Uzasadnienie
Orzeczeniem z dnia 11 maja 1994 r. nr RKPob.52130-4/U/94 Rejonowa Komisja Poborowa w S.O., na podstawie art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16/ oraz par. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie udzielania poborowym odroczeń czynnej służby wojskowej oraz zwalniania żołnierzy z tej służby przed jej odbyciem, a także uznawania poborowych i żołnierzy za jedynych żywicieli rodzin /Dz.U. nr 85 poz. 431/, udzieliła Krzysztofowi M. odroczenia czynnej służby wojskowej z tytułu sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny - ojcem Franciszkiem M. Franciszek M., urodzony w 1952 r., zachorował na stwardnienie rozsiane i orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej nr 15 w S.0. z dnia 5 marca 1985 r. nr 277043 uznany został inwalidą i zaliczony do pierwszej grupy inwalidów.
Orzeczenie to jest ostateczne. Członkami rodziny chorego są jego żona Agnieszka, urodzona w 1951 r., prowadząca gospodarstwo rolne wraz z synem Krzysztofem urodzonym w 1975 r., oraz pozostałe dzieci, to jest córki: Anita, urodzona 2 sierpnia 1976 r., i Małgorzata, urodzona 18 czerwca 1978 r., oraz syn Rafał, urodzony 2 maja 1986 r.
Zdaniem Rejonowej Komisji Poborowej, zgodnie z powołanymi w orzeczeniu przepisami zwolnieniu od służby wojskowej podlega poborowy sprawujący faktycznie bezpośrednią opiekę nad członkiem rodziny będącym inwalidą I grupy, jeżeli wspólnie z nim mieszka i nie ma innego pełnoletniego członka rodziny, bliższego lub równego mu stopniem pokrewieństwa, zobowiązanego do sprawowania opieki. Oznacza to, że tylko pokrewieństwo innych dorosłych członków rodziny, zobowiązanych do opieki nad inwalidą, wyłącza odroczenie służby wojskowej poborowemu sprawującemu tę opiekę. Rodzeństwo Krzysztofa M. nie było pełnoletnie w dniu wydania orzeczenia, natomiast żona chorego, jakkolwiek zobowiązana do zapewnienia opieki mężowi, nie jest jego krewną w rozumieniu par. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 listopada 1992 r.
Od tego orzeczenia złożył sprzeciw do Wojewódzkiej Komisji Poborowej członek Rejonowej Komisji Poborowej w trybie art. 41 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. W sprzeciwie zarzucił, że w rozumieniu art. 39 ust. 1 ustawy żona jest również zobowiązana do sprawowania opieki nad mężem.
Orzeczeniem z dnia 8 czerwca 1994 r. nr SO-VI-5212/93/94 Wojewódzka Komisja Poborowa w (...), na podstawie art. 38 ust. 2 omawianej ustawy o powszechnym obowiązku obrony, uchyliła orzeczenie Rejonowej Komisji Poborowej w S.O. i odmówiła udzielenia Krzysztofowi M. odroczenia służby wojskowej z tytułu sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Wojewódzka Komisja Poborowa stwierdziła, że według par. 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 listopada 1992 r. do sprawowania opieki nad członkiem rodziny jest w pierwszej kolejności zobowiązana Agnieszka M., żona chorego.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Krzysztof M. twierdził, że faktycznie sprawuje opiekę nad ojcem inwalidą I grupy, gdyż matka jest zajęta prowadzeniem 10-hektarowego gospodarstwa rolnego. Przepis par. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 listopada 1992 r. wyraźnie łączy obowiązek sprawowania opieki nad członkiem rodziny z pokrewieństwem, a więc w stosunku do ojca obejmuje tylko dzieci, a nie współmałżonka.
W odpowiedzi na skargę przewodniczący Wojewódzkiej Komisji Poborowej wniósł o oddalenie skargi i wyjaśnił, że par. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 listopada 1992 r. przewiduje odroczenie zasadniczej służby wojskowej poborowemu sprawującemu opiekę nad członkiem rodziny wspólnie z nim zamieszkałym, jeżeli "nie ma innego pełnoletniego członka rodziny", a członkami rodziny są również małżonkowie. Dalsza treść tego przepisu reguluje jedynie kolejność osób zobowiązanych do pełnienia opieki pomiędzy krewnymi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Według art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16/ odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się ze względu na konieczność sprawowania przez poborowego bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny, który nie ukończył szesnastu lat życia lub został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów.
Szczegółowe warunki udzielania takiego odroczenia reguluje wydane na podstawie art. 39 ust. 7 tej ustawy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie udzielania poborowym odroczeń czynnej służby wojskowej oraz zwalniania żołnierzy z tej służby przed jej odbyciem, a także uznawania poborowych i żołnierzy za jedynych żywicieli rodzin /Dz.U. nr 85 poz. 431/, które w par. 3 uzależnia je od:
1/ faktycznego sprawowania bezpośredniej opieki przez poborowego, 2/ miejsca zamieszkania poborowego, umożliwiającego mu sprawowanie opieki, oraz 3/ braku innego pełnoletniego członka rodziny, bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa, zobowiązanego do sprawowania tej opieki.
Przepisy ustawy i rozporządzenia łączą konieczność sprawowania opieki przez poborowego nad członkiem rodziny z realną potrzebą tej opieki /wiekiem lub stanem zdrowia członka rodziny/, z faktycznym wykonywaniem opieki oraz obowiązkiem jej sprawowania.
Obowiązek sprawowania opieki nad członkiem rodziny, stanowiący podstawę do udzielenia poborowemu odroczenia służby wojskowej, ma ze swej istoty charakter obowiązku alimentacyjnego, o jakim mowa w art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a także w art. 23 i art. 27 tego kodeksu. Potwierdza to treść par. 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia z dnia 10 listopada 1992 r., który przewiduje odroczenie służby wojskowej ze względu na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad żoną.
Przepis par. 3 ust. 1 pkt 3 tego rozporządzenia uzależnia udzielenie poborowemu odroczenia służby wojskowej, w razie konieczności sprawowania opieki nad członkiem rodziny, od kolejności obowiązku alimentacyjnego, gdyż dopuszcza takie odroczenie tylko w wypadku, gdy "nie ma innego pełnoletniego członka rodziny, bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa, zobowiązanego do sprawowania tej opieki".
Można się zgodzić z zarzutem skarżącego, że przepis ten nie reguluje kolejności obowiązku sprawowania opieki nad członkiem rodziny, gdy uprawniony do świadczeń alimentacyjnych pozostaje w związku małżeńskim i małżonek uprawnionego może sprawować nad nim opiekę. Kolejności takiej nie określa również art. 129 k.r.o. ani art. 130 tego kodeksu.
Według art. 130 k.r.o. obowiązek małżonka dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. (...)
Przepis par. 3 ust. 1 pkt 3 omawianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 listopada 1992 r. zatem nie stwarza podstawy do udzielenia poborowemu odroczenia służby wojskowej ze względu na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny - ojcem, jeżeli obowiązek ten z mocy art. 27 k.r.o. obciąża żonę ojca, zdolną do sprawowania tej opieki.
Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Wobec powyższego na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa skargę należało oddalić.