Uzasadnienie
Decyzją zamieszczoną w dowodzie odprawy celnej nr 0008808 z dnia 20 sierpnia 1991 r. Dyrektor Urzędu Celnego w W. dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym sprowadzony z zagranicy przez Bolesława Rz. samochód osobowy marki Opel Corsa i dokonał wymiaru cła w wysokości 14.264.000 zł. Bolesław Rz. uiścił należność celną, a ponadto podatek obrotowy w wysokości 21.871.800 zł. W dowodzie odprawy celnej pouczono go, że w terminie 1 miesiąca od dnia uiszczenia opłaty może wystąpić do właściwego urzędu skarbowego o zmianę wymiaru podatku obrotowego.
Podaniem z dnia 30 sierpnia 1991 r., złożonym tego samego dnia w Urzędzie Celnym w W., Bolesław Rz. wystąpił o zwrot pobranego cła w wysokości 36.135.800 zł. Wyjaśnił, że wyjechał do Niemiec własnym samochodem marki Fiat FSO 1500, który w całości uległ zniszczeniu na skutek wypadku drogowego zawinionego przez kierowcę samochodu niemieckiego. W związku z tym wypłacono mu odszkodowanie w markach niemieckich, za które zakupił sprowadzony do kraju samochód Opel Corsa. Do podania, a także w toku późniejszego postępowania, skarżący dołączył dowód ubezpieczenia i reasekuracji z dnia 21 maja 1990 r., policyjny opis wypadku w języku niemieckim i ekspertyzę szacunkową szkody, sporządzoną dla Oddziału Ubezpieczeniowego w Kassel, oraz zdjęcia fotograficzne samochodu po wypadku.
Decyzją z dnia 25 września 1991 r. nr 16-PC-540-229/91 Dyrektor Urzędu Celnego w W., na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 23 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./, odmówił Bolesławowi Rz. zwrotu wymierzonego cła w wysokości 14 264 000 zł. Podał, że zgodnie z powołanym przepisem wolny od cła jest środek przewozowy uzyskany tytułem odszkodowania w zamian za dopuszczony do czasowego wywozu środek przewozowy zniszczony w wypadku. Bolesław Rz. natomiast otrzymał za swój samochód odszkodowanie pieniężne. Dokonanie zakupu nowego samochodu nie może być w tych warunkach uznane za zamiennik zniszczonego pojazdu.
W odwołaniu od tej decyzji Bolesław Rz. zarzucił, że zakup pojazdu samochodowego za odszkodowanie przyznane za samochód zniszczony w czasie wypadku za granicą odpowiada hipotezie art. 14 ust. 1 pkt 23 prawa celnego i wobec tego cło, jako nienależnie pobrane, podlega zwrotowi.
Decyzją z dnia 21 listopada 1991 r. nr DPC II/II-432-2308/91 Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego. Organ II instancji podzielił pogląd, że samochód zakupiony za środki uzyskane z tytułu odszkodowania za zniszczony samochód dopuszczony do czasowego wywozu nie podlega zwolnieniu od cła na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 23 prawa celnego.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Bolesław Rz. wyjaśnił, że wypłacone mu odszkodowanie za zniszczony pojazd wyniosło 8 000 marek niemieckich, a nowy samochód nabył za cenę 14 000 marek. Uzyskane odszkodowanie wynosi 4/7 ceny nowego samochodu i co najmniej w takiej części zakupiony pojazd powinien być zwolniony od cła stosownie do art. 14 ust. 1 pkt 23 prawa celnego.
W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie, wyjaśniając, że pojazd zakupiony za pieniądze uzyskane z tytułu odszkodowania nie może być uważany za "uzyskany tytułem odszkodowania".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Podanie o zwolnienie od cła wraz z dowodami uzasadniającymi to żądanie skarżący złożył w terminie odwoławczym od decyzji w przedmiocie wymiaru cła. Wymiar ten został orzeczony decyzją z dnia 20 sierpnia 1991 r., a pismo w sprawie zwolnienia od cła doręczone zostało organowi I instancji dnia 30 sierpnia 1991 r.
Zgodnie z art. 110 Kpa Dyrektor Urzędu Celnego w W., będąc organem, który wydał decyzję w przedmiocie wymiaru cła, był tą decyzją związany. Stosownie do art. 132 par. 1 Kpa mógł ewentualnie uchylić lub zmienić swoją decyzję, jednakże tylko w wypadku, gdyby w całości uwzględnił żądanie skarżącego.
