Uzasadnienie
Dolnośląskie Przedsiębiorstwo Przemysłu Paszowego w W. wniosło do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Głównego Geodety Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 8 września 1987 r. nr G.on.8224/II/14/87, utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Gminy w W. z dnia 16 lipca 1987 r. nr 7420/I/13/87, odmawiającą stwierdzenia wygaśnięcia zarządu gruntami państwowymi wraz z zabudowaniami, położonymi we wsi K., o łącznej powierzchni 2,79 ha. Zdaniem organów orzekających, odmowa orzeczenia o wygaśnięciu zarządu znajduje uzasadnienie w przepisach art. 42 ust. 1 i art. 41 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99 ze zm./, według których taka decyzja nosi charakter uznaniowy i może być wydana tylko wówczas, gdy terenowy organ administracji państwowej ma możliwość racjonalnego zagospodarowania nieruchomości. Naczelnik Gmin w W. dołożył należytej staranności, aby znaleźć taką możliwość, ale jego poszukiwania były bezskuteczne. Błędny zatem jest pogląd Przedsiębiorstwa, jakoby na organie ciążył obowiązek przejęcia nieruchomości.
Skarżące Przedsiębiorstwo zarzuca zaskarżonej decyzji niewłaściwe zastosowanie prawa, albowiem kwestię wygaśnięcia zarządu gruntu - w razie złożenia stosownego wniosku przez jednostkę zarządzającą - regulują przepisy art. 42 omawianej ustawy oraz par. 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu oddawania w zarząd oraz użytkowanie nieruchomości państwowych, przekazywania tych nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi i dokonywania rozliczeń z tego tytułu /Dz.U. nr 47 poz. 240/, te zaś nie nadają decyzji charakteru uznaniowego. W konkretnej sprawie wniosek o przejęcie nieruchomości, złożony jeszcze w 1985 r,, jest uzasadniony likwidacją działalności gospodarczej, jako społecznie i ekonomicznie nieopłacalnej.
Odpowiadając na skargę, organ II instancji wspiera swoją argumentację powołaniem także przepisu par. 6 ust. 1 powyższego rozporządzenia, według którego organy zobowiązane są przejąć tylko te nieruchomości, które stały się zbędne na cele obronności i bezpieczeństwa Państwa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna, albowiem jej główna teza nie znajduje potwierdzenia w przepisach prawa. Odpowiadając na pytanie, czy wniosek o przejęcie zarządzanej nieruchomości jako zbędnej jest wiążący dla organu administracji państwowej, czy też wydaje on decyzję o wygaśnięciu zarządu jako uznaniową, wypowiedziano w judykaturze /wyrok NSA z dnia 20 stycznia 1987 r. SA/Wr 854/86/ pogląd, iż decyzja taka należy do sfery uznaniowej, i to nawet po stwierdzeniu rzeczywistej zbędności nieruchomości dla zarządzającej nią jednostki.
Punktem wyjścia rozumowania prowadzącego do takiego poglądu jest brzmienie przepisów art. 42 ust. 1 oraz art. 41 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/. Pierwszy z nich nakłada na państwową jednostkę organizacyjną, zarządzającą, obowiązek zgłoszenia terenowemu organowi administracji państwowej wniosku o przejęcie w całości lub w części nieruchomości, która stała się zbędna dla tej jednostki. Jednakże wbrew sugestiom skargi, omawiany przepis nie tylko nie zobowiązuje organu do każdorazowego uwzględnienia wniosku, ale nawet nie określa trybu postępowania z takim wnioskiem. Dlatego konieczne jest sięgnięcie do poprzedzającego artykułu tej ustawy, wyróżniające sytuacje, w których organ działający z urzędu "może orzec o wygaśnięcie prawa użytkowania" /zarządu/ między innymi w razie stwierdzenia, że użytkowana nieruchomość jest w całości lub w części zbędna użytkownikowi /art. 41 ust. 2 pkt 1/.
Brzmienie i następstwo tych przepisów nakazują przyjąć, że art. 41 omawianej ustawy wskazuje przypadki działania z urzędu, a jej art. 42 ust. 1 - działania na wniosek jednostki zarządzającej. W każdej z tych sytuacji o wygaśnięciu prawa użytkowania /zarządu/ orzeka organ administracji państwowej, a prawo nie uzasadnia poglądu o zróżnicowaniu zakresu "luzu decyzyjnego", jakim dysponują owe organy, w zależności od tego, czy orzekają na wniosek, czy z urzędu.
Powołany w piśmie procesowym strony skarżącej przepis par. 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu oddawania w zarząd oraz użytkowanie nieruchomości państwowych, przekazywania tych nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi i dokonywania rozliczeń z tego tytułu /Dz.U. nr 47 poz. 240/ jednoznacznie potwierdza trafność powyższego wywodu, natomiast w niczym nie wspiera tezy rozporządzenia. Skoro bowiem terenowy organ administracji państwowej jest obowiązany przejąć nieruchomość, która stała się zbędna na cele obronności i bezpieczeństwa Państwa, to rozumując a contario nie ciąży na nim taki obowiązek w przypadku rozpatrywania wniosków o przejęcie innych nieruchomości zbędnych zarządzającym jednostkom.
Granice uznania administracyjnego, przysługującego organom rozpatrującym takie wnioski, wyznaczają względy celowościowe, a mianowicie możliwość racjonalnego wykorzystania nieruchomości w przypadku ich przejęcia od jednostki zarządzającej. Ocena takich możliwości należy do wyłącznych kompetencji organów administracji państwowej i już chociażby z tych przyczyn nie może być poddawana skutecznej kontroli w toku sądowej kontroli legalności decyzji dotyczących orzeczenia o wygaśnięciu zarządu.
W świetle tego, co dotąd powiedziano, należy przyjąć, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, odmawiające uwzględnienia wniosku o przejęcie jako zbędnej nieruchomości zabudowanej we wsi K., nie naruszają prawa, a tylko w tym zakresie podlegały kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który z braku uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi musiał ją oddalić w myśl art. 207 par. 5 Kpa.