Wyrok NSA oz. we Wrocławiuz 18 stycznia 1994 r., sygn. akt SA/Wr 1247/93

Uzasadnienie

W dowodzie odprawy celnej przywozowej pojazdu samochodowego z 20.12.1991 r. Dyrektor Urzędu Celnego wymierzył S. T. w związku z przywozem do kraju samochodu ciężarowego m-ki "Peugeot 9" cło w kwocie 9.595.000 zł, a w dowodzie odprawy celnej przywozowej z dnia 27 grudnia 1991 r. wymierzył S.T. w związku z przywozem do kraju przyczepy kempingowej cło w kwocie 2.984.000 zł.

Od decyzji tych S.T. odwołał się podnosząc, że samochód i przyczepę nabył przed przesiedleniem się z Francji do kraju.

Decyzją z 20.1.1992 r. Dyrektor Urzędu Celnego na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./, po rozpatrzeniu tego odwołania, odmówił zwolnienia od cła samochodu oraz przyczepy kempingowej, w ramach mienia przesiedlenia.

Od decyzji tej S.T. odwołał się do Prezesa Głównego Urzędu Ceł.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z 26.6.1992 r., na podstawie art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa oraz art. 14 ust. 1 pkt 7 Prawa celnego, uchylił zaskarżoną decyzję i zwolnił w ramach mienia przesiedlenia samochód oraz przyczepę kempingową. W lakonicznym uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego należało uznać, iż przedmioty, o których mowa w osnowie decyzji, służyły odwołującemu się do użytku osobistego przed faktycznym przesiedleniem się na pobyt stały do Polski.

Pismem z 29.7.1992 r. wniesionym do Dyrektora Urzędu Celnego S.T. odwołał się "od decyzji o zwrocie cła bez odsetek". Dyrektor Urzędu Celnego, na podstawie art. 1 ust. 2 i art. 83 ust. 2 Prawa celnego, odmówił S. T. wypłacenia odsetek. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że zwrot cła w wyniku decyzji Głównego Urzędu Ceł nie nastąpił w trybie art. 79 ust. 1 Prawa celnego, ale art. 83 ust. 2 tej ustawy, a przepis ten nie określa wymogu wypłaty odsetek od zwracanego cła.

Skutkiem odwołania S.T. od tej decyzji, Prezes Głównego Urzędu Ceł, decyzją z 31.5.1993 r., na podstawie art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyraził następujący pogląd. Kwestię związaną z nadpłatą cła reguluje art. 83 ust. 2 Prawa celnego. Jest to jedyna regulacja prawna, zawarta zarówno w ustawie - Prawo celne jak i w przepisach wykonawczych do tej ustawy, normujących sprawę nadpłaconego cła. Przepisy tej ustawy nie odnoszą się do sprawy wypłacania odsetek przy zwrocie należności celnych w trybie art. 83 ust.

2. Oznacza to, że brak jest podstawy prawnej do rozstrzygnięcia tej kwestii. Uznając, że zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy prawnej, umorzono postępowanie w tej sprawie. Jednocześnie organ II instancji dodaje, że w jego decyzji z 26.6.1992 r. znajduje się wyjaśnienie, że zwolnienie z cła samochodu ciężarowego i przyczepy nastąpiło po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego, co oznacza, że cło w dniu jego wymierzenia było należne. Decyzja GUC z 26.6.1992 r. zakończyła postępowanie w powyższej sprawie. Zgodnie z art. 156 par. 1 pkt 3 Kpa wydanie decyzji w sprawie rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną spowodowałoby jej nieważność z mocy prawa.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego S.T. wniósł o uchylenie obu omówionych decyzji zarzucając im obrazę art. 83 ust. 2 w zw. z art. 79 ust. 1, art. 81 ust. 2, art. 14 ust. 1 pkt 7 Prawa celnego. Skarżący podniósł, że organ odwoławczy błędnie przyjmuje, że stan faktyczny, niesporny w powyższej sprawie, winien być oceniany na płaszczyźnie art. 83 ust. 2 Prawa celnego, a zatem na płaszczyźnie nadpłaty cła. Pogląd taki jest wadliwy, gdyż w tym przypadku należy mówić o cle nienależnym, skoro mienie skarżącego było mieniem przesiedleńczym. Zwrot zatem pobranego cła nastąpił w oparciu o przepis art. 79 ust. 1 Prawa celnego, a nie w wyniku swobodnego uznania administracji celnej, czy też zwolnienia "w drodze wyjątku". Zwrot cła nie nastąpił przy tym w wyniku uznania go za nadpłacone skoro nie było opłaty celnej, która by została zatrzymana, nie nastąpiła również korekta wyliczenia należności celnej, w wyniku którego powstałaby nadwyżka, ulegająca zwrotowi względnie zaliczenie, o którym mowa w art. 83 ustawy. Wydaje się również bez znaczenia, czy ustalenie okoliczności decydujących o uznaniu mienia za przesiedleńcze nastąpiło w wyniku dodatkowego postępowania. Kwestie te wydaje się regulować art. 35 Kpa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i wywodził podobnie jak w uzasadnieniu decyzji ostatecznej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