Dyrektor Urzędu Celnego w W. natomiast nie mógł po wydaniu decyzji z dnia 20 sierpnia 1991 r. o wymiarze cła wszczynać odrębnego postępowania w przedmiocie zwolnienia skarżącego od cła i wydawać w tym zakresie odrębnej decyzji. Przepisy prawa celnego nie przewidują takiego postępowania.
Pogląd taki został potwierdzony uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 1992 r. III AZP 13/91 o następującej treści: "Stwierdzenie, że towar celny jest wolny od cła, nie może być przedmiotem odrębnej decyzji, wydanej po uprzednim dopuszczeniu do obrotu na polskim obszarze celnym lub do wywozu za granicę zgłoszonego towaru oraz po wymierzeniu należności celnych".
Zastrzeżenia budzi też rozstrzygnięcie organów celnych co do istoty sprawy.
Według art. 14 ust. 1 pkt 23 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ przywóz towarów z zagranicy w ramach ustanowionych norm jest wolny od cła, jeżeli przedmiotem przywozu jest środek przewozowy uzyskany tytułem odszkodowania w zamian za dopuszczony do czasowego wywozu środek zniszczony w wypadku.
Organy celne nie kwestionują okoliczności, że skarżący wyjechał z kraju samochodem marki FSO 125p na warunkach wywozu czasowego i samochód ten został za granicą zniszczony w wypadku. Okoliczności te zresztą skarżący udowodnił odbitkami kserograficznymi zagranicznego protokołu policyjnego i pismami zagranicznego zakładu ubezpieczeń. Zdaniem organów celnych jednak, przez uzyskanie tytułem odszkodowania środka przewozowego za środek zniszczony w wypadku należy rozumieć otrzymanie bądź przyznanie tego odszkodowania w formie rzeczowej, a nie przyznanie odszkodowania pieniężnego. W tym ostatnim wypadku osoba dokonująca obrotu przywozi do kraju nie pojazd samochodowy uzyskany za pojazd zniszczony, ale pojazd zakupiony za granicą.
Pogląd ten jest błędny.
Zagadnienie odszkodowań za zniszczenie pojazdu samochodowego regulują ogólnie przepisy kodeksu cywilnego, a szczególnie - przepisy prawa o ubezpieczeniach majątkowych.
Według art. 363 par. 1 Kc naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu
Natomiast przepisy prawa o ubezpieczeniach majątkowych z zasady przewidują wyłącznie odszkodowanie pieniężne za spowodowanie uszkodzenia lub zniszczenia pojazdu - bądź w wysokości kosztów przywrócenia stanu poprzedniego /naprawy/, bądź równowartości pojazdu, którego naprawić się nie da lub którego naprawa pociągnęłaby za sobą nadmierne trudności lub koszty.
Prawo celne nie reguluje kwestii uzyskania za granicą odszkodowania za zniszczony środek przewozowy przez obywatela polskiego, który środek ten wywiózł z kraju na warunkach wywozu czasowego, mówi natomiast w art. 14 ust. 1 pkt 23 wyraźnie o środku przewozowym uzyskanym tytułem odszkodowania. W tym stanie rzeczy odszkodowanie to należy oceniać na podstawie przepisów kodeksu cywilnego i przepisów prawa o ubezpieczeniach majątkowych.
W rozumieniu art. 14 ust. 1 pkt 23 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ przez środek przewozowy uzyskany tytułem odszkodowania w zamian za dopuszczony do czasowego wywozu środek przewozowy zniszczony w wypadku należy rozumieć również środek przewozowy zakupiony za granicą za odszkodowanie pieniężne wypłacone przez zagraniczną instytucję ubezpieczeń majątkowych.
Do rozważenia pozostaje jeszcze kwestia wysokości odszkodowania, wartości celnej samochodu uzyskanego za granicą i wielkości zwolnienia, o którym mowa w art. 14 ust. 1 pkt 23 prawa celnego, a w szczególności czy zwolnieniem tym powinien być objęty cały pojazd samochodowy, czy też tylko część jego ceny do wysokości uzyskanego odszkodowania pieniężnego.
Zagadnienie to nie było przedmiotem rozważań w zaskarżonej decyzji i z tego powodu jego rozstrzygnięcie w niniejszym wyroku byłoby przedwczesne.
Ze względu na przedstawione wyżej uchybienia, a w szczególności niedopuszczalność orzekania w przedmiocie zwolnienia od cła poza trybem postępowania w zakresie wymiaru cła, należało stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji na zasadzie art. 207 par. 1 i 3 Kpa.
Orzeczenie o kosztach ma podstawę w art. 208 Kpa.