Uzasadnienie
Decyzją z dnia 13 lipca 1992 r. (...), wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa i art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym w W. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Ś. z dnia 30 kwietnia 1992 r. w sprawie wymiaru Jerzemu S. podatku od nieruchomości za rok 1992 w kwocie 634.000 zł i umorzyło postępowanie w pierwszej instancji.
Jerzy Ś. jest najemcą lokalu handlowego o pow. 24,39 m2, położonego w Ś., używanego na podstawie umowy najmu z dnia 22 kwietnia 1991 r., zawartej z "Nieruchomościami Ś. Spółką Akcyjną" w Ś. Spółka ta powstała na mocy uchwały Rady Miejskiej w Ś. z dnia 27 listopada 1990 r. i aktu notarialnego sporządzonego dnia 9 grudnia 1990 r. w Państwowym Biurze Notarialnym, o przekształceniu przedsiębiorstwa Komunalnego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Ś. w spółkę "Nieruchomości Ś. Spółka Akcyjna" z siedzibą w Ś. Umową zawartą dnia 24 lutego 1992 r. pomiędzy Miastem a Spółką Zarząd Miejski powierzył spółce administrowanie budynkami mieszkalnymi, stanowiącymi własność gminy, polegające na wykonywaniu w imieniu właściciela miasta Ś. wszelkich czynności związanych z ich eksploatacją i remontami bieżącymi, konserwacją dźwigów osobowych i anten, a także na zawieraniu umów najmu lokali mieszkalnych na podstawie decyzji administracyjnych oraz lokali użytkowych na podstawie skierowań Urzędu Miejskiego /par. 2 umowy/.
Zdaniem Kolegium Odwoławczego obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciąży na Spółce, a nie na najemcach lokali i wobec tego decyzję o wymiarze podatku skierowaną do najemcy lokalu Kolegium uchyliło.
Decyzję tę zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego Prokurator Wojewódzki wnosząc o jej uchylenie. Prokurator Wojewódzki zarzucił, że według postanowień ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji (...) /Dz.U. nr 34 poz. 198/ i art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 16 poz. 95 ze zm./ zarządzanie budynkami mieszkalnymi w imieniu gminy nie było równoznaczne z oddaniem tych budynków w zarząd, w rozumieniu art. 4 pkt 4, art. 9 ust. 2 i art. 33 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./. Z treści umowy zawartej dnia 24 lutego 1992 r. pomiędzy Miastem a Spółką wynika jednoznacznie, że organy miasta powierzyły spółce jedynie administrowanie budynkami mieszkalnymi, natomiast wyznaczanie najemcy lokali mieszkalnych i użytkowych zastrzegły na rzecz Kierownika Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Miejskiego. W wynagrodzeniu za wykonywanie czynności administrowania lokalami nie uwzględniono wydatków związanych z obciążeniami w podatku od nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i wyjaśniło, że w powszechnym znaczeniu pojęcie "zarządzanie" jest synonimem administrowania. W takim potocznym znaczeniu rozumieć należy wyraz "zarządu" użyty w art. 2 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Według art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1992 r. o podatkach i opłatach lokalnych obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciąży na osobach fizycznych, osobach prawnych oraz jednostkach organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, które są właścicielami lub samoistnymi posiadaczami nieruchomości albo obiektów budowlanych nie złączonych trwale z gruntem.
Powyższa podstawowa zasada, łącząca obowiązek podatkowy z własnością lub samoistnym posiadaniem nieruchomości lub obiektu budowlanego nie złączonego trwale z gruntem, doznaje ograniczenia w postanowieniach punktu 2 i 3 tego przepisu w odniesieniu do nieruchomości i obiektów budowlanych, stanowiących własność Skarbu Państwa lub gminy.
Stosownie do art. 2 pkt 2 ustawy obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciąży na osobach fizycznych, osobach prawnych oraz jednostkach organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, które są posiadaczami zależnymi lub zarządzają nieruchomościami albo obiektami budowlanymi nie złączonymi trwale z gruntem, stanowiącym własność Skarbu Państwa lub gminy, jeżeli posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem lub z zarządu ustanowionego przez właściciela.
Przesłanką obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości, stanowiącej własność Skarbu Państwa lub gminy, jest w odniesieniu do zarządcy - ustanowienie tego zarządu przez właściciela.
Taki sam obowiązek ciąży na podmiotach zarządzających nieruchomościami albo obiektami budowlanymi nie złączonymi trwale z gruntem, stanowiącymi własność gminy, jeżeli ich posiadanie wynika z zarządu ustanowionego przez właściciela.
Pojęcie zarządu w rozumieniu tego przepisu ma charakter cywilnoprawny, skoro ustanowione jest przez właściciela. O zarządzie rzeczą mowa jest w art. 199-203, art. 205, art. 208 i art. 269 kodeksu cywilnego.
