Uzasadnienie
Urząd Skarbowy w N. decyzją z dnia 19 lutego 1994 r. na podstawie art. 104 Kpa art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach, podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486/ oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1989 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1990 nr 1 poz. 4 ze zm./ - odmówił Spółce cywilnej "D". zaniechania ustalenia i poboru podatku za 1993 r.
W uzasadnieniu podano, iż przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych upoważniają organy podatkowe do zaniechania ustalania i poboru podatku. Może to nastąpić w przypadku, gdy pobranie podatku mogłoby zagrozić zdolności gospodarczej zakładu lub egzekucji podatnika.
Pomimo wezwania do złożenia deklaracji miesięcznych w podatku od towarów i usług, spółka nie uczyniła tego w wyznaczonym terminie, w związku z czym organowi podatkowemu nie była znana kwota osiąganych obrotów miesięcznych oraz kwota podatku, którego pobór miałby być zaniechany, a co za tym idzie, czy wpłata należności spowodowałaby sytuację określoną w art. 8 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Ponadto spółka została poinformowana o możliwości odliczenia od podatku należnego po sprzedaży, podatku naliczonego z rachunków uproszczonych za okres od 27 lipca do 25 października 1993 r. tj. dnia otrzymania decyzji odmawiającej przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia o wyborze zwolnienia z podatku od towarów i usług. Od dnia tego spółka mogła wystawiać faktury VAT, które były podstawą do pomniejszenia podatku należnego po sprzedaży towarów. W tej sytuacji zobowiązanie spółki wobec budżetu byłoby znacznie mniejsze. Z żadnej z tych możliwości spółka nie skorzystała. Brak znajomości przepisów ustawy nie stanowi dostatecznego powodu do zaniechania ustalania i poboru podatku.
Izba Skarbowa w O. decyzją z dnia 4 maja 1994 r. na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa - utrzymała w mocy powyższą decyzje. Podzielono w pełni argumentacje organu I instancji. Dodano, iż decyzje takie mają charakter uznaniowy i organy podatkowe oceniają, czy w konkretnym przypadku ulga taka winna być udzielona i w jakim zakresie. Brak jest podstaw do przyjęcia, iż zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie ulgi. Skoro spółka w terminie nie złożyła oświadczenia o wyborze zwolnienia z podatku od towarów i usług dlatego też brak jest podstaw do zmniejszenia podatku.
Skargę na powyższą decyzję złożyli wspólnicy spółki. Domagali się uchylenia obu decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenia na ich rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu podali, że na skutek mylnego pouczenia, nie złożyli w stosownym czasie oświadczenia co do wyboru formy opodatkowania i dlatego stali się płatnikami podatku VAT. Cały czas prowadzili działalność na dotychczasowych warunkach i płacili podatek w postaci podatku obrotowego do dnia 5 lipca 1994 r. Wpłacili także podatek dochodowy za rok 1993 w całości. W tej sytuacji wobec wezwania przez organ podatkowy do zapłacenia podatku VAT nie byli w stanie wyliczyć tego podatku, gdyż nie posiadali żadnych dokumentów VAT. Organ podatkowy domagał się podatku obliczonego szacunkowo w kwocie ok. 90.000.000 złotych. Nie są w stanie zapłacić tego podatku, gdyż spowodowałoby to ruinę gospodarczą firmy i ich rodzin. I tak obecnie nie prowadzą żadnej działalności, bowiem nie są w stanie nabyć towaru do obrotu. Organ podatkowy uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku, gdyż była możliwość choćby częściowego spłacenia tego podatku.
Decyzje dane w sprawie naruszają prawo. Podatnicy wykazali, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej a konieczność zapłacenia podatku naraża skarżących i ich rodziny na ruinę. Organy podatkowe nie rozważyły sprawy także w kontekście częściowego zwolnienia z naliczenia i poboru podatku. Argumentacja organów podatkowych jest nie przekonywująca. Decyzje wydane w sprawie są krzywdzące.
Organ II instancji wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał wydaną decyzję oraz jej uzasadnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Oceniając stan faktyczny i prawny sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga nie może być uwzględniona. Wyniki oceny przeprowadzonego postępowania oraz stanowisko organów podatkowych nie dają podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności, może nastąpić w przypadku istnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy /art. 207 par. 2 i 3 Kpa/. W rozpatrywanym przypadku nie występują takie wady i uchybienia. Zaskarżona decyzja utrzymała w mocy rozstrzygnięcie Urzędu Skarbowego w N. z dnia 19 lutego 1994 r. odmawiające zaniechania ustalania i poboru podatku za 1993 r.
Zgodnie z par. 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1989 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1990 nr 1 poz. 4 ze zm./ - urzędy skarbowe w zakresie ich właściwości rzeczowej są uprawnione do zaniechania w całości lub w części ustalania zobowiązań podatkowych i poboru podatków. Decyzja w sprawie wniosku o zaniechanie ustalania zobowiązania podatkowego, może być wydana przed zakończeniem postępowania wymiarowego.
Przepis art. 8 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./ określił, iż zaniechanie w całości lub w części ustalania zobowiązań podatkowych i poboru podatku może mieć miejsce, gdy pobranie podatku mogłoby zagrozić zdolności gospodarczej zakładu lub egzystencji podatnika.
Treść art. 8 ustawy o zobowiązaniach podatkowych wskazuje, że ustawodawca pozostawił uznaniu organu podatkowego przy rozstrzyganiu spraw na podstawie tego przepisu - istnienie bądź nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających zaniechanie ustalania i poboru podatku, jak również zakres ewentualnego zaniechania.
