Wyrok NSA oz. we Wrocławiu z 13 września 1996 r., SA/Wr 1101/95

Teza

Nakaz usunięcia uchybień w zakresie przestrzegania przepisów przeciwpożarowych może być kierowany do właściciela i do użytkownika, stosownie do ich obowiązków dotyczących dbałości o stan budynku.

Sentencja

1. oddala skargi.

Uzasadnienie

W dniu 1 lutego 1995 r. przeprowadzone zostały w Domu Spokojnej Starości Złota Jesień w J. czynności kontrolno-rozpoznawcze w zakresie ochrony przeciwpożarowej. W ich rezultacie stwierdzono brak: instrukcji bezpieczeństwa pożarowego dla obiektu, brak oznakowania zgodnie z normą polską PN 92/IV-01256 dróg, wyjść i kierunków ewakuacji, miejsc usytuowania urządzeń przeciwpożarowych, brak wyposażenia obiektu w gaśnice, blokadę drzwi ewakuacyjnych, brak dokumentacji stwierdzającej, że eksploatowana instalacja elektryczna i osprzęt do tej instalacji jest sprawny technicznie, niezgodność wewnętrznej sieci hydrantowej z wymaganiami Polskiej Normy PN-72/B-02865 i brak dokumentu stwierdzającego sprawność urządzenia piorunochronnego.

W trakcie tych czynności ustalono również, że właścicielem kontrolowanego budynku jest Gmina J. reprezentowana przez Zarząd Miasta, zaś Towarzystwo Złota Jesień eksploatuje budynek na podstawie zawartej umowy użytkowania z dnia 31 stycznia 1992 r.

Dwiema decyzjami z dnia 11 lutego 1995 r. Komendant Rejonowy Państwowej Straży Pożarnej w J. w oparciu o przepisy art. 26 ust. 1 pkt 1 art. 27 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej nakazał: w decyzji nr RZ-0940/45/2/95, aby Dom Spokojnej Starości Złota Jesień opracował i włączył do stanu posiadania instrukcję bezpieczeństwa pożarowego dla obiektu, oznakował zgodnie z Polską Normą PN/N-01256 drogi, wyjścia i kierunki ewakuacji, miejsce usytuowania urządzeń przeciwpożarowych, wyposażył obiekt w gaśnice, jak też spowodował, aby wszystkie drzwi ewakuacyjne były odblokowane i zamknięte, natomiast w decyzji nr RZ/0940/45/3/95 zobowiązał Prezydenta Miasta J. do uzyskania dokumentu stwierdzającego, że eksploatowana instalacja elektryczna i osprzęt do tej instalacji jest sprawny technicznie oraz do usunięcia wszelkiego rodzaju nieprawidłowości tam występujących /par. 23 ust. 1, ust. 4 i 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 3 listopada 1992 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów - /Dz.U. nr 92 poz. 460/ - termin wykonania określono jako natychmiastowy po otrzymaniu decyzji oraz zobowiązał go do doprowadzenia wewnętrznej sieci hydrantowej do stanu zgodnego z wymaganiami określonymi w Polskiej Normie PN-72/B-02865 /par. 7 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 22 stycznia 1993 r. w sprawie szczegółowych zasad przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego, ratownictwa technicznego, chemicznego i ekologicznego oraz warunków, którym powinny odpowiadać drogi przeciwpożarowe - Dz.U. nr 8 poz. 42/ - termin wykonania określono do dnia 30 marca 1995 r., Prezydent Miasta został również zobowiązany do posiadania dokumentu stwierdzającego, że istniejące urządzenia piorunochronne są sprawne technicznie i ochronią obiekt od wyładowań atmosferycznych /par. 23 ust. 1 i 4 cytowanego rozporządzenia z dnia 3 listopada 1992 r./. Decyzję kierowaną do Prezydenta Miasta uzasadniono tym, że właściciel obiektu zobowiązany jest do zapewnienia właściwego stanu technicznego eksploatowanych instalacji i urządzeń. Właściciel wyposaża też budynki w urządzenia, służące szybszemu zgaszeniu pożaru, zaś obowiązek ten określają przepisy art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej /Dz.U. nr 81 poz. 351/.

Zarząd Miasta J. w odwołaniu od decyzji Komendanta Rejonowego Państwowej Straży Pożarnej w J. z dnia 11 lutego 1995 r. wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Stwierdził, że pomiędzy Zarządem Miasta J. a Towarzystwem Złota Jesień w J. zawarto umowę użytkowania, przedmiotem której jest nieruchomość przy ul. Leśnej, gdzie mieści się Dom Złota Jesień. Umowa ta została zawarta na czas określony, tj. od 1 lutego 1992 r. do 31 stycznia 1995 r. a następnie przedłużona do 30 czerwca 1995 r.

