Uzasadnienie
Naczelnik Miasta i Gminy w S. decyzją z dnia 4 października 1974 r. nr 6040/46/74 przejął od małżonków Karola i Marii Sz. na własność Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni 3,23 ha, położone we wsi P., w zamian za świadczenia emerytalne, pozostawiając im jako odrębny od gruntu przedmiot własności zabudowania mieszkalne i gospodarcze. Jednocześnie pozostawił w dożywotnim użytkowaniu dotychczasowych właścicieli działkę gruntu o powierzchni 0,50 ha, wydzieloną im następnie w granicach parcel nr 119, 176/2 i 176/3, położonych w P. We wniosku z dnia 16 marca 1993 r. Aleksandra R., zamieszkała w W., domagała się uwłaszczenia jej na wymienionych wyżej działkach, twierdząc, że jest następczynią prawną zmarłych małżonków Sz. i jako ich jedyna spadkobierczyni "wyraża chęć użytkowania wspomnianych działek i żąda ich zwrotu". W piśmie z dnia 21 kwietnia 1993 r. Aleksandra R. wyjaśniła, że przedmiotem żądania są jedynie działki nr 119 o powierzchni 0,40 ha i nr 176/2 o powierzchni 0,0824 ha.
Po rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu Rejonowego w O. decyzją z dnia 2 lipca 1993 r. nr GK 7228/S/15/93, na podstawie art. 118 ust. 2a i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24 ze zm./, przyznał Aleksandrze R. nieodpłatnie na własność działkę nr 119 o powierzchni 0,40 ha i działkę nr 176/2 o powierzchni 0,0824 ha, wywodząc, że wprawdzie nie uprawia ona tych działek osobiście, ale jest spadkobierczynią dożywotników i wykazała inicjatywę w zagospodarowaniu działek przez "rolników ze wsi P. w zamian za produkty rolne". Jedna z omawianych działek /nr 119/ stanowi własność Skarbu Państwa, a druga jest własnością gminy S., wobec czego przyznanie ich na własność zainteresowanej nie naruszy prawa i interesów osób trzecich.
Od powyższej decyzji wniósł odwołanie Zarząd Miasta i Gminy w S. Odwołujący się zarzucił, że działka nr 176/2, stanowiąca własność gminy, została przeznaczona - zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego - pod budownictwo jednorodzinne i uchwałą Rady Miejskiej w S. nr XXX/206/93 z dnia 29 kwietnia 1993 r. jest wyznaczona do sprzedaży w drodze przetargu. W związku z tym sporządzono operat szacunkowy i dokumentację geodezyjną niezbędną przy sprzedaży. Aleksandra R. nie użytkowała tej działki i nadal jej nie użytkuje. Pobiera jedynie czynsz w postaci produktów rolnych od faktycznych użytkowników tej parceli, którzy uprawiają ją od lat.
Uwzględniając odwołanie, Wojewoda (...) decyzją z dnia 20 września 1993 r. uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji w części dotyczącej działki nr 176/2 i odmówił nieodpłatnego przyznania własności tej działki Aleksandrze R., albowiem aktem notarialnym z dnia 4 września 1993 r. rep. A 1745/93 nieruchomość ta została sprzedana przez gminę Dariuszowi W., a w myśl art. 118 ust. 3 powołanej wyżej ustawy nie podlegają nadaniu w tym trybie nieruchomości, które nie stanowią własności Skarbu Państwa lub gminy.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Aleksandra R. podniosła, iż sporna parcela wchodziła w skład działki gruntu pozostawionej rodzicom w dożywotnim użytkowaniu w związku z przekazaniem przez nich gospodarstwa rolnego za rentę. W 1983 r. zmarł jej ojciec. Prawo dożywotniego użytkowania działki przysługiwało nadal matce, którą jednak musiała zabrać do siebie ze względu na zły stan zdrowia. Uprawę działki zleciła kuzynowi Ryszardowi Sz., który rewanżował się produktami rolnymi. W marcu 1993 r. zmarła matka. Uważa, że jako jedyna spadkobierczyni rodziców powinna otrzymać sporną działkę nieodpłatnie, zgodnie z obowiązującymi w tym względzie przepisami prawnymi. Wskazując powyższe podstawy, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako sprzecznej z prawem.
Organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. 1993 nr 71 poz. 342/ osoba, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu w zamian za świadczenia emerytalne lub rentowe, może domagać się uwłaszczenia jej na tej działce przez przyznanie prawa własności nieodpłatnie. Z wnioskiem o uwłaszczenie może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, jeżeli o śmierci tej osoby faktycznie włada nieruchomością w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom /art. 118 ust. 2a/. Jednakże niedopuszczalne jest uwzględnienie powyższych wniosków, jeżeli nieruchomość nie stanowi już własności Skarbu Państwa lub gminy albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do nieruchomości stanowiącej przedmiot wniosku /art. 118 ust. 3 ustawy/.
W doktrynie i orzecznictwie nie ma wątpliwości co do tego, iż organ wydający decyzję administracyjną jest obowiązany uwzględnić stan faktyczny ustalony w chwili wydania decyzji. Odnosi się to nie tylko do organu orzekającego w I instancji, ale również do organu wydającego decyzję w postępowaniu odwoławczym. Przepis art. 138 Kpa ukształtował postępowanie przed organem odwoławczym jako postępowanie merytoryczne /apelacyjne/. Do postępowania tego mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami I instancji /art. 140 Kpa/. Z tych powodów organ odwoławczy jest obowiązany uwzględnić zmiany stanu faktycznego, jakie zaszły w sprawie w okresie między wydaniem decyzji I instancji i II instancji.
Jak wynika z niewadliwych ustaleń organu odwoławczego, sporna działka nr 176/2, po przeprowadzeniu przetargu, aktem notarialnym z dnia 4 września 1993 r. została sprzedana Dariuszowi i Aleksandrze małżonkom W. (...) Skoro działka ta w dniu wydania decyzji ostatecznej nie stanowiła własności gminy, organ odwoławczy nie mógł postąpić inaczej, jak tylko uchylić decyzję organu I instancji w części dotyczącej tej działki i odmówić przyznania własności działki Aleksandrze R. z przyczyn określonych w art. 118 ust. 3 powołanej wyżej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Zaskarżona decyzja więc jest niewadliwa i prawa nie narusza. W tym stanie rzeczy skargę należało oddalić zgodnie z art. 207 par. 5 Kpa, jako nieuzasadnioną.