Przy interpretacji pojęcia "zagrożenie egzystencji podatnika" Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 1991 r. /SA/Wr 817/91/ wyraził pogląd, iż należy brać pod uwagę przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. nr 87 poz. 506/, a zatem należy rozważyć, czy osoba, której odmówiono zaniechania poboru w całości lub w części podatku, nie znalazła się w sytuacji uprawniającej ją do przyznania świadczeń pomocy społecznej. Skład obecny w pełni podziela powyższy pogląd.
Trafnie zatem organy przyjęły, iż nie dopatrzono się szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie skarżącym żądanej ulgi.
Skarżący zarówno przed organem podatkowym I, jak i II instancji nie wykazał okoliczności, o których mowa w cytowanym wyżej art. 8 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Podnoszone okoliczności zaprzeczały istnieniu przesłanek w kierunku zastosowania ulgi, o jakiej mowa.
Skarżący Dariusz K. poza działalnością w przedmiotowej spółce, prowadził także w 1993 r. działalność handlową samodzielnie, z której osiągał dochody. Za prowadzenie działalności w 1993 r. wykazał osiągnięty przychód w wysokości 53.741.100 zł. Likwidacja zatem działalności i przejście na zasiłek dla bezrobotnych przy dochodach miesięcznych około 8 milionów złotych nie może wynikać z trudnej sytuacji gospodarczej firm skarżącego. Przyznane miesięczne dochody na potrzeby rodziny przeczą istnieniu zagrożenia egzystencji, o której była mowa wyżej. Z akt wynika także, iż żona wyżej wymienionego skarżącego od czerwca 1994 r. prowadzi działalność gospodarczą i to w zakresie, w jakim prowadził skarżący. Udział tegoż skarżącego w spółce wynosi 99 procent udziałów. Powyższe zaprzecza, aby powodem braku prowadzenia dalszej działalności gospodarczej był brak środków na nabycie towaru.
Nie może także stanowić podstawy zastosowania ulgi uchybienie terminu do złożenia oświadczenia co do sposobu formy opodatkowania. Skarżący mogli zwolnić się od podatku choćby nawet w części, jak to trafnie zauważyły organy podatkowe, gdyby złożyli je choć w terminie, gdy dowiedzieli się o takiej możliwości. Skoro skarżący nie skorzystali z tego, a jednocześnie odmówili złożenia deklaracji w podatku od towarów i usług, to trudno nawet przyjąć współdziałanie skarżących w rozwiązywaniu zagadnień podatkowych, do czego są także zobowiązani w myśl ogólnych przepisów podatkowych.
Dodać należy, że skarżący Zbigniew Z. w żadnej formie nie wykazał swojej sytuacji materialnej. Nie powołał przyczyn ubiegania się o przedmiotową ulgę. Treść odwołań dotyczy sytuacji tylko skarżącego Dariusza K. Jak już wyżej wskazano, decyzja w sprawie zaniechania ustalania i poboru podatków jest decyzją uznaniową organu podatkowego.
Przepisy prawa nie dają jednakże organowi administracyjnemu wskazówek, jakimi powinny się kierować przy jej wydaniu. Organ zatem obowiązany jest zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Przy ustalaniu tego stanu faktycznego organ jest związany wszystkimi zasadami postępowania dowodowego w tym samym stopniu, co w wypadku ustawowego skrępowania.
Kontrola sądowa uznania administracyjne jest ograniczona. Ponieważ uznanie dotyczy z reguły jedynie materialnoprawnej strony działania organu administracyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny, może kontrolować w granicach art. 207 Kpa zgodność decyzji z przepisami kompetencyjnymi i proceduralnymi, chyba że naruszenie przepisów proceduralnych nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy /art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa/. W szczególności chodzi o to, czy wyjaśniono i wzięto pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i prawne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc czy stworzono dostateczne warunki do podjęcia rozstrzygnięcia objętego uznaniem.
Tę samą myśl judykatura wyraziła następująco: "W tym zakresie sąd nie dokonuje kontroli decyzji administracyjnej, gdyż byłoby to wkraczaniem w ocenę treści rozstrzygnięcia pod względem celowości a nie legalności. W decyzjach takich sąd bada natomiast czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracyjny z przysługujących mu uprawnień oraz czy zachowane zostały przepisy o właściwości organowi o postępowaniu administracyjnym a także - jaki mógł być wpływ ewentualnych naruszeń prawa na treść zaskarżonej decyzji" /wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 1983 r. II SA 129/83 - OSPiKA 1983 nr 11 poz. 247/.
Jak już wyżej wskazano, w sprawie objętej skargą, organy administracyjne dokonały oceny materiału dowodowego i ustalonego na tej podstawie stanu faktycznego z zachowaniem obowiązujących reguł i zasad. Trafnie wskazują, że skarżący nie wykazali okoliczności wynikłych na wskutek nieprzewidzianych zdarzeń losowych mających wpływ na osłabienie zdolności finansowej jednostki oraz, że pobór mógłby zagrozić zdolności gospodarczej.
Należy przy tym zauważyć, że najdalej nawet idące poglądy co do zakresu uwzględnienia słusznego interesu strony w postępowaniu administracyjnym przewidują, że granicą dla niego jest kolizja z interesem społecznym. Oceniając potrzeby podatnika, organ administracyjny występuje także jako rzecznik "interesu społecznego" i to rozumianego nie abstrakcyjnie, czemu organy podatkowe dały wyraz podkreślając, że działają także przez pryzmat interesu budżetu państwa.