Uzasadnienie
W związku z wnioskiem Władysława H. o przyznanie mu ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą, z upoważnienia Prezydenta Miasta G. w dniu 22 kwietnia 1982 r. wydano decyzję nr ZGTR.8224/181/82, w której orzeczono o odmownym załatwieniu tego wniosku, ponieważ w 1947 r. wnioskodawca objął gospodarstwo rolne o pow. 4,97 ha we wsi D.W., gm. G. Na poczet spłaty zaliczono już pozostawione mienie i dlatego - zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach /Dz.U. 1969 nr 22 poz. 159 ze zm./ - nie może wnioskodawca po raz drugi otrzymać ekwiwalentu.
Wojewoda Legnicki, decyzją z dnia 3 czerwca 1982 r. /nr GKM/TP/829/1/82/, utrzymał w mocy powyższą decyzję, powtarzając w uzasadnieniu argumenty zawarte w jej motywach.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Władysław H. wniósł o uchylenie tej decyzji i "przywrócenie należnej rekompensaty za mienie pozostawione przymusowo w miejscowości W., to jest gospodarstwo rolne o pow. 16 ha, dom mieszkalny, stodołę, stajnię 1 ha lasu oraz inwentarz żywy i martwy". Skarżący przyznaje, że wprawdzie otrzymał gospodarstwo rolne jako repatriant, jednakże - ze względu na wielkość - w żadnej mierze nie zrekompensowało ono poniesionej straty w postaci mienia pozostawionego w ZSRR.
Odpowiadając na skargę organ II instancji informował, że nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ skarżący otrzymał już ekwiwalent w postaci gospodarstwa rolnego.
Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do następujących ustaleń i wniosków:
Stosownie o art. 196 par. 1 Kpa sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonych decyzji administracyjnych, oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i ich wykładni, nie jest natomiast powołany do badania pozostałych motywów podejmowania decyzji.
Wychodząc z tych przesłanek, Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił skargi, albowiem nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja administracyjna i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji obrażały prawo materialne lub naruszały przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy, co w myśl art. 207 par. 2 Kpa mogłoby stanowić podstawę ich uchylenia.
W szczególności stanowisko organów orzekających, zawarte w tych decyzjach, odpowiada przepisom prawa powołanym w nich jako podstawa materialnoprawna rozstrzygnięć. W obowiązującym bowiem stanie prawnym właścicielowi mienia nieruchomego, pozostawionego na terenie ZSRR, nie przysługują roszczenia odszkodowawcze. Przepisy prawa przewidują natomiast, że w przypadku sprzedaży państwowych nieruchomości miejskich na pokrycie ich ceny następuje zaliczenie wartości pozostawionego za granicą mienia nieruchomego. W odniesieniu do ekwiwalentu w postaci lokalu lub domu mieszkalnego zasadę tę określa art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach /Dz.U. 1969 nr 22 poz. 159 ze zm./. Zgodnie z jego treścią zaliczenie wartości mienia pozostawionego za granicą następuje przy sprzedaży jednego tylko domu lub lokalu. Wynika z niej zatem, że zaliczenie wartości mienia pozostawionego za granicą dokonuje się jedynie w trakcie sprzedaży konkretnego domu lub lokalu - co nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie - a przedmiotem takiego zaliczenia może być tylko jedna nieruchomość miejska, bez względu na wartość mienia pozostawionego za granicą.
