Wyrok NSA oz. we Wrocławiuz 26 maja 1992 r., sygn. akt SA/Wr 1248/91

Teza

1. Samodzielność gminy w zakresie należących do niej zadań własnych, według art. 44 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - ustawa z dnia 22 lipca 1952 r. - Dz.U. 1976 nr 7 poz. 36 ze zm./ i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 16 poz. 95 ze zm./, podlega ograniczeniu jedynie na mocy przepisów ustaw.

Organy gminy nie mogą podejmować czynności, które są w ustawach wyraźnie zakazane albo zastrzeżone na rzecz innych podmiotów bądź też takich, które - przy zastosowaniu reguł wykładni prawa - uznać należy za sprzeczne z ustawami.

2. Porównawcza ocena zakresu regulacji prawnych sołectw, dzielnic i osiedli w przepisach wydanych przed 1939 rokiem i przepisach ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego /Dz.U. 1988 nr 26 poz. 183; zm. Dz.U. 1989 nr 34 poz. 178/ z zakresem tych regulacji w ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 16 poz. 95 ze zm./ potwierdza, że rada gminy może samodzielnie i ze znaczną swobodą kształtować organizację wewnętrzną swoich jednostek pomocniczych oraz określać ich zadania ogólne i gospodarczo-finansowe.
3. Skoro przymiot osobowości przyznany został w ustawie gminie /art. 2 ust. 2 ustawy o samorządzie terytorialnym/, to odpowiedzialność za zobowiązania zaciągnięte przez wszystkie jej organy w tym także za zobowiązania dotyczące gospodarki jednostek pomocniczych, ponosi gmina, która odpowiada za nie całym swoim majątkiem, w tym także majątkiem powierzonym sołectwom i dzielnicom /osiedlom/.
4. Sołectwo i dzielnica /osiedle/ jako jednostki pomocnicze gminy nie wyposażone w osobowość prawną ani z mocy ustawy o samorządzie terytorialnym ani z mocy upoważnienia statutowego rady gminy nie mogą występować w stosunkach cywilnoprawnych jako odrębny od gminy podmiot prawny, a ich organy nie są umocowane i nie mogą być również upoważnione w statucie sołectwa /osiedla/ do zawierania w imieniu tych jednostek umów i zaciągania innych zobowiązań.
5. Skoro osoby pełniące funkcje w organach sołectw i osiedli mogą podejmować czynności prawne wobec podmiotów samodzielnych poza gminą wyłącznie na podstawie imiennych pełnomocnictw, nie może być legalne ogólne postanowienie statutu osiedla upoważniające radę osiedla do określania wysokości sumy, do której zarząd może zaciągać zobowiązanie oraz postanowienia sołectwa osiedla w zakresie umocowania sołtysa /przewodniczącego zarządu/ do reprezentowania tych jednostek w stosunkach cywilnoprawnych.