Przepisy kodeksu cywilnego nie definiują pojęcia zarządu rzeczą. Według art. 615 Kpc do wyznaczenia zarządu i sprawowania zarządu stosuje się odpowiednio przepisy o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości, a z przepisu art. 935 par. 1 Kpc wynika, że zarządca zajętej nieruchomości obowiązany jest wykonać czynności potrzebne do prowadzenia prawidłowej gospodarki. Ma on prawo pobierać zamiast dłużnika wszelkie pożytki z nieruchomości, spieniężać je w granicach zwykłego zarządu oraz prowadzić sprawy, które przy wykonaniu takiego zarządu okażą się potrzebne.
W sprawach wynikających z zarządu nieruchomością, zarządca może pozywać i być pozywanym. Wolno mu też zaciągać zobowiązania, które mogą być zaspokojone z dochodów z nieruchomości i są gospodarczo uzasadnione.
W akcie notarialnym przekształcenia Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Ś. w Spółkę stwierdzono, że "Spółka przejmuje cały majątek przedsiębiorstwa oraz wstępuje w jego zobowiązania i wierzytelności" /par. 5 ust. 4/, a w par. 6 rozdz. II umowy określono przedmiot działania Spółki jako prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie m.in. gospodarki nieruchomościami miasta Ś. i działalności eksploatacyjno-remontowej komunalnych budynków mieszkalnych.
W umowie zawartej dnia 24 lutego 1992 r. pomiędzy Miastem Ś. /reprezentowanym przez Prezydenta i Wiceprezydenta Miasta/ a Spółką Akcyjną określono szczegółowe zadania spółki, polegające na administrowaniu budynkami mieszkalnymi i wykonywaniu wszelkich czynności związanych z eksploatacją i remontami bieżącymi /par. 1/, zawieraniu umów na podstawie decyzji o przydziale lokali mieszkalnych i skierowań Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Miejskiego do zawierania umów na lokale użytkowe /par. 2/, pobieraniu czynszu i opłat związanych z najmem lokali /par. 3/ oraz windykacji czynszów i opłat /par. 10/. Wpływy z czynszu najmu przeznaczone zostały na pokrywanie kosztów eksploatacji i remontów /par. 4 ust. 1/, które będą dofinansowywane z dochodów miasta /par. 5/.
Treść aktu notarialnego i umowy z dnia 24 lutego 1992 r. odpowiadają zakresowi zarządu, określonemu w art. 935 Kpc.
Powyższe prowadzi do wniosku, że Spółka jest podmiotem prawnym, któremu gmina miejska, jako właściciel mienia komunalnego w drodze aktu notarialnego o przekształceniu przedsiębiorstwa i umowy w sprawie administrowania budynkami miejskimi, powierzyła sprawowanie zarządu budynkiem mieszkalnym, stanowiącym własność gminy.
Powyższego wniosku nie może podważać zastrzeżenie, o którym mowa w par. 2 umowy z dnia 24 lutego 1992 r., wedle którego wskazanie osoby najemcy lokalu mieszkalnego następuje w drodze decyzji, a najemcy lokalu użytkowego - w formie pisma kierownika wydziału Urzędu Gminy. Samo wskazanie najemcy lokalu użytkowego nie jest bowiem równoznaczne z zawarciem umowy z gminą jako właścicielem nieruchomości, w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, skoro umowę tę, po wskazaniu osoby najemcy, przygotuje i zawiera odrębny podmiot sprawy, tj. spółka. Również potwierdzenie zawarcia umowy najmu lokalu mieszkalnego następuje w formie umowy zawieranej przez najemcę ze spółką.
W wypadku utworzenia przez organy gminy wyodrębnionej jednostki organizacyjnej, wyposażonej w osobowość prawną i powołanej do zarządzania budynkami, i innymi nieruchomościami, stanowiącymi własność gminy, obowiązek w podatku od nieruchomości ciąży na tej jednostce, stosownie do art. 2 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.
Przenoszenie w takich wypadkach obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości na najemców lokali, jako świadczenia dodatkowego poza ustalonym czynszem najmu, jest niezgodne z art. 2 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.
Zaskarżona decyzja Kolegium Odwoławczego jest zatem zgodna z prawem.
Zakresem rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego nie była natomiast objęta umowa z dnia 24 lutego 1992 r. w sprawie powierzenia Spółce zarządu budynkami mieszkalnymi. Należy jednak podnieść, że zawarte w tej umowie postanowienie par. 8, zwalniające od podatku od nieruchomości powyższą Spółkę, jest niezgodne z art. 7 ust. 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Przepis ten zastrzega właściwość do wprowadzania takich zwolnień na rzecz rady gminy, co może nastąpić tylko w drodze uchwały tej rady wydanej w formie przepisu gminnego. W konsekwencji tego zwolnienie określonego podmiotu od obowiązku w podatku od nieruchomości nie może być wprowadzone w formie umowy zawartej między zarządem gminy a określonym podmiotem.
Wobec tego skarga podlegała oddaleniu na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa.