Uzasadnienie
Rozpatrując spór o wysokość czynszu za mieszkanie zakładowe, zajmowane przez Stanisława D. w budynku zarządzanym przez O-kie Fabryki Mebli, Naczelnik Gminy w O. decyzją z dnia 7 maja 1990 r. nr GM.8130/1/90 orzekł o zastosowaniu stawek podwyższonych o 300 procent, ponieważ stosunek pracy najemcy został przez niego wypowiedziany, a zatem utracił on tytuł prawny do zajmowania lokalu
Wojewoda J-ki jednak uchylił w postępowaniu odwoławczym powyższe rozstrzygnięcie decyzja z dnia 4 lipca 1990 r. nr WSO-L-8130/15/90 i ustalił wysokość czynszu z zastosowaniem stawki jednokrotnej. Zdaniem organu odwoławczego, z mocy art. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. o zmianie ustawy zmieniającej ustawę - Prawo lokalowe /Dz.U. nr 20 poz. 108/ najemcy przysługuje uprawnienie do lokalu zamiennego. Jeżeli tak, to nie powinien opłacać podwyższonego czynszu.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody O-kie Fabryki Mebli podnoszą, że uprawnienie Stanisława D. do lokalu zamiennego powstało dopiero od 10 kwietnia 1989 r. w wyniku znowelizowania art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 16 lipca 1987 r. o zmianie ustawy - Prawo lokalowe /Dz.U. nr 21 poz. 124/. Zaskarżona decyzja z naruszeniem prawa obniża czynsz do stawki bazowej także za okres wcześniejszy.
Odpowiadając na skargę, Wojewoda J-ki powołuje się na interpretację wyżej wskazanego art. 4 ust. 5, dokonaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 1989 r. SA/Wr 1286/88, i utrzymuje, że przepis ten obowiązuje od dnia 1 stycznia 1988 r.
W piśmie procesowym z dnia 19 listopada 1990 r. strona skarżąca modyfikuje swoje stanowisko, wskazując, że Stanisław D. nie spełnia wymagań określonych w znowelizowanym art. 4 ust. 5, ponieważ otrzymał przydział mieszkania w dniu 1 lutego 1973 r. od dyrektora zakładu, nie uzyskał więc prawa do lokalu zamiennego.
Naczelny Sąd Administracyjny, po rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy, doszedł do następujących ustaleń i wniosków:
Zakres uprawnień najemcy mieszkania zakładowego do otrzymania lokalu zamiennego ma rozstrzygające znaczenie w ustalaniu wysokości czynszu najmu. Zgodnie bowiem z przepisem 8 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1987 r. w sprawie czynszów najmu za lokale mieszkalne i użytkowe /Dz.U. nr 40 poz. 230/ najemcy mieszkań zakładowych, z którymi stosunek pracy został rozwiązany, a którym nie przysługuje prawo do lokalu zamiennego, opłacają czynsz najmu według stawki ustalonej dla danego lokalu, podwyższonej jednak o 300 procent. Z obowiązku opłacania podwyższonych czynszów wyłączone są ponadto osoby, które w chwili objęcia lokalu w najem nie były zatrudnione w zakładzie pracy dysponującym tym lokalem, oraz ich następcy prawni /par. 8 ust. 7 tego rozporządzenia/.
Wskutek nowelizacji prawa lokalowego, dokonanej cytowaną ustawą z dnia 16 lipca 1987 r. /Dz.U. nr 21 poz. 124/, z dniem 1 stycznia 1988 r. mieszkaniami zakładowymi stały się lokale mające poprzednio status mieszkań funkcyjnych oraz te lokale, które - znajdując się w domach zakładowych - zostały wcześniej przydzielone przez terenowe organy administracji państwowej na podstawie art. 56 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1983 nr 11 poz. 55/.
Kolejną nowelizację przeprowadzono ustawą z dnia 7 kwietnia 1989 r. o zmianie ustawy zmieniającej ustawę - Prawo lokalowe /Dz.U. nr 20 poz. 108/. Istota tej nowelizacji było nadanie nowego brzmienia przepisom art. 4 cytowanej ustawy z dnia 16 lipca 1987 r., pełniącym funkcję przepisów przejściowych w związku z wprowadzeniem instytucji mieszkań zakładowych. Ogólnie rzecz ujmując, kategoria "mieszkań zakładowych" została określona nieco węziej, niż wynikało to ze stanu wprowadzonego z dniem 1 stycznia 1988 r.
