Wyrok NSA oz. we Wrocławiu z 21 listopada 1991 r., SA/Wr 1186/91

Sprawa

w sprawie zaniechania poboru podatku rolnego od rolników indywidualnych.

Teza

Uchwała rady gminy, która rozstrzyga o zaniechaniu poboru podatku rolnego od rolników indywidualnych w sposób ogólny i powszechny, narusza art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./ i par. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1989 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1990 nr l poz. 4/.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę Rady Gminy M. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody L-kiego z dnia 27 września 1991 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały Rady Gminy

Uzasadnienie

Uchwałą nr XVII/83/91 z dnia 12 września 1991 r. w sprawie zaniechania poboru podatku rolnego w stosunku do rolników indywidualnych Rady Gminy M. na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./ orzekła w par. 1, że "zwalnia Urząd Gminy M. od ściągania III i IV raty podatku rolnego od rolników indywidualnych", a w par. 2 powierzyła wykonanie uchwały Zarządowi Gminy M. Rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 27 września 1991 r. nr Or.II-0914/35/91 Wojewoda L-ki na zasadzie art. 86 i art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 16 poz. 95 ze zm./ stwierdził nieważność powyższej uchwały. Zdaniem Wojewody L-kiego, uchwała Rady Gminy M. narusza art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych i par. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1989 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1990 nr 1 poz. 4/, które przewidują zaniechanie poboru podatku rolnego w drodze indywidualnych decyzji w wypadkach, gdy pobranie podatku mogłoby zagrozić zdolności gospodarczej lub egzystencji podatnika; kompetencja w zakresie wydawania takich decyzji przypisana została wójtowi lub burmistrzowi w art. 39 ust. 1 ustawy o samorządzie terytorialnym. Rada Gminy M. zatem nie była uprawniona do podjęcia uchwały w tym przedmiocie.

Rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody L-kiego zaskarżył przewodniczący Rady na mocy uchwały nr XVIII/88/91 Rady Gminy M. z dnia 4 października 1991 r. wyjaśniając, że podjęcie uchwały w sprawie zaniechania poboru podatku rolnego od rolników indywidualnych było podyktowane szczególnie ciężką sytuacją gospodarczą rolników w gminie, nieopłacalnością produkcji rolnej, niewielkim udziałem wpływów z podatku rolnego w dochodach budżetowych /około 13 procent/ oraz zamiarem zapobieżenia pogarszaniu się sytuacji ekonomicznej i społecznej rolników gminy, a zwłaszcza upadłościom gospodarstw rolnych. Przepisy uzasadniające wydanie przez Wojewodę L-kiego zaskarżonego rozstrzygnięcia nie są słuszne w wymiarze merytorycznym, gospodarczym i społecznym, a ponadto nie pozostają w żadnym związku z realiami obecnej sytuacji gospodarczo-społecznej.

Wojewoda L-ki w odpowiedzi na skargę zarzucił, że powołane w rozstrzygnięciu nadzorczym przepisy dopuszczają możliwość zaniechania poboru podatku rolnego w sytuacjach, gdy pobranie podatku mogłoby zagrozić zdolności gospodarczej lub egzystencji podatnika, jednakże kompetencje te nie należą do rad gmin i mogą być realizowane w trybie wydawania decyzji indywidualnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 44 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej gmina ma osobowość prawną i wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym, na zasadach określonych przez ustawy. Oznacza to, że gmina i jej organy rozstrzygają samodzielnie sprawy swoich lokalnych społeczności, lecz w działalności tej obowiązane są przestrzegać prawa. Organy gminy zatem powinny rozwiązywać swoje problemy społeczno-gospodarcze za pomocą prawa, a nie przez negację obowiązujących ustaw. Zgodnie z powyższą zasadą określone zostały kompetencje rad gmin w zakresie podatków i opłat.

Według art. 18 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 16 poz. 95 ze zm./ do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach podatków i opłat w granicach określonych w odrębnych ustawach. W uchwale nr XVII/83/91 z dnia 12 września 1991 r. Rada Gminy naruszyła powyższy przepis kompetencyjny w sposób oczywisty.

Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym /Dz.U. nr 52 poz. 268 ze zm./ w związku z art. 1 pkt 26 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 34 poz. 198/ upoważnia rady gminy wyłącznie do zaliczania w szczególnych, gospodarczo uzasadnionych wypadkach niektórych wsi do innego okręgu podatkowego niż określony dla danej gminy na podstawie upoważnień zawartych w ustawie /art. 5 ust. 3/. Natomiast zasady i warunki stosowania zwolnień od obowiązku podatkowego rolników, gdy pobranie podatku miałoby zagrozić zdolności gospodarczej lub egzystencji podatnika, określone zostały w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./ i par. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1989 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1990 nr 1 poz. 4/, na co zwrócił uwagę Wojewoda L-ki w swoim rozstrzygnięciu nadzorczym i w odpowiedzi na skargę.

Według tych przepisów przesłanką materialnoprawną zaniechania w całości lub w części ustalenia zobowiązania podatkowego i poboru podatku jest zagrożenie zdolności gospodarczej lub egzystencji podatnika, a zaniechanie to następuje w formie decyzji administracyjnej wydawanej przez organ gminy bądź właściwy organ administracji podatkowej.

Uchwała Rady Gminy M. rozstrzyga o zaniechaniu poboru podatku rolnego od rolników indywidualnych w sposób ogólny i powszechny, co wynika z tytułu uchwały, a także z jej par. 1, w którym zwolniono Urząd Gminy od ściągania III i IV raty podatku bez ustanawiania warunku, aby w sprawach tych miały być wydawane decyzje uwzględniające indywidualne warunki gospodarcze poszczególnych rolników.

Uchwałą nr XVII/83/91 z dnia 12 września 1991 r. zatem Rada Gminy M. naruszyła zakres swoich kompetencji, a także powołane wyżej przepisy dotyczące zaniechania ustalenia i pobierania należności podatkowych, wobec czego skargę należało oddalić na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa.