Uzasadnienie
W dniu 30 marca 1987 r. Naczelnik Gminy M. wszczął postępowanie scaleniowe, którym we wsi W. objęto grunty rolne o powierzchni 37,34 ha, należące do następujących osób prawnych i fizycznych: Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "Ś" - 6 działek o powierzchni 13,43 ha, Michała P. - 3 działki o powierzchni 10,21 ha, spadkobierców Józefa U. - 2 działki o powierzchni 8,05 ha, Jana C. - 2 działki o powierzchni 0,64 ha, Kazimierza P. - 2 działki o powierzchni 0,81 ha i Antoniego K. - 2 działki o powierzchni 4,24 ha.
Projekt scalenia został zakwestionowany przez spadkobierców Józefa U.: Jana i Eugeniusza U. Ich zastrzeżenia dotyczyły działek przyznanych im w toku poprzedniego scalenia w 1977 r., a w szczególności szacunku w toku tego scalania działek zalesionych. W konsekwencji domagali się przydzielenia odpowiadających im działek. Powołana przez Naczelnika Gminy Komisja do zaopiniowania zastrzeżeń uznała te pretensje za bezzasadne. Na posiedzeniu Komisji odwołujący domagali się wykupienia ich działek przez Spółdzielnię "Ś".
Decyzja Naczelnika Gminy M. z dnia 5 sierpnia 1987 r. orzeczono o scaleniu objętych tym postępowaniem gruntów zgodnie z projektem określonym na mapie obszaru scalenia i w rejestrze szacunkowym wydzielonych gruntów. W sprawie zastrzeżenia Jana i Eugeniusza U. podano, iż nie ma możliwości wydzielenia im gruntów przy siedlisku, natomiast wydzielone im grunty znajdują się w dobrym położeniu, mają dobry dojazd, a jedna z działek o powierzchni 1 ha, stanowiąca użytek rolny, znajduje się w odległości ok. 300 m od zabudowań Jana i Eugeniusza U.
W odwołaniu od tej decyzji Jan i Eugeniusz U. wskazali inne działki, nie objęte scaleniem, które bardziej by im odpowiadały. Oprócz tego podali, że pertraktacje ze Spółdzielnią "Ś." o wykup ich gruntów toczą się od 10 lat, a ewentualne wykupienie tych gruntów satysfakcjonowałoby ich.
Decyzją Głównego Geodety Wojewódzkiego w Wałbrzychu z dnia 13 października 1987 r. nr G.471-1/6/87 odwołania nie uwzględniono i decyzję organu I instancji o scaleniu utrzymano w mocy. Uzasadniono decyzję tym, że scaleniem nie objęto innych gruntów, a więc postulat odwołujących się przydzielenie im gruntów przy siedlisku nie mógł być spełniony.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Eugeniusz i Jan U. podnoszą zarzut pokrzywdzenia ich przy prowadzeniu scalenia w 1977 r. i wydzielenia im gruntów, które im nie odpowiadały i które w związku z tym chcieli sprzedać Spółdzielni. Spółdzielni jednak nie odpowiadała cena, w związku z czym do sprzedaży nie doszło. Z treści skargi wynikało, że grunty Jana i Eugeniusza U. były użytkowane przez Spółdzielnię od czasu poprzedniego scalenia.
W odpowiedzi na skargę wyjaśniono, że wszczęte w 1987 r. postępowanie scaleniowe miało na celu, między innymi, wydzielenie gruntów Józefa U. z rozłogów Spółdzielni. W odniesieniu do zarzutów skargi stwierdza się, że ekwiwalent gruntów wydzielonych przekracza wartość gruntów objętych scaleniem, w tym także wartość drzewostanu. Do zarzutu Jana i Eugeniusza U., odnoszącego się do projektu scalenia, ustosunkowała się komisja powołana zgodnie z przepisami ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu gruntów /Dz.U. nr 11 poz. 80/, która tych zarzutów nie podzieliła i nie znalazła podstaw do zmiany projektu scalenia. Wobec tego projekt został zatwierdzony decyzją Naczelnika Gminy M. w dniu 5 sierpnia 1987 r.