Na podstawie natomiast art. 17 ust. 2 tej ustawy oraz par. 4 wydanego z jej upoważnienia rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 maja 1970 r. w sprawie zaliczania wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na pokrycie opłat z tytułu użytkowania wieczystego terenu i ceny sprzedaży położonych na nim budynków /Dz.U. nr 13 poz. 118 ze zm./ dopuszczalne jest zaliczenie na poczet ceny sprzedaży domu wartości pozostawionych budynków także osobom, które otrzymały już tytułem ekwiwalentu grunty rolne, ale pozbawione zabudowań. Stosując wnioskowanie a contrario, dochodzi się do przekonania, że we wszystkich pozostałych przypadkach, a w szczególności, gdy nieruchomość rolna jest zabudowana, zaliczenie pozostawionego za granicą mienia nieruchomego - bez względu na jego obszar i wartość - na pokrycie ceny nabycia otrzymanej nieruchomości rolnej wyczerpującej całkowicie wartość ekwiwalentu, choćby wartość otrzymanej nieruchomości była mniejsza od wartości mienia pozostawionego za granicą. Wniosek taki wypływa także z art. 12 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym /Dz.U. 1959 nr 14 poz. 78 ze zm./, stanowiącego, że właścicieli nieruchomości pozostawionych poza granicami. Państwa zwalnia się bez rozrachunku od obowiązku uiszczenia ceny nabycia nadanych im państwowych nieruchomości rolnych.
Skoro zatem skarżącemu nadano gospodarstwo rolne we wsi D.W. gmina G., a orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 12 grudnia 1959 r. zaliczono mienie pozostawione poza granicami Państwa na poczet spłaty należności za to gospodarstwo, to trafne jest stanowisko organów orzekających w rozpoznawanej sprawie, że skarżący otrzymał już rekompensatę za pozostawione mienie i w świetle obowiązującego prawa nie może ponownie ubiegać się o ekwiwalent z tego tytułu.
Jak wcześniej wykazano, obowiązujące przepisy prawa nie przewidują za mienie pozostawione za granicą "ekwiwalentu" w innej postaci, jak tylko w formie zaliczenia wartości tego mienia na pokrycie ceny nabywanej nieruchomości państwowej. Domaganie się zatem ekwiwalentu w oderwaniu od sprzedaży konkretnej nieruchomości nie znajduje oparcia w przepisach prawa materialnego, a w konsekwencji nie mogą być wydawane decyzje administracyjne o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa do takiego ekwiwalentu. Organy administracji bowiem załatwiają sprawę przez wydanie decyzji, o których mowa w art. 104 Kpa, ale tylko "w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych" /art. 1 par. 1 pkt 1 Kpa/. Działanie organów w formie decyzji ma zatem wynikać z przepisu prawa materialnego w sposób nie pozostawiający wątpliwości, że rozstrzygnięcie na charakter decyzji, to jest jednostronnego ustalenia praw lub obowiązków skonkretyzowanego podmiotu w indywidualnej sprawie.
Skoro zatem w obowiązującym stanie prawnym ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą nie może być przyznany w oderwaniu od sprzedaży konkretnej nieruchomości, to wniosek o przyznanie takiego ekwiwalentu nie powinien być - z braku podstaw prawnych - rozpatrywany co do jego istoty, lecz należało wydać przewidzianą w art. 105 Kpa decyzję o umorzeniu postępowania. Wprawdzie zgodnie z art. 61 par. 3 Kpa podanie strony, doręczone organowi administracji, wszczyna postępowanie w sprawie, jednakże w rozpatrywanym przypadku okazało się ono bezprzedmiotowe wobec braku w systemie prawnym przepisów umożliwiających przyznanie "abstrakcyjnego" ekwiwalentu /lub w formie renty/ za mienie pozostawione za granicą. Wydanie decyzji o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 par. 1 Kpa zapewnia stronie wszelkie gwarancje procesowe przewidziane w postępowaniu administracyjnym, a zwłaszcza możliwość odwołania się do organu II instancji oraz zaskarżenia decyzji ostatecznej tego organu do sądu administracyjnego /art. 16 par. 2 i art. 196 par. 1 Kpa/.
Powyższe uchybienie wskazano jedynie ze względu na potrzebę wdrażania organów administracji do prawidłowego stosowania przepisów postępowania administracyjnego, gdyż w rozpoznawanej sprawie nie miało ono żadnego wpływu na jej końcowy wynik.
W tej zatem sytuacji, skoro zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej nie można skutecznie zarzucić naruszenie prawa, a tylko w tym zakresie podlegają one kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, skargę Władysława H. - jako pozbawioną uzasadnionych podstaw - należało oddalić zgodnie z art. 207 par. 5 Kpa.