W myśl zawartej umowy użytkownik zobowiązany jest wykonywać swoje prawo zgodnie z wymogami prawidłowej gospodarki, jak też zobowiązany jest do utrzymania budynku w dobrym stanie technicznym, a w szczególności do wykonania na własny koszt remontów obiektu i do administrowania całym obiektem. Umowa użytkowania nakłada obowiązki wynikające z decyzji adresowanej do odwołującego się na użytkownika nieruchomości, tj. Towarzystwo Złota Jesień w J. Decyzją z dnia 3 kwietnia 1995 r. Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej w J. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano, iż budynek przy ul. Leśnej w J. jest mieniem komunalnym użytkowanym na podstawie umowy przez Towarzystwo Złota Jesień zaś wzajemne zobowiązania między właścicielem a najemcą nie są przedmiotem zainteresowania Państwowej Straży Pożarnej. W interesie właściciela jest takie zawarcie umowy najmu, aby zapewnić użytkowanie nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem nie powodującym pogorszenia jego stanu technicznego. (...) Od lipca 1992 r. Gmina J. miała rozeznanie dotyczące stanu technicznego eksploatowanej instalacji elektrycznej, lecz nie podjęto działań, aby wyeliminować nieprawidłowości, powodujące zagrożenie pożarowe. Czynności podjęte przez organ I instancji wobec Towarzystwa Złota Jesień doprowadziły do wykonania przez niego obowiązków dotyczących bezpieczeństwa pożarowego. Pozostałe działania mające na celu poprawę ochrony przeciwpożarowej obiektu należą do właściciela i wymagają odpowiednich jego wystąpień w celu uzyskania zezwoleń i uzgodnień projektowych. Z uwagi na to, że budynek jest mieniem komunalnym, zgodnie z par. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1992 r. w sprawie zasad nadzoru nad ochroną przeciwpożarową w gospodarce narodowej /Dz.U. nr 47 poz. 216/ Gmina J., sprawuje nadzór nad ochroną przeciwpożarową tego obiektu.

Skargę na powyższe decyzje do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Zarząd Miasta J. wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W motywach pisemnych skargi zarzucono między innymi, iż zarówno organ I i II instancji znały treść umów użytkowania, a mimo to obowiązkiem usunięcia usterek obciążyli Miasto J. Nakazane przedsięwzięcia dotyczą napraw i nakładów związanych ze zwykłym korzystaniem z rzeczy. W tej sytuacji również i na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego wykonanie takich czynności obciąża użytkownika. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej obciąża obowiązkami z tego zakresu właściciela, zarządcę lub użytkownika. Na tej podstawie nie można wysunąć wniosku, że decyzje Straży Pożarnej powinny być adresowane do właściciela, niezależnie od tego czy włada on rzeczą.

Strona przeciwna odpowiadając na skargę wniosła o jej oddalenie.

Prokurator Prokuratury Apelacyjnej we W., który zgłosił udział w sprawie, wniósł o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej /Dz.U. nr 81 poz. 351/ - ochrona ta polega na realizacji przedsięwzięć mających na celu ochronę życia, zdrowia i mienia przed pożarem, klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem poprzez zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia.

Właściciel, zarządca lub użytkownik budynku, obiektu lub terenu ponoszą odpowiedzialność za naruszenie przepisów przeciwpożarowych w trybie i na zasadach określonych w innych przepisach /art. 3 ust 2 cytowanej wyżej ustawy/.

Właściciel, zarządca lub użytkownik budynku, obiektu lub terenu zapewniając jego ochronę przeciwpożarową, obowiązany jest w szczególności przestrzegać przeciwpożarowych wymagań budowlanych, instalacyjnych i technologicznych, wyposażać budynek, obiekt lub teren w osprzęt pożarniczy i ratunkowy oraz środki gaśnicze /art. 4 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej/.

Natomiast zgodnie z dyspozycją art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej, Komendant Rejonowy Państwowej Straży Pożarnej w razie stwierdzenia naruszenia przepisów przeciwpożarowych uprawniony jest do nakazania w drodze decyzji właścicielom, zarządcom, użytkownikom bądź kierującym kontrolowaną jednostką organizacyjną usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie. (...)