Doniosłe znaczenie ma przede wszystkim zmiana przepisu traktującego o uprawnieniach najemców mieszkań przydzielonych uprzednio przez terenowe orany administracji państwowej /w trybie art. 56 prawa lokalowego/ do otrzymania lokalu zamiennego. O ile art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 16 lipca 1987 r. przyznał to uprawnienie osobom, które w chwili uzyskania przydziału nie były zatrudnione w zakładzie pracy dysponującym mieszkaniem, o tyle na mocy art. 4 ust. 5 w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 kwietnia 1989 r. lokal zamienny przysługuje także osobom, które nie były pracownikami w dniu 1 stycznia 1988 r.
Według zapatrywania wypowiedzianego w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 czerwca 1989 r. SA/Wr 1286/88 i podzielonego w licznych późniejszych wyrokach, przepis art. 4 ust. 5 w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 7 kwietnia 1989 r. działa od dnia 1 stycznia 1988 r. Również Sąd Najwyższy zajął takie stanowisko, przyjmując, że treść omawianego przepisu "zastępuje dotychczasową treść art. 4 ustawy z dnia 16 lipca 1987 r. z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 1988 r." /wyrok z dnia 27 lipca 1989 r. II ARN 21/89/.
Stosownie zatem do nowego brzmienia przepisu przejściowego, obowiązującego -jak to wywiedziono - od dnia 1 stycznia 1988 r., uprawnienie do lokalu zamiennego przysługuje najemcom mieszkań wybudowanych lub uzyskanych ze środków zakładów pracy, a przydzielonych przez terenowe organy administracji państwowej po dniu 1 sierpnia 1974 r., jeżeli w dniu 1 stycznia 1988 r. nie byli oni pracownikami zakładu pracy dysponującego mieszkaniem /art. 4 ust. 5 w związku z art. 4 ust. 3/.
Stan faktyczny niniejszej sprawy nie odpowiada dyspozycji powyższej normy prawnej, albowiem - jak zauważyła strona skarżąca w piśmie procesowym - Stanisław D. otrzymał zajmowane mieszkanie przed dniem 1 sierpnia 1974 r., a więc nie w trybie wspomnianego art. 56 prawa lokalowego /według tekstu jednolitego z 1983 r./, czyli decyzją organu administracji państwowej na podstawie wskazania zakładu pracy.
Błędne powołanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie oznacza wszakże wadliwości decyzji, która uzasadniałaby jej uchylenie w następstwie kontroli sądowej. Jak bowiem wynika z materiałów zebranych w aktach sprawy, Stanisław D. otrzymał zajmowany obecnie lokal w dniu 1 lutego 1973 r., będąc pracownikiem Fabryki, a więc jako mieszkanie służbowe, przewidziane w obowiązującej wówczas ustawie z dnia 30 stycznia 1959 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1962 nr 47 poz. 227/. Według Świadectwa pracy zatrudnienie najemcy ustało z dniem 31 lipca 1974 r. A zatem w dniu wejścia w życie /1 sierpnia 1974 r./ przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. nr 14 poz. 84/ mieszkanie służbowe zajmowane przez Stanisława D. nie stało się mieszkaniem funkcyjnym, ponieważ nie zachodził już podmiotowy warunek określony w jej art. 47 w związku z art. 63 ust. 1. Mieszkania zaś, które nie stały się mieszkaniami funkcyjnymi, utraciły swój dotychczasowy charakter na mocy art. 63 ust. 3 tej ustawy. Jeżeli zatem w dniu wejścia w życie omawianej nowelizacji prawa lokalowego /1 stycznia 1988 r./ mieszkanie zajmowane przez Stanisława D. nie było mieszkaniem funkcyjnym ani też lokalem, o którym mowa w art. 4 ust. 3 omawianej ustawy z dnia 16 lipca 1987 r. w brzmieniu nadanym cytowaną ustawą z dnia 7 kwietnia 1989 r./, to nie stało się mieszkaniem zakładowym w rozumieniu jej przepisów, chociaż pozostaje nadal w zarządzie i dyspozycji zakładu pracy. Do najemcy takiego lokalu zatem nie mają zastosowania przepisy art. 15 ust. 4 prawa lokalowego oraz cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1987 r., wprowadzające podwyższone stawki czynszu.
(...) W świetle powyższych rozważań zaskarżona decyzja, pomimo błędnego uzasadnienia prawnego w ostatecznym rezultacie odpowiada prawu, a to nakazuje oddalić skargę na podstawie art. 207 par. 5 Kpa.