Uzasadnienie
Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 1985 r. SA/Wr 487/85 zostały uchylone decyzje Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 22 maja 1985 r. oraz decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w K. z dnia 1 kwietnia 1985 r. w przedmiocie wyznaczenia kandydata na nabywcę działki gruntu Państwowego Funduszu Ziemi nr 440/1 o powierzchni 1,11 ha, położonej we wsi W. Wymienionymi decyzjami wyznaczono Tadeusza Cz. kandydatem na nabywcę spornej działki, a odmówiono jej sprzedaży Spółdzielni Produkcyjnej w W. i Kazimierze H., która sporną działkę, będącą w dożywotnim użytkowaniu jej krewnego - Pawła M., użytkowała przez kilka lat. Przyjęto, że nie była ona dzierżawczynią tej nieruchomości w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, a wobec tego nie przysługuje jej prawo pierwokupu ani pierwszeństwa w nabyciu, natomiast utworzone z tej działki gospodarstwo byłoby małe, choć zdolne do towarowej produkcji. Oprócz tego podano, że Kazimiera H. i jej mąż pracują poza rolnictwem.
Uchylając te decyzje, Sąd kierował się poglądem utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż prawo pierwokupu lub pierwszeństwo nabycia przysługuje osobie dzierżawiącej od rolnika - rencisty działkę gruntu stanowiącą własność państwową, a oddaną mu do bezpłatnego dożywotniego użytkowania w trybie przepisów o emerytalnym zaopatrzeniu rolników, jeżeli okoliczności tej dzierżawy odpowiadają warunkom określonym przepisami art. 695 par. 2 Kc. i par. 7 ust. 2 pkt 2 zarządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 18 września 1982 r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych /M.P. nr 23 poz. 205/, a nieruchomość po przejściu do zasobów PFZ została przekazana do sprzedaży osobom fizycznym. Kwestia stosunku dzierżawy pomiędzy dożywotnim użytkownikiem działki a skarżącą nie została wyjaśniona w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym rozpoznanie sprawy przez Sąd, a ponadto nie wyjaśniono, czy jest spełniona przesłanka skorzystania z pierwszeństwa, ustalona w par. 7 ust. 2 pkt 2 powołanego zarządzenia.
Decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w K. z dnia 4 grudnia 1985 r. postępowanie w sprawie wyznaczenia kandydata na nabywcę powyższej działki zostało umorzone. Uzasadniono to wycofaniem tej działki ze sprzedaży i zamiarem przekazania jej Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w W. Spółdzielnia ta z takim wnioskiem wystąpiła w dniu 21 listopada 1985 r.
W odwołaniu od tej decyzji Kazimiera H. zarzucała, że po tak długotrwałym postępowaniu, kiedy w świetle wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego jej prawo pierwszeństwa nabycia działki stało się niewątpliwe, Naczelnik wycofał działkę ze sprzedaży pod pretekstem rekompensaty dla Spółdzielni za udostępnienie 1 ha jej gruntów /łąki/, dla celów sportowych, chociaż w poprzedniej decyzji tego organu odmówiono tej Spółdzielni sprzedaży spornej działki i od tej decyzji Spółdzielnia nie odwoływała się. O niezrozumiałym dla niej postępowaniu świadczy objęcie ostatnią decyzją działki nr 438/1 o powierzchni 0,38 ha, która nie była poprzednio przedmiotem sprawy /wniosku i decyzji/, a więc o jej nabycie Kazimiera H. nie ubiegała się i nie ubiega. Takie postępowanie jest wyrazem dowolnej manipulacji sprawą przez organ I instancji, jest sprzeczne z poczuciem sprawiedliwości i ma wyłącznie na celu pokrzywdzenie jej.