Komendant Rejonowy Państwowej Straży Pożarnej w J. przeprowadzając czynności kontrolno - rozpoznawcze w Domu Spokojnej Starości Złota Jesień w J. ujawnił szereg nieprawidłowości pożarowych. Właścicielem budynku jest Gmina J., zaś Towarzystwo Złota Jesień eksploatuje go na podstawie zawartej dnia 31 stycznia 1992 r. i przedłużonej dnia 30 stycznia 1995 r. na okres do 30 czerwca 1995 r. - umowy użytkowania. Efektem dokonanych czynności było wydanie dwóch decyzji adresowanych do właściciela obiektu oraz jego użytkownika.

Decyzja skierowana do Towarzystwa Złota Jesień zawierała obowiązek opracowania niezbędnych instrukcji, które określałyby zasady ewakuacji, stopień zagrożenia na wypadek powstania pożaru, obowiązek wyposażenia obiektu w odpowiednią liczbę gaśnic oraz zapewnienia właściwych warunków do ewakuacji ludzi w przypadku zagrożenia.

Natomiast decyzja doręczona stronie skarżącej określiła obowiązek posiadania dokumentacji stwierdzającej, że eksploatowana instalacja elektryczna, osprzęt do tej instalacji jest sprawny technicznie oraz obowiązek usunięcia nieprawidłowości występujących w tej instalacji: doprowadzenia wewnętrznej sieci hydrantowej do stanu zgodnie z wymogami Polskiej Normy oraz opracowania dokumentacji stwierdzającej, iż urządzenia piorunochronne są sprawne.

Doręczenie decyzji Towarzystwu Złota Jesień podyktowane było tym, iż nałożone obowiązki wynikały z zakresu prowadzonej przez Towarzystwo działalności w obiekcie. Obowiązki decyzji adresowanej do strony skarżącej dyktowane były koniecznością podjęcia odpowiednich działań przez właściciela w celu uzyskania zezwoleń i uzgodnień projektowych.

W ocenie sądu administracyjnego charakter ujawnionych nieprawidłowości pożarowych i wiążących się z nimi obowiązków do wykonania, pozwalał na wydanie decyzji w trybie art. 26 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej skierowanej do Zarządu Miasta J. Okoliczność przebywania w spornym obiekcie ludzi starszych o ograniczonej zdolności poruszania się nakazuje, stosownie do par. 2 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 3 listopada 1992 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów /Dz.U. nr 92 poz. 460/ - zaliczyć go do kategorii zagrożenia ZE II. Powyższe powoduje, iż obiekty tej kategorii podlegają szczególnym wymaganiom techniczno-budowlanym i przeciwpożarowym, co tylko dodatkowo wskazuje na potrzebę szybkiego i skutecznego wyeliminowania ujawnionych w budynku zagrożeń.

Zarzuty skargi zmierzają do wykazania, iż zawarta pomiędzy Towarzystwem Złota Jesień a Gminą J. umowa użytkowania eliminuje Gminę z realizacji nałożonych na nią obowiązków, czyniąc wyłącznym adresatem tych obowiązków Towarzystwo Złota Jesień.

Wskazywana umowa zwana "umową użytkowania" zawarta została w dniu 31 stycznia 1992 r. pomiędzy Zarządem Miasta J. a Towarzystwem Złota Jesień na okres do 31 stycznia 1995 r. i w par. 3 tej umowy zapisano, że użytkownik zobowiązany jest zamiast uiszczania czynszu do utrzymania budynku w dobrym stanie technicznym, w szczególności wykonywania na własny koszt remontu budynku, którego zakres zostanie określony w protokole przekazania budynku. Zakres remontu spornego obiektu nie został jednak określony bowiem do dnia zawarcia następnej umowy użytkowania pomiędzy tymi samymi stronami dnia 30 stycznia 1995 r. na czas oznaczony do 30 czerwca 1995 r. nie sporządzono protokołu przekazania budynku.

Skoro strona skarżąca nie wykonała wymienionego wyżej obowiązku umownego, to użytkownik obowiązany był jedynie do dokonywania napraw i innych nakładów określonych w par. 4 umowy /opłaty/ związanych ze zwykłym korzystaniem z rzeczy.

Jednoznacznie stwierdzić należy, iż obowiązek wymiany instalacji elektrycznej, wymiany sieci hydrantowej, a nadto obowiązek atestacji urządzeń odgromowych wykracza poza zakres zwykłego korzystania z rzeczy. (...)

W rozpatrywanej sprawie organy orzekające oceniły prace niezbędne do wykonania, jako wykraczające poza zakres zwykłego korzystania z rzeczy i zaadresowały prawidłowo decyzję do właściciela obiektu, precyzując zakres tego obowiązku.

W tych warunkach zarzuty skargi należy uznać za nieuzasadnione.