Uzasadnienie
Orzeczeniem z dnia 4 maja 1994 r. nr 5210/P/81/94 Rejonowa Komisja Poborowa w W., na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 pkt 2 i art. 40 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16/, udzieliła Robertowi G. odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na osobiste prowadzenie gospodarstwa rolnego na okres do 3 maja 1995 r.
Według podania strony i opinii Urzędu Gminy w W. Robert G. wraz z matką Krystyną G. prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 11,87 ha, położone we wsi B., stanowiące współwłasność jego rodziców. Ojciec Henryk G., urodzony w 1939 r., jest niezdolny do pracy i otrzymuje rentę z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. Robert G. jest zameldowany na pobyt stały w L., natomiast w B. przebywa na warunkach pobytu czasowego. Niezdolność do pracy ojca, trwająca od czerwca 1991 r., została ustalona orzeczeniem nr 617506 Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w W. z dnia 14 stycznia 1992 r. W orzeczeniu tym określono niezdolność ojca do pracy jako długotrwałą i ustalono termin badania kontrolnego na styczeń 1994 r. Do chwili wydania orzeczenia Rejonowej Komisji Poborowej badanie takie nie nastąpiło.
Orzeczeniem z dnia 26 maja 1994 r. nr SO.VI.5213/6/94, wydanym na podstawie art. 38 ust. 2 pkt l, art. 41 ust. 3 oraz art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16/ oraz par. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie udzielania poborowym odroczeń czynnej służby wojskowej oraz zwalniania żołnierzy z tej służby przed jej odbyciem, a także uznawania poborowych i żołnierzy za jedynych żywicieli rodzin /Dz.U. nr 85 poz. 431/, Wojewódzka Komisja Poborowa w (...) uchyliła orzeczenie Rejonowej Komisji Poborowej w W. i odmówiła udzielenia Robertowi G. odroczenia służby wojskowej. Po przeprowadzeniu rozprawy z udziałem Roberta G. Komisja ustaliła, że jest on zameldowany na pobyt stały w L. przy ul. Sz. nr 9 m.
3. W 1991 r. jego ojciec doznał wylewu krwi i prowadzenie gospodarstwa przejął Robert G. wraz z matką. W B. jest on zameldowany na pobyt czasowy od dnia 18 listopada 1991 r. do dnia 31 grudnia 1994 r. Zdaniem Komisji, Robert G. nie spełnia warunków do uzyskania odroczenia służby wojskowej, określonych w art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy, gdyż z orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nie wynika, że inwalidztwo ojca powstało w związku z prowadzeniem gospodarstwa.
Orzeczenie to Robert G. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyjaśniając, że przejął prowadzenie gospodarstwa rolnego rodziców w całości. Do skargi załączył wypis z aktu notarialnego rep. A nr 988/1994, sporządzonego dnia 28 czerwca 1994 r. (...) oraz odręcznie sporządzoną, umowę dzierżawy z dnia 24 czerwca 1994 r. Na mocy aktu notarialnego rodzice skarżącego, Henryk i Krystyna G., przenieśli na jego własność nieruchomość rolną położoną we wsi B., obejmującą działki nr 24 i 255 o łącznej powierzchni 4,31 ha, natomiast w umowie dzierżawy oddali synowi w użytkowanie budynek gospodarczy.
W odpowiedzi na skargę Przewodniczący Wojewódzkiej Komisji Poborowej wniósł o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Poborowej w (...) zostało wydane z powołaniem się na art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16/, z mocy którego wojewódzka komisja poborowa może z urzędu zmienić orzeczenie rejonowej komisji poborowej, jeżeli zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. Orzeczenie to jest ostateczne i podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego.
Według art. 39 ust. 1 pkt 2 tej ustawy poborowemu udziela się odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na osobiste prowadzenie gospodarstwa rolnego, jeżeli posiada on gospodarstwo na podstawie tytułu prawnego albo jeżeli wstępny poborowego pobiera emeryturę lub rentę inwalidzką z powodu prowadzenia tego gospodarstwa, a zarazem prowadzenie gospodarstwa jest uzależnione od osobistej pracy poborowego. Warunki powyższe muszą być spełnione w chwili orzekania o odroczeniu zasadniczej służby wojskowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 196 par. 1 Kpa ocenia zaskarżone decyzje organów administracji co do ich zgodności z prawem obowiązującym w chwili ich wydania i uwzględnia stan faktyczny i prawny ustalony w dniu orzekania przez organy, to jest w dniach 4 i 26 maja 1994 r., w których wydane zostały orzeczenia Rejonowej Komisji Poborowej w W. i Wojewódzkiej Komisji Poborowej w (...).
