Uzasadnienie
Decyzją z dnia 16 marca 1976 r. nr 6040-1/27/75/76 Naczelnik Gminy w L. K., na podstawie art. 9 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne /Dz.U. nr 21 poz. 118/, orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,78 ha, położonego we wsi K., stanowiącego własność Jana G. Od przejęcia na rzecz Państwa wyłączone zostały budynki na warunkach odrębnej od gruntów własności, a ponadto pozostawiono dotychczasowemu właścicielowi działkę gruntu o powierzchni 0,5 ha w dożywotnim użytkowaniu.
Jan G. zmarł dnia 3 marca 1986 r., a spadek po nim przypadł jego synowi Bronisławowi G. -D., który aktem notarialnym sporządzonym dnia 9 kwietnia 1991 r. rep. A 704/91 przeniósł w drodze darowizny własność nieruchomości budynkowych po zmarłym na rzecz swojej córki Marzeny G. -D., wnuczki zmarłego Jana G. Zamieszkała ona we wsi K. dnia 26 lipca 1991 r., dokąd przeniosła się z Sz.
Dnia 18 września 1992 r. Marzena G. -D. wystąpiła do Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z podaniem o przyznanie jej na własność działki gruntu, która została oddana jej dziadkowi w dożywotnie użytkowanie.
Decyzją z dnia 27 października 1992 r. nr GK-601-11/92, wydaną na podstawie art. 118 ust. 1, 2a i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. nr 7 poz. 24 ze zm./, Kierownik Urzędu Rejonowego w K. odmówił nadania wnioskodawczyni działki po zmarłym Janie G. Podstawą odmowy była okoliczność, że zamieszkała ona we wsi K. dnia 26 lipca 1991 r., przed tym dniem nie władała działką użytkowaną przez dziadka, a zatem nie spełnia warunków do uzyskania jej na własność.
W odwołaniu od tej decyzji Marzena G. -D. wyjaśniła, że wraz z budynkami po dziadku jej ojciec przekazał jej w posiadanie działkę o powierzchni 0,5 ha, użytkowaną przez dziadka. Od lipca 1985 r. ojciec był zameldowany w budynku dziadka, pomagał mu uprawiać działkę, a po śmierci dziadka sam ją uprawiał do chwili przekazania córce budynków i gruntu. W dodatkowym piśmie z dnia 19 listopada 1992 r. oświadczyła, że działka jest przez nią uprawiana, co potwierdził sołtys.
Wojewoda (...) decyzją z dnia 25 listopada 1992 r. nr GK. VI. 7019-6/29/92 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wojewoda stwierdził, że Marzena G. -D. nie władała działką rolną po swoim dziadku, nigdy z nim nie mieszkała i nie spełnia przesłanek otrzymania działki na własność, przewidzianych w art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję Marzena G. -D. zarzuciła, że działkę użytkuje od chwili przeniesienia na nią własności budynków po dziadku w kwietniu 1991 r. Przed tą datą działka była w nieprzerwanym posiadaniu dziadka do chwili jego śmierci, a następnie jej ojca, który mieszkał w budynku dziadka od lipca 1985 r. do czasu sporządzenia aktu darowizny w 1991 r. Przez cały ten okres działka była w posiadaniu kolejno dziadka, ojca i jej i zawsze była przez te osoby uprawiana. Uzasadnia to przyznanie jej działki na własność.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda (...) wniósł o oddalenie skargi i wyjaśnił, że prawo dożywocia jest prawem niezbywalnym i z chwilą śmierci dożywotnika działka pozostaje w dyspozycji Państwowego Funduszu Ziemi. Obecnie grunty Państwowego Funduszu Ziemi zostały skomunalizowane.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Według art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24 ze zm./ osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Stosownie do art. 123 tej ustawy przepis ten wszedł w życie z dniem 1 stycznia 1991 r. i po zgonie Jana G., uprawnionego dożywotniego użytkownika działki, nie mógł stanowić podstawy do przyznania własności tej działki Marzenie G.-D.
Nie ulega też wątpliwości, że omawiana działka z mocy decyzji byłego Naczelnika Gminy w L. K. z dnia 16 maja 1976 r. przeszła na własność Skarbu Państwa i dożywotni użytkownik nie mógł rozporządzać tą nieruchomością ani też przenosić swojego prawa na inne osoby. Nie oznacza to jednak, że inne osoby nie mogły przejąć posiadania działki jako faktycznego władztwa nad rzeczą w rozumieniu art. 336 k. c.
W odwołaniu i (...) w skardze Marzena G. -D. jednoznacznie stwierdza, że po śmierci dziadka sporna działka pozostała w posiadaniu jej ojca, który prawo to przekazał jej jednocześnie z darowizną budynków. Skarżąca wyjaśnia też, że do chwili obecnej działka nieprzerwanie była uprawiana przez następców prawnych użytkownika: jego syna i później wnuczkę.
Na mocy art. 118 ust. 2a cytowanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie tej ustawy /Dz.U. nr 58 poz. 280/ uprawnienie do uzyskania prawa własności działki określonej w ust. 1 nabyli również zstępni osoby uprawnionej, którzy po jej śmierci nieruchomością faktycznie władają w zakresie odpowiadającym uprawnieniom tej osoby. Oznacza to, że z mocy art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24 ze zm./ w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. /Dz.U. nr 58 poz. 280/ zstępni właściciela gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa, któremu przyznane zostało prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu, mogą po jego śmierci ubiegać się o przyznanie im tej działki na własność, jeżeli najpóźniej w chwili śmierci uprawnionego przejęli po nim posiadanie działki i działkę tę nieprzerwanie posiadają. Przeniesienie posiadania działki przez zstępnego, będącego synem uprawnionego, na rzecz córki, będącej wnuczką uprawnionego, nie stanowi przeszkody do przyznania własności działki wnuczce w tym trybie. Należy podkreślić, że powyższy przepis art. 118 ust. 2a wszedł w życie z dniem 21 sierpnia 1992 r.
Powoływanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na okoliczność, że skarżąca przejęła posiadanie działki dopiero w dniu 26 lipca 1991 r., jest o tyle chybione i nieuzasadnione, że ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie wyjaśniły, na jakiej podstawie skarżąca nabyła posiadanie działki oraz kto działką tą faktycznie władał od chwili śmierci Jana G. do dnia 26 lipca 1991 r. Okoliczność ta powinna być wyjaśniona.
Jeżeli dalsze postępowanie wyjaśniające wykaże, że - jak twierdzi skarżąca - działka została objęta w posiadanie przez jej ojca bezpośrednio po śmierci dziadka i następnie ojciec przekazał jej to prawo, żądanie skarżącej należy uwzględnić.
Przyznaniu omawianej działki na własność skarżącej nie stoi na przeszkodzie ewentualne przekazanie tej działki na własność gminy w trybie art. 15 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./. Przedmiotem rozstrzygnięcia bowiem jest nieruchomość oddana w użytkowanie rolnikowi z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu i pozostająca w posiadaniu jego zstępnych, a więc odpowiadająca hipotezom art. 118 ust. 1 i 2a cytowanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Zgodnie z art. 118 ust. 4 tej ustawy organem właściwym do załatwienia sprawy jest rejonowy organ rządowej administracji ogólnej.
Z tego względu sprawa może być rozpatrzona i rozstrzygnięta tylko w trybie powołanych wyżej przepisów.
Zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji zatem należało uchylić stosownie do art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa.
Orzeczenie o kosztach wynika z art. 208 Kpa.