instancji w przedmiocie zatrzymania ciągnika z naczepą, jako sprzecznych z prawem. Wywodził, że orzeczenie to pozbawione jest podstaw prawnych. Powołany przepis art. 76 ust. 1 prawa celnego odnosi się do podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą, natomiast firma "E. -T. " była jedynie przewoźnikiem świadczącym usługi przewozowe. Również przepis art. 76 ust. 2 prawa celnego nie stanowi podstawy do zatrzymania pojazdu, skoro nie stanowił on nigdy towaru celnego w rozumieniu art. 2 pkt 1 prawa celnego i nie był przedmiotem obrotu towarowego z zagranicą.
Odpowiadając na skargę, organ II instancji wnosił o jej oddalenie, powtórzywszy argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Artykuł 70 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ przewiduje możliwość pobrania od przewoźnika lub spedytora opłaty manipulacyjnej dodatkowej w wysokości wartości celnej towaru, gdy rewizja celna środka przewozowego doprowadzi do ujawnienia towaru celnego nie zgłoszonego do odprawy celnej. Opłata manipulacyjna dodatkowa, jak i inne należności celne, może być zabezpieczona przed terminem płatności, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa jej nieuiszczenia.
Artykuł 76 prawa celnego wprowadza dwie formy zabezpieczenia należności celnych: zabezpieczenia na majątku podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą /ust. 1/ i zatrzymanie lub zajęcie towaru celnego /ust. 2/. Zabezpieczenie majątkowe w trybie art. 76 ust. 1 prawa celnego może nastąpić jedynie w odniesieniu do osoby dokonującej obrotu towarowego z zagranicą. Za podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą należy - zgodnie z art. 2 pkt 6 prawa celnego - uważać te osoby fizyczne, prawne lub jednostki nie mające osobowości prawnej, które dokonują obrotu towarowego z zagranicą na własny rachunek i na własne ryzyko.
Towarem celnym natomiast jest towar stanowiący przedmiot obrotu towarowego z zagranicą, podlegający dozorowi celnemu oraz kontroli celnej /art. 2 pkt 2 prawa celnego/, przy czym definicja ta odnosi się do towaru rozumianego jako każda rzecz ruchoma, jak również energia elektryczna, cieplna lub inna, która może być przedmiotem obrotu z zagranicą /art. 2 pkt 1 prawa celnego/.
Z powyższych przepisów prawa celnego wynika, iż zabezpieczenie należności celnych może być skierowane bądź do podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą i dotyczyć jego majątku, bądź do przedmiotu obrotu towarowego z zagranicą i dotyczyć towaru celnego. W tym katalogu brak jest możliwości dokonania zabezpieczenia należności celnych na majątku przewoźnika lub spedytora, jak również na rzeczy ruchomej innej niż towar celny znajdujący się w obrocie z zagranicą.
W sprawie niniejszej jest niesporne, że Tadeusz K. pełnił jako firma "E. -T. " w obrocie rolę przewoźnika towaru załadowanego w Niemczech, a skierowanego do odbiorcy - Krzysztofa W. w W. Brak jest jakichkolwiek podstaw, by przypisać skarżącemu status podmiotu obrotu towarowego z zagranicą; wskazują na to materiały dowodowe sprawy, w tym - wywody uzasadnienia postanowienia o umorzeniu śledztwa Prokuratury Wojewódzkiej w W. z dnia 30 września 1992 r. Skoro zatem skarżący Tadeusz K nie był w tej sprawie podmiotem obrotu towarowego z zagranicą, brak jest podstawy prawnej do zabezpieczenia należności celnych na jego majątku.
Omawiane przepisy prawa celnego nie pozwalają także na dokonanie zabezpieczenia należności na rzeczy ruchomej, która nie stanowiła przedmiotu obrotu z zagranicą. Ponad wszelką wątpliwość zaś środek transportu, służący do przewozu towaru celnego, sam tym towarem nie jest. A zatem art. 76 ust. 2 prawa celnego także nie mógł stanowić podstawy prawnej do zabezpieczenia wymierzonej skarżącemu opłaty manipulacyjnej dodatkowej na pozostającym w jego posiadaniu ciągniku siodłowym "Volvo" z naczepą "Pacton". Wydane więc w sprawie decyzje, dotyczące zabezpieczenia należności na wymienionym pojeździe i wskazujące jako podstawę materialnoprawną przepis art. 76 prawa celnego, należy uznać za sprzeczne z prawem. Naruszenie tego przepisu prawa celnego sprawia, że decyzje te nie mogły się ostać. Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając skargę Tadeusza K., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w W. w części dotyczącej zatrzymania ciągnika z naczepą na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa.
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego wydano na podstawie art. 208 Kpa.