Wyrok NSA oz. we Wrocławiu z 13 marca 1991 r., SA/Wr 150/91

Teza

Podstawy do zwolnienia żołnierza z zasadniczej służby wojskowej ze względu na konieczność prowadzenia gospodarstwa rolnego nie może stanowić wyłącznie okoliczność, że potrzebna jest jego pomoc w pracach w takim gospodarstwie.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę Bronisława L. na decyzję Wojewody O-kiego z dnia 21 grudnia 1990 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia konieczności prowadzenia przez żołnierza Jana L. gospodarstwa rolnego.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 14 listopada 1990 r. Nr SO-6311/5/90 Wójt Gminy B., na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony /Dz.U. 1988 nr 30 poz. 207/ oraz par. 34 ust. 1 i par. 35 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1989 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej oraz uznawania poborowych i żołnierzy za jedynych żywicieli rodzin /Dz.U. nr 68 poz. 413/, po rozpatrzeniu podania Bronisława L. stwierdził konieczność prowadzenia przez żołnierza Jana L. gospodarstwa rolnego rodziców - Bronisława i Marii małżonków L. we wsi G. W uzasadnieniu decyzji podał, że Jan L. odbywa zasadniczą służbę wojskowa od lipca 1990 r. i do chwili powołania do tej służby pracował w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, położonym we wsi G., obejmującym 8,03 ha gruntów, w tym 7,66 ha użytków rolnych, zabudowania mieszkalne i gospodarcze oraz inwentarz żywy: pięć krów, jedną jałówkę, jednego bukata, dwie maciory i trzy tuczniki. Ojciec żołnierza, Bronisław L., jest w pełni zdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, matka żołnierza natomiast, Maria L., cierpi na nadciśnienie tętnicze i według opinii biegłych sądowych lekarzy z dnia 27 listopada 1990 r. jest częściowo niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym - przeciwwskazane jest dźwiganie. Spośród pozostałych członków rodziny L. córka Krystyna, lat 19, jest inwalidką I grupy i wymaga stałej opieki, a syn Piotr, lat 13, uczęszcza do szkoły podstawowej.

Zdaniem Wójta Gminy, wydana przez niego decyzja jest obiektywna i poprzedzona została starannym rozpoznaniem argumentów uzasadniających przedterminowe zwolnienie żołnierza Jana L. z wojska.

Na skutek sprzeciwu Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w O. Wojewoda O-ki decyzją z dnia 21 grudnia 1990 r. Nr SO-VI-6311/67/90 uchylił decyzję Wójta Gminy w B. i orzekł, że nie uznaje konieczności prowadzenia przez żołnierza Jana L. gospodarstwa rolnego jego rodziców. Zdaniem organu II instancji, właściciel gospodarstwa Bronisław L. jest w pełni zdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, a jego żona Maria, kwalifikująca się do II grupy inwalidów, jest tylko częściowo niezdolna do pracy w gospodarstwie, jej pobyt zaś w szpitalu jest przejściowy. Powyższe okoliczności nie stwarzają przesłanek do stwierdzenia konieczności prowadzenia przez żołnierza Jana L. gospodarstwa rolnego rodziców.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję Bronisław L. podnosi, że jego żona Maria od dłuższego czasu przebywa w szpitalu, a on sam nie jest w stanie podołać obowiązkom opieki nad córką, inwalidką I grupy, i 13-letnim synem uczęszczającym do szkoły oraz pracy w gospodarstwie rolnym i obsłudze 11 sztuk bydła, dwóch macior i trzech tuczników. Pomoc syna w prowadzeniu gospodarstwa rolnego jest w tych warunkach niezbędna.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Artykuł 97 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony /Dz.U. 1988 nr 30 poz. 207/ stwarza podstawy do zwolnienia żołnierza z zasadniczej służby wojskowej przed odbyciem tej służby w razie "konieczności prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego".

Okoliczność "prowadzenia gospodarstwa rolnego" stanowi również podstawę do udzielenia poborowemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej według art. 36 ust. 1 pkt 2 lit. "b" tej ustawy.

Ani ustawa, ani wydane na jej podstawie akty wykonawcze nie określają bliżej przesłanek ustalenia konieczności prowadzenia przez żołnierza gospodarstwa rolnego. Przy ocenie tej kwestii należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, na czym polega "prowadzenie gospodarstwa rolnego" w rozumieniu przepisów o powszechnym obowiązku obrony.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1989 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej oraz uznawania poborowych i żołnierzy za jedynych żywicieli rodzin /Dz.U. nr 68 poz. 413/ określa szczegółowo w par. 6 ust. 1-3 warunki uznania poborowego za prowadzącego gospodarstwo rolne. Według tego przepisu poborowego uznaje się za prowadzącego gospodarstwo rolne, jeżeli prowadzi własne gospodarstwo rolne lub będące własnością jego żony albo wykonuje osobiście prace w gospodarstwie o obszarze co najmniej 3 ha użytków rolnych będącym w posiadaniu jego rodziców albo osoby, która wychowywała i utrzymywała go przez okres co najmniej 3 lat przed ukończeniem przez niego 18 roku życia, a przy tym rodzice lub wymienione osoby nie mogą samodzielnie prowadzić tego gospodarstwa, w gospodarstwie tym nie ma innego członka rodziny, który może je prowadzić, miejsce zamieszkania zaś umożliwia poborowemu wykonywanie podstawowych prac w gospodarstwie.

Określone w tym rozporządzeniu warunki uznawania poborowego za prowadzącego gospodarstwo rolne mają również zastosowanie - na mocy par. 31 ust. 1 tego rozporządzenia - przy wydawaniu decyzji o konieczności prowadzenia przez żołnierza gospodarstwa rolnego.

Z przepisów tych wynika, że konieczność taką uzasadnia powstała w czasie odbywania przez żołnierza zasadniczej służby wojskowej potrzeba jego osobistego udziału zarówno w bezpośrednich pracach w gospodarstwie rolnym, jak i w kierowaniu gospodarstwem rolnym stanowiącym własność jego, jego żony albo w gospodarstwie rolnym rodziców i osób wymienionych w par. 2 pkt 5 powyższego rozporządzenia, jeżeli w gospodarstwie nie ma innych osób, które mogą prowadzić gospodarstwo rolne.

Podstawy do zwolnienia żołnierza z zasadniczej służby wojskowej ze względu na konieczność prowadzenia gospodarstwa rolnego nie może stanowić wyłącznie okoliczność, że potrzebna jest jego pomoc w pracach w takim gospodarstwie.

Z ustaleń organu I i II instancji wynika, że gospodarstwo rolne stanowiące własność Bronisława i Marii małżonków L., rodziców żołnierza Jana L., prowadził i prowadzi Bronisław L., który ma pełną zdolność do jego prowadzenia. Przejściowa choroba żony rolnika i ustalona jej niezdolność do wykonywania ciężkich prac w gospodarstwie rolnym spowodowały, że Bronisławowi L. potrzebna jest fizyczna pomoc starszego syna w wykonywaniu prac związanych z prowadzeniem gospodarstwa.

Okoliczności te jednak nie stwarzają dostatecznej podstawy do uznania konieczności prowadzenia przez Jana L. gospodarstwa rolnego rodziców, gdyż nie odpowiada to warunkowi utraty zdolności do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa przez skarżącego Bronisława L., przewidzianemu w par. 6 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1989 r,

Wobec powyższego skargę należało oddalić na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa,