Uzasadnienie
Prawomocnym wyrokiem z dnia 21 sierpnia 1990 r. Sąd Rejonowy w J.G. nakazał Henrykowi R., aby wraz z osobami jego prawa reprezentującymi opuścił, opróżnił i wydał Państwowemu Przedsiębiorstwu Hodowlanemu w W. lokal mieszkalny nr 12 położony w M. przy ul. J. nr 28.
Na podstawie tytułu wykonawczego i wniosku Państwowego Przedsiębiorstwa Hodowlanego w W. Wójt Gminy M. wszczął postępowanie egzekucyjne w celu eksmisji Henryka R. z zajmowanego lokalu i w związku z tym decyzją z dnia 6 grudnia 1991 r. nr GKM/8170/91, wydaną na podstawie art. 64 ust. 2 i art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165/ oraz par. 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 1988 r. w sprawie zasad i trybu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych /Dz.U. nr 27 poz. 187 ze zm./, przydzielił Henrykowi R. zastępcze pomieszczenie mieszkalne, składające się z dwóch pokoi, kuchni i łazienki o ogólnej powierzchni 69,27 m2, położone w M. przy ulicy S. nr 10. Pomieszczenie to dostarczyło Państwowe Przedsiębiorstwo Hodowlane w W. Od decyzji tej odwołała się Barbara R., żona Henryka R., zarzucając, że decyzja nie określa ściśle numeru przydzielonego jej rodzinie zastępczego pomieszczenia mieszkalnego ani powierzchni mieszkalnej lokalu. Powołanie się w podstawie prawnej decyzji na art. 57 ust. 1 prawa lokalowego jest wadliwe, a przede wszystkim nie uwzględnia złożonego na rozprawie przed Sądem Wojewódzkim oświadczenia pełnomocnika Państwowego Przedsiębiorstwa Hodowlanego, który miał przyrzec, że postępowanie egzekucyjne o opróżnienie lokalu mieszkalnego nie zostanie wszczęte, jeżeli Henryk R. będzie uiszczał czynsz w wysokości pokrywającej koszty eksploatacji lokalu.
W wyniku odwołania Wójt Gminy M. na podstawie art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165/, par. 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 1988 r. w sprawie zasad i trybu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych /Dz.U. nr 27 poz. 187/ i art. 132 Kpa wydał drugą decyzję, którą przydzielił Henrykowi R. pomieszczenie zastępcze położone w M. przy ulicy S. nr 10 na parterze, składające się z dwóch pokoi mieszkalnych, kuchni, łazienki, korytarza i ubikacji o ogólnej powierzchni użytkowej 69,9 m2, w tym mieszkalnej 43,9 m2. W decyzji tej orzeczono, że do zajmowania pomieszczenia uprawnieni są: żona Barbara oraz dzieci Ronald i Renata. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że Sąd Rejonowy w J.G. nakazał Henrykowi R., aby wraz z osobami jego prawa reprezentującymi opuścił lokal nr 12 przy ulicy J. nr 28 w M. W odwołaniu od tej decyzji Barbara R. zarzuciła, że zajmowane przez nią mieszkanie przy ulicy J. nr 28 w M. jest mieszkaniem zakładowym i Wójt Gminy nie jest władny orzekać o cofnięciu przydziału tego lokalu. W decyzji tej nie oznaczono numeru przydzielonego jej pomieszczenia zastępczego ani nie określono stopnia jego uzbrojenia komunalnego, co uniemożliwia jej ocenę, czy pomieszczenie to odpowiada warunkom przewidzianym w art. 7 prawa lokalowego. Odwołująca się powtórzyła też zarzut, że na rozprawie przed Sądem Wojewódzkim pełnomocnik Państwowego Przedsiębiorstwa Hodowlanego w W. oświadczył, iż postępowanie egzekucyjne nie zostanie wszczęte, jeżeli skarżąca będzie uiszczać pełne koszty eksploatacyjne lokalu. Ponadto w odwołaniu zawarte są zarzuty dotyczące wszczętego postępowania egzekucyjnego.
Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym w J.G. decyzją z dnia 7 lutego 1992 r. nr KO/L/49/92 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że skarżąca wraz z rodziną zobowiązana jest z mocy wyroku sądowego do opróżnienia zajmowanego lokalu. Treść rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji ogranicza się do przydzielenia Henrykowi R. pomieszczenia zastępczego. Wprawdzie w tytule określono decyzję organu I instancji jako decyzję o opróżnieniu lokalu i przydziale pomieszczenia zastępczego, jednakże wada ta nie ma istotnego znaczenia, skoro sentencja decyzji została sformułowana prawidłowo. Ponadto oznaczenie przydzielonego pomieszczenia przez wskazanie ulicy i numeru budynku, w którym jest położone, z dodaniem słowa "parter" określa przydzielone pomieszczenie dostatecznie wyraźnie. Przydzielone pomieszczenie zastępcze odpowiada warunkom określonym w art. 7 prawa lokalowego, a jeśli uwzględnić jego powierzchnię mieszkalną i okoliczność, że ma ono kuchnię i łazienkę, należy przyjąć, że pomieszczenie to wykracza poza minimalne warunki pomieszczenia zastępczego.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Barbara R. wnosi o uchylenie decyzji Kolegium Odwoławczego. Skarżąca powtarza swoje zarzuty z odwołania, że decyzja nie określa dokładnie przydzielonego jej rodzinie pomieszczenia zastępczego przez podanie jego numeru i nie określa stopnia uzbrojenia lokalu, co uniemożliwia jej ocenę, czy pomieszczenie to odpowiada warunkom określonym w art. 7 prawa lokalowego. Skarżąca zarzuca też, że pełnomocnik wierzyciela na rozprawie rewizyjnej przed Sądem Wojewódzkim oświadczył, iż postępowanie egzekucyjne nie będzie wszczęte, jeśli skarżąca uiszczać będzie pełny czynsz najmu. W szczególności jednak skarżąca podniosła, że przydzielone jej pomieszczenie zastępcze nie nadaje się do zamieszkania ze względu na wysoki stopień dekapitalizacji i zły stan techniczny.
W odpowiedzi na skargę Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i zarzuciło, że skarżąca dopiero w skardze podniosła zarzuty dotyczące niewłaściwego stanu technicznego przydzielonego jej pomieszczenia zastępczego. W toku postępowania administracyjnego dysponent tego pomieszczenia, Państwowe Przedsiębiorstwo Hodowlane w W., złożył oświadczenie, że nadaje się ono do zamieszkania, i organy administracji państwowej nie miały podstaw do kwestionowania tego stwierdzenia. W zakresie pozostałych zarzutów Kolegium Odwoławcze powołało się na wyjaśnienie zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji.
W dodatkowym piśmie procesowym z dnia 10 kwietnia 1992 r. skarżąca przedstawiła opinię techniczną o stanie pomieszczenia przy ulicy S. nr 10 w M., sporządzoną przez projektanta o specjalności konstrukcyjno-budowlanej. Z opinii tej wynika, że powierzchnia okien pokoi mieszkalnych i kuchni w stosunku do podłogi wynosi 00,068, 00,095 i 00,084 zamiast minimalnego wskaźnika 000,125. Ściany i tynki w pomieszczeniu są zawilgocone i zmurszałe, w kuchni kocioł c.o. i trzon kuchenny podłączone są do jednego kanału kominowego, co grozi niebezpieczeństwem zatrucia lub pożaru budynku, a do ściany budynku od strony frontowej przylega szambo o dwu drewnianych zniszczonych biologicznie i nieszczelnych pokrywach, co stanowi zagrożenie dla przechodniów i lokatorów. Stolarka i urządzenia pomieszczenia są w złym stanie, co łącznie pozwala na stwierdzenie, że lokal nie spełnia wymagań stawianych pomieszczeniom przeznaczonym na stały pobyt ludzi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przedmiotem skargi jest decyzja Wójta Gminy M. o przydziale pomieszczenia zastępczego osobie, która na mocy tytułu wykonawczego w postaci wyroku sądu powszechnego podlega w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji usunięciu z mieszkania zakładowego. Miejscowość M., w której położone jest pomieszczenie zastępcze, nie jest objęta przepisami o szczególnym trybie najmu lokali, a decyzja o przydziale tego pomieszczenia wydana została na podstawie art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165 ze zm./ i par. 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 1988 r. w sprawie zasad i trybu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych /Dz.U. nr 27 poz. 187 ze zm./.
Zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165 ze zm./, art. 1 pkt 13 dział F lit. "a" ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 34 poz. 198 ze zm./ i art. 20 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/ wójt gminy jest właściwym organem egzekucyjnym w zakresie wykonania w trybie egzekucji obowiązku opróżnienia lokalu mieszkalnego, również orzeczonego przez sąd.