1. Decyzja organu odwoławczego z 26.6.1992 r. w części uchylającej omówioną decyzję z 20.1.1992 r. nie mogła być uzasadniona tym, że co innego ustalono w "dodatkowym postępowaniu wyjaśniającym". Od decyzji zawartych w dowodach odprawy celnej skarżącemu służyło bowiem odwołanie do Prezesa GUC zgodnie z pouczeniem zamieszczonym na odwrocie jednego z tych dowodów. Dyrektor Urzędu Celnego nie mógł więc rozpoznać odwołania od swoich decyzji /a to podkreślił w części wstępnej swego rozstrzygnięcia/ jeśli nie działał w ramach samokontroli. Naruszenie przepisów o właściwości w takim przypadku powinno zatem skutkować skasowaniem decyzji organu I instancji w tej części.

Przepis art. 14 ust. 1 pkt 7 Prawa celnego przy tym stanowi, że przywóz towarów z zagranicy w ramach ustanowionych norm jest wolny od cła i od wymaganego zgodnie z art. 7 pozwolenia, jeżeli przedmiotem przywozu są rzeczy stanowiące mienie osoby przesiedlającej się, które służy jej do użytku osobistego, domowego lub zawodowego albo do prowadzenia działalności gospodarczej. Organ administracji celnej stwierdziwszy, że mienie odprawione stanowiło mienie przesiedlenia nie może zatem zwolnić od cła rzeczy, które zwolniło już prawo. Takiej prerogatywy organ administracyjny przypisywać sobie nie może.

Szeroko na ten temat wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale Składu 7 Sędziów z dnia 12 czerwca 1992 r., III AZP 13/91, której tezy skład sądzący w pełni podziela.

Przymiot rzeczy wolnej od cła tworzy tu zatem prawo, a nie organ odwoławczy. Twierdzenie, że cło pobrane od rzeczy skarżącego najpierw było należne, a przestało takim być z chwilą zwolnienia owych rzeczy na mocy decyzji administracyjnej, jest z tego powodu błędne /por. uzasadnienie zaskarżonej decyzji/. W cytowanej uchwale Sąd Najwyższy natomiast stwierdził, że wymierzenie i pobranie cła od towaru, który jest od niego wolny, daje podstawę do zastosowania przepisu art. 79 ust. 1 Prawa celnego, regulującego zwrot należności celnych nienależnych /zwracanych z urzędu i z odsetkami/.

Odsetki, o których mowa w art. 81 ust. 2 Prawa celnego stają się wymagalne w dacie uiszczenia nienależnego cła wymierzonego decyzją organu celnego /wyrok NSA z dnia 21 lutego 1991 r., III SA 1195/91/.

2. Decyzja organu odwoławczego z 31.5.1993 r. nie jest zasadna. Organ odwoławczy może bowiem uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie I instancji /art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa/ wówczas gdy zgodnie z art. 105 par. 1 Kpa z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe. W niniejszej sprawie przedmiot postępowania, jakim jest żądanie skarżącego zwrócenia mu nienależnie pobranego cła wraz z odsetkami utrzymuje się przez cały tok postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania tutaj nie występuje.
3. Naruszenie powyższych przepisów, a w szczególności art. 79 i art. 81 ust. 2 Prawa celnego, mające wpływ na wynik sprawy, musiało zatem skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej na podstawie art. 207 par. 1 i par. 2 pkt 1 Kpa.