Naczelny Są administracyjny zważył, co następuje:
Kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego podlegają decyzje administracyjne wydane w sprawach, w których postępowanie zostało wszczęte po dniu 31 sierpnia 1980 r. Z powyższego wynika, iż w niniejszej sprawie nie może być badana decyzja scaleniowa z 1977 r. i zarzuty odnoszące się do tej decyzji lub postępowania ją poprzedzającego.
W sprawie będącej przedmiotem kontroli, niezależnie od zarzutów skargi, Sąd stwierdził istotne uchybienia w postępowaniu scaleniowym, mogące mieć wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie. W szczególności trzeba wskazać, że art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1982 r. o scalaniu gruntów /Dz.U. nr 11 poz. 80/ określa skład społecznej komisji powołanej przez naczelnika gminy do opiniowania zastrzeżeń podnoszonych w odniesieniu do projektu scalenia przez jego uczestników. Do składu komisji powinien być zaproszony przedstawiciel związku zawodowego rolników, rady lub uczestników scalenia oraz jednostki gospodarki uspołecznionej będącej uczestnikiem scalenia, przy czym powołanie członków komisji wymaga zgody większości uczestników scalenia.
W związku z zastrzeżeniami Jana i Eugeniusza U. do projektu scalenia, Naczelnik Gminy M. powołał w skład komisji przedstawiciela Gminnego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych, sołtysa wsi W. i przewodniczącego Rady Sołeckiej tej wsi oraz przewodniczącego Spółdzielni Produkcyjnej, będącej uczestnikiem scalenia. W składzie tym nie znalazł się przedstawiciel uczestników scalenia.
Komisja opiniująca zastrzeżenia w rzeczywistości działała w zmienionym składzie; nie wziął w niej udziału przedstawiciel związku zawodowego rolników i sołtys wsi W., natomiast wystąpili jako jej członkowie nie powołani przez Naczelnika: sekretarz Urzędu Gminy i agronom Spółdzielni /oprócz jej przewodniczącego/. O ile nieobecność powołanych członków nie ma wpływu na przebieg czynności, a więc i opinię /pod warunkiem jednak, że zostali zawiadomieni i wezwani do udziału/, o tyle udział członków nie powołanych nie znajduje uzasadnienia prawnego. Skład członków komisji w niniejszej sprawie, w tym udział dwóch przedstawicieli Spółdzielni - przy braku przedstawiciela Związku Kółek i Organizacji Rolniczych i przedstawiciela uczestników scalenia indywidualnych rolników - nie jest bez znaczenia, jeśli się zważy, iż scalenia dokonywano w istocie w interesie Spółdzielni.
Ponadto decyzja organu I instancji nie odpowiada warunkom art. 24 omawianej ustawy, zwłaszcza jego pkt 2 i 3. Decyzja ta bowiem nie może jedynie odwoływać się do projektu scalenia; musi ona sama ze swej treści nadawać się do wykonania, jak o tym stanowi art. 25 ust. 1 ustawy, a w szczególności musi co najmniej zawierać oznaczenia działek wydzielonych poszczególnym uczestnikom scalenia.
W istocie zaskarżona decyzja ma charakter rozstrzygnięcia w sprawie zarzutów Jana i Eugeniusza U., a nie o scaleniu gruntów uczestników scalenia. Zupełnie niezrozumiała jest przy tym wzmianka w uzasadnieniu decyzji Naczelnika Gminy o uwzględnieniu słusznych zastrzeżeń, nie wiadomo bowiem nawet, czyje i w jakim zakresie zastrzeżenia zostały uwzględnione.
Stwierdzając powyższe nieprawidłowości, stanowiące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 2, art. 22 ust. 2, 5 i 8 oraz art. 24 powołanej ustawy, a także art. 77 par. 1 i art. 107 par. 1 i 3 Kpa, sąd ocenił je jako mające istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.