Właściwość organu gminy do prowadzenia egzekucji na podstawie sądowego tytułu wykonawczego jednak nie upoważnia tego organu w każdej sytuacji do przydzielenia osobie zobowiązanej lokalu zamiennego lub pomieszczenia zastępczego w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 27 ust. l, 2 i 4 prawa lokalowego decyzja o przydziale lokalu mieszkalnego i pomieszczenia zastępczego może stanowić podstawę nawiązania stosunku najmu wówczas, gdy dana miejscowość objęta została przepisami o szczególnym trybie najmu lokali. Na zasadzie wyjątku od tej zasady przydział pomieszczenia zastępczego lub lokalu mieszkalnego dopuszczalny jest również w miejscowościach, w których najem lokali i budynków następuje na podstawie umów, w wypadkach określonych w art. 52 ust. 1 i art. 53 prawa lokalowego.
(...) Tego rodzaju sformułowania natomiast nie zawiera art. 64 ust. 2 prawa lokalowego.
Przepis art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165 ze zm./, uzależniający wszczęcie postępowania egzekucyjnego w sprawach opróżniania lokali od dostarczenia zobowiązanemu lokalu zamiennego lub pomieszczenia zastępczego, nie może być rozumiany w ten sposób, że stwarza podstawę do wydania przez właściwy organ administracji decyzji o przydziale takiego lokalu w miejscowości nie objętej przepisami o szczególnym trybie najmu. Przez dostarczenie takiego lokalu /pomieszczenia/ należy rozumieć wydanie decyzji o przydziale lokalu w miejscowości objętej przepisami o szczególnym trybie najmu bądź wskazanie takiego lokalu /pomieszczenia/ w miejscowości, w której najem następuje na podstawie umowy, przez dysponenta tego lokalu lub za jego zgodą.
Pomieszczenie zastępcze w M. przy ulicy S. nr 10 należy do zasobu mieszkań zakładowych Państwowego Przedsiębiorstwa Hodowlanego w W., na którego wniosek wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne o eksmisję rodziny skarżącej.
Wobec wyłączenia w art. 29 ust. 1 pkt 4 prawa lokalowego mieszkań zakładowych z zakresu szczególnego trybu najmu lokali nie jest dopuszczalne dokonywanie w drodze decyzji administracyjnej przydziału pomieszczenia zastępczego lub lokalu zamiennego, dostarczonego przez zakład pracy z jego zasobów mieszkań zakładowych, na rzecz osoby podlegającej usunięciu z mieszkania zakładowego. W szczególności podstawy prawnej dla wydania takiej decyzji nie stwarza przepis art. 64 ust. 2 prawa lokalowego.
W razie wskazania przez zakład pracy lokalu zamiennego lub pomieszczenia zastępczego z własnych zasobów na cele przekwaterowania w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji osoby zajmującej mieszkanie zakładowe, przewidziany w art. 64 ust. 2 prawa lokalowego warunek dostarczenia lokalu zamiennego lub pomieszczenia zastępczego, od którego uzależnione jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego, należy uznać za spełniony. Ewentualne zarzuty zobowiązanego, że dostarczony lokal zamienny lub pomieszczenie zastępcze nie odpowiadają warunkom określonym w art. 6 i 7 prawa lokalowego, należy rozpatrywać w trybie art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/ w związku z art. 64 ust. 2 prawa lokalowego. (...)
Istotne zastrzeżenia nasuwa również tryb postępowania wójta Gminy.
Wydanie kolejno dwóch decyzji o przydziale pomieszczenia zastępczego: z dnia 6 grudnia 1991 r. i z dnia 6 stycznia 1992 r. nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 110 i art. 132 par. 1 Kpa. Treść pierwszego i drugiego rozstrzygnięcia jest w istocie identyczna, gdyż obydwa stanowią o przydzieleniu Henrykowi R. pomieszczenia zastępczego w M. Przy ulicy S. nr 10. W decyzji z dnia 6 grudnia 1991 r. pomieszczenie to oznaczono niedostatecznie precyzyjnie jako "lokal mieszkalny - zastępczy", nie podano powierzchni mieszkalnej pomieszczenia, lecz jedynie jego powierzchnię ogólną, w podstawie prawnej zaś powołano - oprócz art. 64 ust. 2 - wadliwie art. 57 ust. 1 pkt 1 prawa lokalowego. Błędy te i braki zostały usunięte przez wydanie drugiej decyzji, w której podstawie, oprócz przepisów prawa materialnego, powołano art. 132 Kpa, upoważniający organ administracji I instancji do uchylenia lub zmiany swojej decyzji.
