Uzasadnienie
Orzeczeniem nr 176/93 z dnia 20 kwietnia 1993 r. Rejonowa Komisja Lekarska w B., na podstawie art. 26 ust. 1 i art. 28 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16/, uznała poborowego Mariusza Ł. za trwale niezdolnego do służby wojskowej i zaliczyła go do kategorii zdrowia "E". Podstawę uznania poborowego za niezdolnego do służby wojskowej stanowiły badania specjalistyczne i kardiologiczne, w których wyniku stwierdzono u niego słabą budowę ciała i wadę czynnościową serca w postaci przerostu prawej komory bez zaburzeń hemodynamicznych (...).
W wyniku przeprowadzonej dnia 21 kwietnia 1993 r. kontroli orzeczeń Rejonowej Komisji Lekarskiej w B. przez zespół członków Wojewódzkiej Komisji Poborowej i Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w (...) zakwestionowano kilka orzeczeń, w tym orzeczenie nr 176/93 o uznaniu Mariusza Ł. za niezdolnego do służby wojskowej.
W celu rozpatrzenia tej sprawy Wojewódzka Komisja Lekarska w (...) wezwała Mariusza Ł. do zgłoszenia się w siedzibie Komisji w dniu 22 lipca 1993 r. Dowód doręczenia wezwania został podpisany dnia 8 lipca 1993 r. nazwiskiem M. Pismem z dnia 20 lipca 1993 r., złożonym w Wydziale Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego w (...), matka poborowego Teresa Ł. wyjaśniła, że dnia 1 lipca syn wyjechał z kolegami na okres wakacji do Republiki Federalnej Niemiec, nie przypuszczając, że będzie ponownie wzywany na Komisję. Jego miejsce pobytu nie jest znane i nie ma możliwości zawiadomienia go o terminie posiedzenia Komisji.
Orzeczeniem z dnia 29 lipca 1993 r. nr WKL 5213/93 Wojewódzka Komisja Lekarska w (...), na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16/, uchyliła orzeczenie nr 176/93 Rejonowej Komisji Lekarskiej w B. z dnia 20 kwietnia 1993 r. i uznała Mariusza Ł. za czasowo niezdolnego do służby wojskowej, ustalając kategorię jego zdolności do czynnej służby wojskowej "B" na okres 10 miesięcy. Zdaniem Komisji, schorzenie poborowego należy zakwalifikować jako wadę serca w obserwacji, stosownie do par. 38 pkt 6 Wykazu chorób i ułomności, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach /Dz.U. nr 57 poz. 278/. Orzeczenie to zostało doręczone poborowemu dnia 9 października 1993 r.
Mariusz Ł. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego ze skargą i zarzucił, że z powodu wyjazdu z kraju nie mógł stawić się przed Wojewódzką Komisją Lekarską, o czym zawiadomiła Komisję jego matka pismem z dnia 20 lipca 1993 r. Wniósł o ponowne poddanie go badaniom lekarskim i przywrócenie mu kategorii zdolności ustalonej orzeczeniem nr 176/93 z dnia 20 kwietnia 1993 r. przez Rejonową Komisję Lekarską w B. Przewodniczący Wojewódzkiej Komisji Poborowej w (...) wniósł o oddalenie skargi i wyjaśnił, że na skutek niestawiennictwa skarżącego przed Komisją mimo prawidłowego wezwania Komisja orzekła na podstawie dokumentacji lekarskiej Rejonowej Komisji Lekarskiej, ustalając na podstawie par. 38 pkt 6 Wykazu chorób i ułomności kategorię zdolności skarżącego do służby wojskowej "B" z rozpoznaniem "wada serca w trakcie obserwacji".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przepis art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16/ przewiduje dwa tryby orzekania wojewódzkich komisji lekarskich w sprawach określania zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej: tryb odwoławczy od orzeczeń rejonowych komisji lekarskich oraz tryb kontroli orzeczeń rejonowych komisji lekarskich z urzędu /nadzoru/.
Wszczęcie postępowania odwoławczego następuje na skutek odwołania, które może wnieść poborowy i wojskowy komendant uzupełnień, co wynika ze zdania pierwszego art. 28 ust. 2 tej ustawy, a także na skutek sprzeciwu zgłoszonego przez członka rejonowej komisji lekarskiej, o czym stanowi art. 28 ust. 3 ustawy. Orzekając w trybie odwoławczym, Wojewódzka Komisja Lekarska wydaje orzeczenia na podstawie art. 138 Kpa.
Natomiast postępowanie z urzędu przed wojewódzką komisją lekarską przewidziane w art. 28 ust. 2 zdanie drugie powyższej ustawy jest postępowaniem szczególnym, o którym mowa w art. 163 Kpa, i różni się od trybów uchylania, zmiany oraz stwierdzania nieważności decyzji uregulowanych w art. 154-162 Kpa.
