Uzasadnienie
Dyrektor Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu decyzją z dnia 13 października 1987 r. nr SA-V-6214/98/87 utrzymał w mocy decyzję Kierownika Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Dzielnicowego w W. z dnia 28 sierpnia 1987 r. nr SA-E-6213/386/87 w przedmiocie wymeldowania Adama J. z pobytu stałego w lokalu nr 2 przy ul. K.G. nr 91 w W. Organy administracji I i II instancji stwierdziły, że zachodzi sytuacja przewidziana w końcowej części art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174/. Adam J. mianowicie opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez 6 miesięcy, a nowego miejsca jego pobytu nie można ustalić.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Adam J. nie kwestionuje faktu, że od 1985 r. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. K.G. z powodu szykan ze strony byłej żony. Orzekając o rozwodzie, sąd przyznał mu jeden pokój do używania, lecz mimo sięgania po środki prawne Adam J. nie potrafił dotąd wymusić wykonania tego wyroku. Wszystkie instytucje, od których oczekiwał pomocy, okazały się bezsilne. Nieprawdą jest również to, że nie można ustalić miejsca jego nowego pobytu, gdyż zawsze wskazuje jako adres dla doręczeń mieszkanie swej córki. Faktycznie nocuje u córek bądź u siostry. Sam nie ma gdzie mieszkać, podczas gdy była żona zajmuje 3 pokoje, z których część podnajmuje.
Odpowiadając na skargę, organ II instancji powtórzył swoje stanowisko, że uprawnienia Adama J. do wskazanego wyżej lokalu, a także jego zabiegi o przywrócenie możliwości zamieszkania w tym lokalu, są bez znaczenia dla sprawy. Wskazany przez niego adres dla doręczeń jest tylko adresem korespondencyjnym, albowiem Adam J. przyznaje, że od 2 lat przebywa w różnych miejscach u rodziny. Z tego względu organ wnosił o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174/, wykonanie obowiązku meldunkowego polega na zameldowaniu lub wymeldowaniu się stosownie do zmian miejsca pobytu stałego lub czasowego. Dokonanie czynności meldunkowej bez oświadczenia woli /zgłoszenia/ osoby, na której ciąży ten obowiązek, może nastąpić tylko w sytuacjach określonych ustawą. Taką możliwość wymeldowania na wniosek osoby trzeciej, mającej w tym interes prawny /strony/, albo z urzędu przewiduje jedynie przepis art. 15 ust. 2 tej ustawy.
Ze względu na związek występujący pomiędzy obowiązkiem meldunkowym a swobodą wyboru miejsca zamieszkania, każde działanie władczo wkraczające w realizację tego obowiązku dotyka zarazem sfery wolności obywatelskich, jak i praw jednostki. Nakłada to na organy stosujące omawiany przepis powinność ścisłej jego interpretacji i wykorzystywania tylko w sytuacjach dokładnie odpowiadających hipotezie tego przepisu, którego rozszerzająca wykładnia byłaby nadużyciem rozwiązania prawnego o charakterze wyjątkowym, stanowiącego odstępstwo od ogólnej zasady działania organów prowadzących ewidencję ludności tylko na wniosek osób wykonujących własny obowiązek meldunkowy.
Tak wyłożony przepis ustawy zobowiązuje organy administracji do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania w dwojakiego rodzaju sytuacjach. Taki skutek powinien nastąpić, gdy osoba, której postępowanie dotyczy, utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu /art. 15 w związku z art. 9 ust. 2/ i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu. Decyzję o wymeldowaniu należy wydać także względem osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić.
Wbrew stanowisku organów orzekających, stan faktyczny niniejszej sprawy nie odpowiada żadnej ze wskazanych sytuacji. Poza sporem jest mianowicie to, że nie występuje pierwsza z nich, skoro skarżący niewątpliwie dysponuje uprawnieniem do lokalu, a także podejmuje kroki zmierzające do zrealizowania tego uprawnienia. Nie sposób także zgodzić się z oceną, iż skarżący opuścił bez wymeldowania dotychczasowe miejsce pobytu i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jego pobytu nie można ustalić.
Organy nie kwestionują przecież faktu sięgania przez skarżącego po środki prawne w celu powrotu do lokalu przy ul. K.G. Z jego powództwa doszło również do wydania postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 2 października 1986 r. o podziale tego lokalu do korzystania pomiędzy rozwiedzionych małżonków. Nie można zatem przyjmować założenia o dobrowolnym opuszczeniu lokalu, będącego przedmiotem tak intensywnych zabiegów. Skoro zaś opuszczenie lokalu miało charakter niedobrowolny i nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez byłą żonę, to trudno oczekiwać, by skarżący niezwłocznie miał możliwość zamieszkania w jednym, ściśle oznaczonym miejscu pobytu. Właśnie brak takiej możliwości skłania go do podejmowania środków prawnych służących przywróceniu poprzedniego stanu posiadania. Jeżeli skarżący podaje adres dla doręczeń, reaguje na kierowaną tam korespondencję, a jednocześnie wskazuje mieszkania córek i siostry jako miejsca, w których przebywa w oczekiwaniu na powstanie możliwości korzystania z przysługującego mu uprawnienia do lokalu przy ul. K.G., to nie było dostatecznych podstaw do oceny, że jego nowego miejsca pobytu nie można ustalić. Skarżący podał miejsca swego pobytu, a w jego sytuacji nie musi to być jedno mieszkanie.
Niedopełnienie obowiązku meldunkowego nie może być utożsamiane z niemożnością ustalenia miejsca pobytu, gdy miejsce faktycznego pobytu jest w istocie znane. Wymeldowanie na podstawie drugiego stanu faktycznego, przewidzianego w art. 15 ust. 2 powyższej ustawy, następuje w jakościowo odmiennych sytuacjach, z reguły wówczas, gdy osoba, której sprawa dotyczy, dobrowolnie opuszcza lokal i całkowicie "znika" z obszaru swoich dotychczasowych obowiązków i interesów życiowych. Dlatego między innymi przyjęto w orzecznictwie, że w sprawach takich powinien mieć zastosowanie art. 34 Kpa, mówiący o ustanowieniu przedstawiciela dla osoby nieobecnej.
Ponieważ w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy orzekające bezpodstawnie zakwalifikowały sytuację, w jakiej znalazł się skarżący, jako odpowiadającą drugiemu stanowi faktycznemu wyrażonemu w art. 15 ust. 2 tej ustawy, decyzje dotyczące tej kwestii dotknięte są wadliwością polegającą na naruszeniu prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie. Takie zaś uchybienie uzasadnia uchylenie oby wydanych w sprawie decyzji na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa.
O kosztach orzeczono w myśl art. 208 Kpa.