W powyższych terminach skarżący nie był ani właścicielem, ani posiadaczem gospodarstwa rolnego we wsi B. lub jego części. Właścicielami tego gospodarstwa byli jego rodzice i oni też byli jego posiadaczami.
W podaniu o odroczenie służby wojskowej skarżący wyjaśnia, że prowadzi gospodarstwo wspólnie z matką. Okoliczność ta jednak nie stanowi dostatecznej podstawy do uznania, że nabył posiadanie gospodarstwa na podstawie tytułu prawnego, jak tego wymaga cytowany przepis art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy.
Własność części gospodarstwa skarżący nabył w drodze aktu notarialnego darowizny, sporządzonego po zakończeniu postępowania w przedmiocie odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Również dopiero po wydaniu zaskarżonej decyzji skarżący uzyskał na podstawie umowy dzierżawy z dnia 24 czerwca 1994 r. posiadanie zależne budynków gospodarczych, potrzebnych do prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Jednakże warunek posiadania gospodarstwa jako przesłanka odroczenia służby wojskowej nie jest wymagany, jeżeli wstępny poborowego, to jest ojciec, matka, dziadek, którzy prowadzili gospodarstwo pobierają emeryturę lub rentę z tytułu prowadzenia tego gospodarstwa.
Z załączonego do akt odcinka renty Henryka G., ojca skarżącego, za luty 1994 r. wynika, że renta jest mu wypłacana przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - Oddział w W. Oznacza to, że renta została przyznana z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników, wprowadzonego ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. 1993 nr 71 poz. 342/. Zgodnie z art. 1 ust. 2 tej ustawy w ubezpieczeniu tym wyodrębnia się ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz ubezpieczenia emerytalno-rentowe. Z mocy art. 16 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 powołanej ustawy ubezpieczeniem emerytalno-rentowym jest objęty rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, a renta inwalidzka rolnicza przysługuje ubezpieczonemu rolnikowi, który stał się niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym w okresie ubezpieczenia i legitymuje się określonym stażem ubezpieczenia.
Okoliczność powstania niezdolności do pracy w rolnictwie wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej ma tylko takie znaczenie, że do nabycia prawa do renty inwalidzkiej nie jest wymagany staż ubezpieczenia emerytalno-rentowego.
W rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. 1993 nr 71 poz. 342/ prawo do rolniczej renty inwalidzkiej pozostaje zawsze w związku z pracą w rolnictwie, niezależnie od tego, czy inwalidztwo powstało na skutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej, czy też zostało spowodowane długotrwałą niezdolnością do pracy w rolnictwie z powodu ogólnego stanu zdrowia.
Na zasadzie art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16/ odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu, jeżeli od jego osobistej pracy uzależnione jest prowadzenie gospodarstwa rolnego wskutek tego, że wstępny poborowego, dotychczas prowadzący gospodarstwo, pobiera emeryturę albo rentę inwalidzką, z powodu prowadzenia tego gospodarstwa, przez co należy rozumieć niezdolność do pracy spowodowaną zarówno wypadkiem przy pracy w rolnictwie lub rolniczą, chorobą zawodową, jak i ogólnym stanem jego zdrowia. Z przepisu tego nie można wyprowadzać poglądu, że pobieranie emerytury lub renty inwalidzkiej "z powodu prowadzenia gospodarstwa" oznacza wyłącznie pobieranie renty inwalidzkiej wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej.
Zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Poborowej zostało oparte na wadliwym poglądzie, że tylko inwalidztwo rolnika z powodu prowadzenia gospodarstwa może uzasadniać odroczenie służby wojskowej poborowemu, który jako zstępny przejął prowadzenie gospodarstwa. Z tego względu orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Poborowej należało uchylić na zasadzie art. 207 par. 2 pkt 1 Kpa.
Orzeczenie o kosztach zgodne jest z art. 208 Kpa. Koszty zasądzono od Wojewody (...) w związku z jego zadaniami wynikającymi z art. 25 ust. 1 i art. 36 ustawy o powszechnym obowiązku obrony.