Powyższe błędy i omyłki mogły być sprostowane w trybie art. 113 par. 1 Kpa przez wydanie stosownego postanowienia.
Organ administracji państwowej czy samorządowej nie może natomiast, wykorzystując art. 132 Kpa, dokonywać uzupełnienia swojej decyzji, od której strona wniosła odwołanie, lub prostować zawartych w niej omyłek, jeżeli nie dokona uchylenia wcześniej wydanej decyzji lub jej zmiany. Zgodnie z art. 132 Kpa, jeżeli odwołanie wniosły wszystkie strony, a organ administracji państwowej, który wydał decyzję, uzna, że to odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, może wydać nową decyzję, w której uchyli lub zmieni swoją decyzję. W wydanej na podstawie art. 132 par. 1 Kpa decyzji organ administracji państwowej /samorządowej/ uchyla lub zmienia swoją wcześniejszą decyzję, jeżeli uwzględnia odwołanie w całości.
Tymczasem w decyzji z dnia 6 stycznia 1992 r. Wójt Gminy M. Nie orzekł ani o uchyleniu, ani o zmianie swojej decyzji z dnia 6 grudnia 1991 r., w konsekwencji czego obydwie te decyzje do czasu wydania niniejszego wyroku formalnie obowiązywały nadal jako regulujące tę samą sprawę. Ponadto uwzględnienie części zarzutów formalnoprawnych odwołania nie może oznaczać, że nowa decyzja z dnia 6 stycznia 1992 r. uwzględniła odwołanie w całości, jak tego wymaga art. 132 par. 1 Kpa.
Organy I i II instancji nie wyjaśniły również istotnej w sprawie kwestii, czy pomieszczenie zastępcze przy ulicy S. nr 10 w M. nadaje się do zamieszkania ze względu na stan techniczny w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 1 prawa lokalowego. Wprawdzie skarżąca podniosła w tej mierze konkretne zarzuty dopiero w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, jednakże fakt ten nie pozbawia tego zarzutu zasadności.
(...) Wobec stwierdzenia nieważności wydanych decyzji administracyjnych w przedmiocie przydziału pomieszczenia zastępczego i niedopuszczalności postępowania administracyjnego w tym zakresie, spełnienie określonego w art. 64 ust. 2 prawa lokalowego warunku dostarczenia skarżącej i jej rodzinie odpowiedniego pomieszczenia zastępczego przed wszczęciem egzekucji powinno nastąpić przez wskazanie jej tego pomieszczenia w formie pisma. Gdyby skarżąca, po wskazaniu jej pomieszczenia zastępczego, zgłosiła zastrzeżenia dotyczące jego nieodpowiedniego stanu technicznego, niezgodnego z art. 7 ust. 1 prawa lokalowego, (...) przy rozważaniu zasadności tego zarzutu należałoby uwzględnić opinię techniczną specjalisty, przedstawioną przez skarżącą. Oceniając jednak tę opinię, należy mieć na względzie, że została ona opracowana na podstawie przepisów wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki /Dz.U. nr 17 poz. 62/. Zgodnie zaś z par. 3 pkt 1 tego rozporządzenia jego przepisy nie dotyczą budynków istniejących w dniu jego wejścia w życie, jeżeli budynki te zostały zbudowane zgodnie z przepisami obowiązującymi w czasie ich wznoszenia i nie zagrażają bezpieczeństwu ludzi lub mienia.
Bezzasadny natomiast jest zarzut skarżącej co do tego, że pełnomocnik Państwowego Przedsiębiorstwa Hodowlanego złożył przed sądem rewizyjnym oświadczenie o niewszczynaniu postępowania egzekucyjnego Skoro Sąd Rejonowy wydał wyrok nakazujący eksmisję Henryka R., a Sąd Wojewódzki oddalił rewizję od tego wyroku, Wójt Gminy M. Jako organ egzekucyjny jest obowiązany zgodnie z art. 26 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 64 ust. 1 prawa lokalowego wykonać obowiązek orzeczony prawomocnym wyrokiem.
Uwzględniając jednak istotne uchybienia, jakimi dotknięte były decyzje organów I i II instancji, należało stwierdzić nieważność tych decyzji zgodnie z art. 207 par. 1 i 3 Kpa.
Orzeczenie o kosztach zgodne jest z art. 208 Kpa.