Decyzją zastępcy Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 18 lutego 1986 nr GR.II/K2-7011/1/86 odwołania nie uwzględniono i decyzje organu I instancji utrzymano w mocy z uzasadnieniem, iż sporna nieruchomość wprawdzie była wyznaczona do sprzedaży, to jednak w dniu 26 listopada 1985 r. Naczelnik Miasta i Gminy wycofał ją ze sprzedaży i wobec braku przedmiotu sprzedaży postępowanie zasadnie zostało umorzone jako bezprzedmiotowe. Zarzuty co do zasadności wycofania gruntu ze sprzedaży nie mogą być rozpoznawane w ramach postępowania odwoławczego.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Kazimiera H. podnosiła identyczne zarzuty, jak w odwołaniu, podkreślając w swoich wywodach, iż wycofanie ze sprzedaży spornej nieruchomości było działaniem tendencyjnym organu I instancji. Ponieważ nie mógł nieruchomości tej sprzedać wybranej osobie zgodnie z poprzednim zamiarem, ona stała się jedynym kandydatem na nabywcę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Organ I instancji przyznaje w uzasadnieniu swojej decyzji, że skarżąca dzierżawiła sporną działkę i prowadziła na niej racjonalne gospodarstwo rolne, uzyskując dobre wyniki produkcyjne. W decyzji tej także stwierdza się, że Kazimiera H. "korzystałaby z pierwszeństwa ustalonego w par. 7 ust. 2 pkt 1 zarządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 18 września 1982 r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych" /M.P. nr 23 poz. 205/. Oprócz tego Inspektorat Rejonowy Wojewódzkiego Ośrodka Postępu Rolniczego w G. w swojej opinii stwierdza, że gospodarstwo to jest zdolne do produkcji towarowej, a Zarząd Kółka Rolniczego w W. zaopiniował pozytywnie sprzedaż tej działki skarżącej. Mimo to w decyzji z dnia 1 kwietnia 1985 r. uprawnienia Kazimiery H. - w istocie wyłączające innego kandydata na nabywcę tej nieruchomości - zostały pominięte i wyznaczono na nabywcę inną osobę. Odmówiono również sprzedaży tej działki Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej, przy czym kwestia rekompensaty dla Spółdzielni za nieruchomość zajętą na boisko sportowe w ogóle nie została poruszona. Spółdzielnia jednak od tej decyzji nie odwołała się. Natomiast odwołanie i skarga Kazimiery H. stanęły na przeszkodzie sprzedaży działki kandydatowi wyznaczonemu tą decyzją, ponieważ doprowadziły do uchylenia decyzji wadliwych. W tej sytuacji organ zastosował wybieg dla zniweczenia następstw uchylenia decyzji o wyznaczeniu Tadeusza Cz. kandydatem na nabywcę i wycofał nieruchomość ze sprzedaży pod pretekstem przekazania jej tytułem rekompensaty Spółdzielni, która przy ubieganiu się o jej nabycie żadnych roszczeń z tego tytułu nie podnosiła. Warto zresztą wskazać, że zamysł taki nie byłby możliwy, gdyby Kazimiera H. decyzji tych nie zaskarżyła.
Powstaje wobec tego zagadnienie, czy w takich okolicznościach jest dopuszczalne wycofanie nieruchomości ze sprzedaży i czy Sąd administracyjny może przejść nad tym do porządku akceptując niejako stanowisko organów administracji. Nie może przecież być tolerowane w istocie bezprzyczynowe, a w rzeczy samej tendencyjne wycofanie ze sprzedaży nieruchomości, która w wyniku rozpoznania sprawy przez ten Sąd mogłaby być sprzedana jedynie osobie, której skarga okazała się zasadna.
Sąd jednak nie może przejść do porządku wobec faktów naruszenia nie tylko przepisów postępowania administracyjnego, jak chociażby art. 8 Kpa, wyrażającego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, ale i przepisów Konstytucji PRL. Zamiar sprzedaży nieruchomości jednej osobie, ale wyłączenie tej nieruchomości ze sprzedaży wówczas, gdy musiano by ją sprzedać innej osobie, której uprawnień nie honorowano, jest niewątpliwie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego /art. 5 pkt 5 Konstytucji/, a także z zasadą równości obywateli wobec prawa /art. 67 ust. 2/, której zaprzeczeniem jest przeznaczenie nieruchomości do sprzedaży, gdy nabywcą ma być osoba upatrzona, a wycofanie ze sprzedaży, gdy ten zamiar, wobec wykazania się uprawnieniami do nabycia przez inną osobę, nie może być zrealizowany.
Uznając więc, że w okolicznościach sprawy wycofanie nieruchomości ze sprzedaży jest wyrazem całkowitej dowolności i narusza wyżej powołane przepisy Konstytucji PRL i kodeksu postępowania administracyjnego, a w efekcie także i przepisy administracyjnego prawa materialnego, w szczególności par. 7 ust. 2 pkt 1 i 2 zarządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 18 września 1982 r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych /M.P. nr 23 poz. 205 ze zm./. Sąd na zasadzie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.