Podstawą wszczęcia przez wojewódzką komisję lekarską postępowania z urzędu, przewidzianego w art. 28 ust. 2 zdanie drugie omawianej ustawy, jest naruszenie prawa przez orzeczenie rejonowej komisji lekarskiej. Co jednak istotniejsze, komisja nie ogranicza się do uchylenia /kasacji/ orzeczenia niezgodnego z prawem, ale orzeczenie to zmienia, to znaczy orzeka z urzędu o zdolności poborowego do służby wojskowej.
Z art. 26 ust. 1 oraz art. 28 ust. 2, 4 i 5 powyższej ustawy wynika, że rejonowe i wojewódzkie komisje lekarskie, z zastrzeżeniem art. 29 ust. 1, są wyłącznie właściwe do określania zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej i w zakresie swego orzecznictwa nie podlegają nadzorowi innych organów administracji wojskowej i organów rządowej administracji ogólnej. Potwierdza to art. 24 ustawy, który wyłącza z zakresu kompetencji Ministra Obrony Narodowej sprawy określania zdolności do służby wojskowej, oraz art. 26 ust. 2 ustawy, który do właściwości wojewodów zastrzega jedynie powoływanie rejonowych i wojewódzkich komisji lekarskich bez sprawowania nadzoru nad ich orzecznictwem.
Orzeczenie wojewódzkiej komisji lekarskiej, wydane z urzędu na podstawie art. 28 ust. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16/, jest orzeczeniem ostatecznym, od którego nie przysługuje odwołanie, i podlega zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wszczęcie przez wojewódzką komisję lekarską postępowania z urzędu, przewidzianego w art. 28 ust. 2 tej ustawy, nie jest dalszym tokiem postępowania w sprawie określenia zdolności poborowego do czynnej służby wojskowej, jakim jest postępowanie odwoławcze, podejmowane na skutek odwołania poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień bądź sprzeciwu członka rejonowej komisji lekarskiej.
Zgodnie z art. 61 par. 4 Kpa o wszczęciu postępowania z urzędu należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Oznacza to, że wszczęte z urzędu w trybie art. 28 ust. 2 zdanie drugie cytowanej ustawy postępowanie w celu zmiany orzeczenia o zdolności poborowego do czynnej służby wojskowej może być prowadzone po skutecznym zawiadomieniu poborowego o wszczęciu postępowania, umożliwiającym mu czynny udział w postępowaniu /art. 61 par. 4 Kpa/.
Wobec tego, że postępowanie z urzędu nie jest dalszym tokiem postępowania przed organem pierwszej instancji, w postępowaniu tym organ administracji nie może powoływać się na obowiązek strony zawiadamiania organu o każdej zmianie jej adresu, wynikający z art. 41 Kpa. Nie można zatem przyjąć, że wysłane pod adresem stałego zamieszkania skarżącego wezwanie na posiedzenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w (...) w przedmiocie oceny jego zdolności do czynnej służby wojskowej było skuteczne, skoro skarżącemu nie doręczono wezwania, a przed wydaniem orzeczenia Komisja została zawiadomiona przez osobę bliską, iż skarżący na okres wakacji wyjechał za granicę. W konsekwencji tego Wojewódzka Komisja Lekarska nie mogła orzekać w sprawie.
W wyniku badań Mariusza Ł. przez lekarzy specjalistów Rejonowa Komisja Lekarska w B. rozpoznała u niego wadę czynnościową serca w postaci przerostu prawej komory bez zaburzeń hemodynamicznych i zakwalifikowała to schorzenie do par. 38 pkt 6 Wykazu chorób i ułomności, obejmującego "zastawkowe wady serca bez powikłań, nie upośledzające sprawności fizycznej /klasa czynnościowa I/".
W zaskarżonym orzeczeniu Wojewódzka Komisja Lekarska, korzystając wyłącznie z dokumentacji lekarskiej zebranej w postępowaniu pierwszej instancji i nie zmieniając kwalifikacji Wykazu chorób i ułomności, określiła swoje rozpoznanie jako "wadę serca w obserwacji". (...) Należy podnieść, że ani w uzasadnieniu decyzji, ani w odpowiedzi na skargę zmiana rozpoznania choroby nie została dostatecznie wyjaśniona, a treść rozpoznania Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej nie znajduje dostatecznego potwierdzenia w określeniu schorzenia układu krążenia, wyszczególnionego w par. 38 pkt 6 Wykazu chorób i ułomności.
Tego rodzaju zmiana kwalifikacji schorzenia skarżącego wymagała ponownych badań lekarskich przed Wojewódzką Komisją Lekarską, stosownie do par. 2 cytowanego wcześniej rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r., a przy tym nie mogła być dokonana bez jego bezpośredniego udziału w postępowaniu.
W tym stanie rzeczy należało zaskarżoną decyzję uchylić na zasadzie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa.
Orzeczenie o kosztach zgodne jest z art. 208 Kpa.