Uzasadnienie
W okresie lata 1989 na polach uprawnych w województwie I-ckim pojawiły się masowo gryzonie, wyrządzające znaczne szkody w plonach zbóż. W związku z tym Minister Rolnictwa przyznał ze środków budżetu Państwa określoną kwotę pieniężną, przeznaczoną na zasiłki dla rolników, którzy ponieśli straty spowodowane plagą gryzoni polnych i w następstwie działań podjętych w celu ich wytępienia.
Postanowieniem nr 4 z dnia 10 lipca 1989 naczelnik Gminy w M. powołał zespoły biegłych i przedstawicieli ludności w celu dokonania szacunku szkód wyrządzonych przez gryzonie. We wsi B., miejscu prowadzenia gospodarstwa przez Mariana K., szacunku takiego dokonał zespół w składzie:
instruktor służby doradczej Wojewódzkiego Ośrodka Postępu Rolniczego, sekretarz Gminnego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych, inspektor Państwowego Zakładu Ubezpieczeń oraz sołtys wsi.
Na podstawie dokonanego szacunku sporządzono wykaz poszkodowanych gospodarstw; wyszczególniono w nim powierzchnię upraw zbożowych, w których stwierdzono szkody, oraz procentowe wielkości strat w plonach zbóż. Według tego wykazu, dla dwóch gospodarstw określono powierzchnię upraw dotkniętych stratami na 8,7 do 10,5 ha, dla czterech gospodarstw - na 5,9 do 6,5 ha, dla sześciu gospodarstw - na 0,4 do 5,0 ha, dla dalszych czterech - na 2,0 do 3,5 ha i dla pozostałych gospodarstw na 0,15 do 0,5 ha.
W gospodarstwie Mariana K. powierzchnię upraw dotkniętych szkodami określono na 6 ha, co odpowiada piątemu miejscu wśród gospodarstw wsi B. co do wielkości areału objętego stratami. Wielkość poniesionych strat w plonach została ustalona w wysokości 40-60 procent, podobnie jak w znacznej większości innych gospodarstw.
Na tej podstawie Naczelnik Gminy w M., powołując się na art. 9 ustawy z dnia 16 lutego 1961 r. o ochronie roślin uprawnych przed chorobami, szkodnikami i chwastami /Dz.U. nr 10 poz. 55/, decyzją z dnia 22 września 1989 r. przyznał Marianowi K. zasiłek w wysokości 379.335 zł z tytułu przyczynienia się do wytępienia szkodników i poniesionych przy tym strat gospodarczych.
Od tej decyzji Marian K. wniósł odwołanie do Dyrektora Wydziału Rolnictwa, Gospodarki Żywnościowej i Leśnictwa Urzędu Wojewódzkiego w L., zarzucając, że przyznany zasiłek nie odpowiada wysokości poniesionej przez niego szkody, która według jego szacunku wynosi około 700.000 zł.
Organ II instancji decyzją z dnia 13 października 1989 nr RL prw 7021/III/21/89 utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Gminy, podnosząc, że zasiłek przewidziany w art. 9 ustawy z dnia 16 lutego 1961 roku o ochronie roślin uprawnych przed chorobami, szkodnikami i chwastami /Dz.U. nr 10 poz. 55/ nie rekompensuje strat poniesionych w wyniku zniszczenia zboża bezpośrednio przez gryzonie polne.
Decyzję tę zaskarżył Marian K. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając, że ustalenie wysokości jego strat gospodarczych w uprawach zbożowych nastąpiło z naruszeniem art. 7 i art. 77 Kpa, polegającym na nie wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego oraz niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i warunków ustalania wielkości przyznawanego zasiłku.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Wydziału Rolnictwa Gospodarki Żywnościowej i Leśnictwa Urzędu Wojewódzkiego w L. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując uzasadnienie swojej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 16 lutego 1961 r. o ochronie roślin uprawnych przed chorobami, szkodnikami i chwastami /Dz.U. nr 10 poz. 55 ze zm./ właścicielom bądź użytkownikom roślin lub gruntów, którzy stosowaniem się do wydanych zarządzeń przyczynili się do opanowania chorób lub wytępienia szkodników i chwastów, ponosząc przy tym straty gospodarcze, może być przyznany stosowny zasiłek.
Przewidziany tym przepisem zasiłek nie stanowi odszkodowania za straty gospodarcze wyrządzone w uprawach roślin polowych przez choroby roślin, szkodniki lub chwasty. Przesłankami jego przyznania są: przyczynienie się poszkodowanego do opanowania chorób roślin lub wytępienia szkodników i chwastów, polegające na stosowaniu się do zarządzeń wydanych w tym celu przez właściwe służby, i powstanie szkody, będącej następstwem stosowania zarządzonych środków zwalczania chorób, szkodników lub chwastów.
Istotnym zatem warunkiem przyznania powyższego świadczenia jest szkoda, która pozostaje w związku przyczynowym ze stosowaniem przez właściciela lub użytkownika roślin lub gruntów środków zwalczania chorób i szkodników roślin bądź chwastów, zarządzonych przez władze, a nie szkoda wyrządzona przez te choroby, szkodniki lub chwasty.
Ponadto przyznanie tego świadczenia ma charakter uznaniowy, co wyraźnie wynika z gramatycznego brzmienia art. 9 powołanej ustawy.
W niniejszej sprawie nie można stwierdzić ani dowolności w rozstrzygnięciu sprawy, ani takich uchybień w postępowaniu, które uzasadniałyby uchylenie zaskarżonej decyzji. Zastrzeżenie może jedynie nasuwać podstawa ustalania wysokości zasiłku przyznawanego rolnikom, przyjęta przez organy administracji państwowej. Zasiłek ten, jak wyjaśniono wyżej, przyznawany jest za straty wywołane oddziaływaniem czynników i środków zwalczania szkodników roślin, gdy tymczasem przy jego ustalaniu organy kierowały się ogólną wielkością szkody wyrządzonej bezpośrednio i pośrednio przez szkodniki. Tak jednak stosowana przesłanka przyznawania zasiłku nie mogła mieć istotnego wpływu na ograniczenie lub naruszenie słusznego interesu stron.
W wypadku Mariana K. przyjęta powierzchnia upraw zbóż objęta szkodami, jak również procentowe wielkości strat w poszczególnych areałach upraw nie odbiegają od wielkości przyjętych dla ustalenia strat w innych gospodarstwach. Jednolity był również w odniesieniu do wszystkich tryb ustalania wielkości strat i wielkości przyznanego zasiłku.
W tym stanie rzeczy na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa skargę należało oddalić.