Wyrok NSA oz. we Wrocławiu z 17 marca 1992 r., SA/Wr 116/92

Teza

Kara pieniężna za usunięcie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia /par. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1987 r. w sprawie wysokości, zasad i trybu nakładania kar pieniężnych za nieprzestrzeganie wymagań ochrony środowiska - Dz.U. 1991 nr 89 poz. 404/ winna być nałożona na tę jednostkę, która jest bezpośrednim sprawcą tego usunięcia.

Uzasadnienie

Przedsiębiorstwo Zaopatrzenia Rolnictwa w Wodę "W." w O. zaskarżyło do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzję Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym województwo O. z dnia 18 października 1991 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. w sprawie wymierzenia kary pieniężnej w kwocie 40.500.000 zł za usunięcie bez zezwolenia drzewa z gatunku jarząb pospolity. Według ustaleń organu, usunięcie drzewa nastąpiło w trakcie prac ziemnych wykonywanych w rejonie ul. Z. Zgodnie z art. 43 ust. 2 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i ukształtowaniu środowiska usunięcie drzewa wymagało stosownego zezwolenia, a brak takiego zezwolenia skutkuje obligatoryjnym naliczeniem kary. Umowa zlecająca wykonanie prac ziemnych nie obejmowała zlecenia usunięcia drzewa. Wykonawca, stwierdzając w dokumentacji brak zezwolenia na wycięcie drzewa, powinien był je uzyskać. Dlatego skutki bezprawnego wycięcia drzewa obciążają dokonującego wycinki.

Strona skarżąca przyznaje fakt wycięcia drzewa, ale uzasadnia to jego położeniem na trasie wykopu. Roboty były wykonywane zgodnie z dokumentacją przekazaną przez generalnego wykonawcę, tj. Zakład Generalnego Wykonawstwa "Elektrowni O". - "Energomontaż". Dlatego stając przed koniecznością wycięcia drzewa na trasie projektowanego wykopu uznano, że dysponuje on stosownym zezwoleniem. W tej sytuacji kara powinna być nałożona właśnie na generalnego wykonawcę.

Odpowiadając na skargę, organ orzekający wnosi o jej oddalenie podkreślając, że okoliczności w niej przytoczone nie zwalniają wykonawcy od odpowiedzialności za bezprawne wycięcie drzewa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W myśl art. 196 Kpa sąd administracyjny nie zastępuje organów orzekających w merytorycznej działalności, a przedmiotem jego kontroli jest jedynie legalność decyzji i niektórych postanowień podejmowanych w toku postępowania administracyjnego.

Z tego zaś punktu widzenia skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 48 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /Dz.U. nr 3 poz. 6 ze zm./ dopuszczalność usunięcia drzew i krzewów z terenu nieruchomości uzależniona jest od uzyskania zezwolenia organu administracji publicznej. Zezwolenie takie nie jest wymagane jedynie w sytuacjach ściśle oznaczonych w art. 48 ust. 4, a mianowicie odnośnie do drzew i krzewów w lasach i na gruntach leśnych, zadrzewień, drzew i krzewów w obrębie zabudowy zagrodowej i jednorodzinnej oraz terenów zieleni miejskiej i parków miejskich w związku z zabiegami pielęgnacyjnym. Żadna z wymienionych w tym przepisie okoliczności nie zachodzi w niniejszej sprawie - a to oznacza obowiązek uzyskania zezwolenia na wycięcie drzewa znajdującego się na trasie wykonywanego wykopu ziemnego.

Równocześnie ustawodawca ustanowił obowiązek pobierania opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i za wprowadzenie w nim zmian, m.in. za usunięcie drzew /art. 86 ustawy/, a także wymierzenie kar pieniężnych, np. w razie usuwania drzew i krzewów bez wymaganej zgody /art. 110/. Wykonując tę ostatnią delegację ustawową Rada Ministrów w par. 5 rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1987 r. w sprawie wysokości, zasad i trybu nakładania kar pieniężnych za nieprzestrzeganie wymagań ochrony środowiska /t.j. Dz.U. 1991 nr 89 poz. 404/ postanowiła o wymierzeniu jednostkom organizacyjnym kar pieniężnych za usuwanie drzew i krzewów bez wymaganej zgody organu gminy. Ustalona i wymierzona skarżącemu przedsiębiorstwu kara znajduje podstawę w tym właśnie przepisie wykonawczym do ustawy.

Co się tyczy kwestii obciążenia skutkami wycięcia drzew bez zezwolenia, bezpośrednio wykonawcy robót zamiast inwestora lub generalnego wykonawcy, to w orzecznictwie NSA wypowiedziano pogląd, według którego inwestor, projektant i wykonawca robót - każdy w zakresie swoich zadań - zobowiązani są uwzględniać wymagania ochrony środowiska, przestrzegając obowiązujących w tej dziedzinie przepisów. Będąc gospodarzem terenu budowy wykonawca robót, stwierdzając brak koniecznego zezwolenia na wycięcie drzew, powinien uzyskać to zezwolenie albo bezpośrednio we własnym zakresie, albo za pośrednictwem inwestora /lub generalnego wykonawcy/. Niedopełnienie tego obowiązku uzasadnia wymierzenie kary pieniężnej właśnie wykonawcy /wyrok z dnia 9 kwietnia 1986 r. III SA 1313/85 - ONSA 1986 Nr 1 poz. 21/. Ujmując rzecz ogólnie, kara pieniężna powinna być nałożona w zasadzie na tę jednostkę, która bezpośrednio dopuszcza się usunięcia drzew bez wymaganego zezwolenia /sprawca/. Przyczynienie się innej jednostki organizacyjnej do powstania takiej sytuacji może być podstawą ewentualnych roszczeń odszkodowawczych za szkody wynikłe z konieczności uiszczenia kar pieniężnych.

Jeżeli zatem nie zostało naruszone prawo zaskarżonymi decyzjami w sprawie pobrania kary pieniężnej za wycięcie drzewa bez zezwolenia, to skarga sądowa na te decyzje, jako nieuzasadniona, podlegała oddaleniu po myśli art. 207 par. 5 Kpa.